گفتاری بر برنامه ریزی درسی برای دانش آموزان:
با شیوه صحیح مطالعه، افزایش راندمان داشته باشید
(بخش دوم)
✍ محمدرضا آهویی – مشاور و روانشناس
مطالعه به شیوه صحیح، موجب کاهش زمان مطالعه، افزایش میزان یادگیری، طولانی تر شدن مدت نگهداری مطالب در حافظه و به خاطر سپاری اطلاعات آسان تر میشود. و بالعکس رعایت نکردن شیوه درست مطالعه،معمولاً خواننده را پس از مدتی دلسرد و خسته می کند. برکسی پوشیده نیست که برای انجام دادن هرکاری باید اصول آن را دانست و برهمان اساس عمل کرد. از این رو اگر بدون توجه به اصول مطالعه اقدام به مطالعه نمائید،نتیجه مورد انتظار را نخواهید گرفت. روش های گوناگونی برای مطالعه معرفی شده است که بسیاری از آن ها به یکدیگر شبیه هستند. لذا یکی از معروفترین این روش ها که به بهسازی حافظه شما کمک میکند PQ5R را به شما معرفی می نمائیم. این روش شامل 7 مرحله می باشد که عبارتند از:
1ـ پیشخوانی: مطالعه روزنامه وار مطالب، مطالعه اجمالی و مقدماتی، از جمله خواندن عنوان فصل ها، خواندن سطحی فصل، توجه به تصاویر،بخش های اصلی و فرعی و خلاصه فصل ها می باشد. هدف در این مرحله یافتن دید کلی، نسبت به کتاب و ارتباط دادن بخش های مختلف کتاب با یکدیگر می باشد.
2ـ سوال کردن: پس ازمطالعه اجمالی موضوعات و نکات اصلی،دانش آموز می بایست درباره آنها به طرح سوال بپردازد. این کار باعث افزایش دقت و تمرکز فکر و سرعت و سهولت یادگیری می گردد. از هر 3 یا 4 صفحه،اگر یک سوال به کلی طرح کنید کافیست و نیازی نیست سوالات زیادی را استخراج کنید
3ـ خواندن: در این مرحله دانش آموز باید به خواندن دقیق و کامل مطالب کتاب بپردازد. هدف این مرحله،فهمیدن کلیات و جزئیات مطالب و نیز پاسخگویی به سوالات مرحله قبل می باشد. در مرحله خواندن برای فهم بهتر مطالب، می توان از کارهایی مثل یادداشت برداری،علامت گذاری و خلاصه نویسی بهره جُست. این مرحله مهم ترین مرحله مطالعه است
خلاصه نویسی: از مزیت های خلاصه نویسی این است که یادگیری را افزایش و فراموشی را کاهش می دهد. بهترین زمان خلاصه نویسی عبارت است از:
الف)حین مطالعه: یعنی همان موقع که درس می خوانید،پاراگراف به پاراگراف کتاب را خلاصه و یادداشت کنید.
ب) بعد از مرور سوم(پیشنهاد بنده در این هنگام است).
برای داشتن مطالعه ای فعال و پویا، نوشتن نکات مهم در حین خواندن ضروری است تا برای مرور مطالب، نیازی به مطالعه مجدد کتاب نباشد،در عوض بتوانید درزمانی کوتاه از روی یادداشت های خود مطالب را مرورکنید.
اصول خلاصه نویسی :
ـ در خلاصه نویسی باید سعی کنید فعل ها را حذف کنید.
ـ خلاصه تابع متن اصلی باشد(مثلاً 40 صفحه را به 10 صفحه تبدیل کنید).
ـ جامع و مانع باشد، یعنی تمام نکات مهم را دربرگیرد و نکات زائد را هم نداشته باشد.
ـ رنگی باشد، بهتر است که لایه های اول با رنگ های گرم (قرمز و سبز) و توضیحات آن با رنگ های سرد (مشکی و آبی) باشد.
ـ از علامت های اختصاری استفاده کنید. مثل PR بجای پروتئین.
ـ وقتی خلاصه نویسی درس تمام شد، مطالب خلاصه شده را یک بار دوره کرده و در ذهن خود مرور کنید.
5 ـ مرور کردن: مرور کردن یا آزمون در پایان هر فصل / درس از محتوا انجام می گیرد. در این جا دانش آموز باید به مرور موضوعات اصلی و نکات مهم و نیز ارتباط مفاهیم مختلف به یکدیگر بپردازد و درصورت برخورد با موضوعات مورد اشکال به متن کتاب مراجعه کند. این بخش از مطالعه سبب ثبت اطلاعات در لایه های زیرین ذهن می شود و از فراموشی به میزان زیادی می کاهد.
6 ـ از بر کردن: در این مرحله دانش آموز می بایست بدون مراجعه به کتاب و از حفظ به یادآوری مطالب خوانده شده بپردازد و بار دیگر به سوال هایی که خود مطرح کرده پاسخ دهد. در این جا دانش آموز باید بتواند مطالب آموخته شده را در قالب کلمات برای خود بیان کند.
7 ـ مرحله تازه کردن مطالعه: بعد از مرور سوم یعنی زمانی که تقریباً درس را کامل یاد گرفته و متوجه مفاهیم اصلی و نکات مم آن شدید، خلاصه نویسی های خود را با کتاب و جزوه مطابقت دهید. اگر نکته ای را کم نوشته اید، اضافه کنید، اگر مطلبی زائد است، حذف کنید و خلاصه های خود را کامل کنید. توجه داشته باشید نوشتن مکمل یادگیری های شمامی باشد.
