از قلب جاده ابریشم تا انتخاب برای پایتخت گردشگری «اکو»
گفتگوی خیام نامه با«سعید برزگر» کارشناس مسیول انتخاب نیشابور برای پایتخت گردشگری اکو
✍ آسیه امینی
نیشابور، شهر تاریخ، اصالت، فرهنگ و تمدن ایرانی، در این روزها در مسیر رقابتی مهم برای دستیابی به جایگاهی بینالمللی در حوزه گردشگری قرار گرفته است. انتخاب این شهر بهعنوان نامزد ایران برای کسب عنوان «پایتخت گردشگری کشورهای عضو اکو در سال ۲۰۳۱» توجه مسئولان، کارشناسان و فعالان گردشگری را بیش از پیش به ظرفیتها و توانمندیهای این کهنشهر معطوف کرده است. برگزاری نخستین نشست هماهنگی این رویداد در گنبد شادمهرک روستای شهمیر در ۱۹ خردادماه، آغازگر روند برنامهریزیها و اقدامات اجرایی برای تقویت جایگاه نیشابور در این رقابت منطقهای محسوب میشود. این پرونده، در صورت تحقق اهداف پیشبینیشده، میتواند نقش مهمی در معرفی ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و گردشگری نیشابور و توسعه صنعت گردشگری منطقه ایفا کند.
در خصوص این فرصت تاریخی ایجاد شده برای نیشابور گفتوگویی با «سعید برزگر» انجام دادیم تا ابعاد موضوع برای علاقه مندان به نیشابور روشن تر شود. برزگر کارشناس مسئول پرونده «نیشابور، پایتخت گردشگری کشورهای عضو اکو» که سابقه ۲۰ سال فعالیت در حوزه گردشگری دارد و هماکنون رئیس اداره بازاریابی و توسعه گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی است.
پایتخت گردشگری ابزاری برای افزایش قدرت نَرم کشور
برزگر در تشریح این فرآیند اظهار میکند: در ساختار اکو، انتخاب یک شهر بهعنوان «پایتخت گردشگری» صرفاً یک عنوان نمادین نیست، بلکه نتیجه یک فرآیند اداری و بیندولتی است. معمولاً دولت عضو از طریق نهادهای مسئول در حوزه میراث فرهنگی یا وزارت امور خارجه، پروندهای رسمی شامل ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی، گردشگری و برنامههای اجرایی شهر را به دبیرخانه اکو ارائه میکند. وی افزود: از منظر حقوقی، این عنوان معمولاً بر اساس مصوبات و تصمیمات نهادهای اکو اعطا میشود و ماهیت آن الزامآور بینالمللی به معنای معاهدهای مستقل نیست. با این حال، شهر منتخب پس از دریافت این عنوان، متعهد به اجرای مجموعهای از برنامههای فرهنگی، نمایشگاهها، جشنوارهها و رویدادهای مرتبط با میراث مشترک منطقهای خواهد بود و بهعنوان نماینده فرهنگی حوزه اکو شناخته میشود.
از منظر دیپلماسی فرهنگی، این فرآیند ابزاری برای افزایش قدرت نرم کشورها محسوب میشود و امکان معرفی ظرفیتهای تاریخی و تمدنی در سطح منطقهای و بینالمللی را فراهم میسازد.
معیارهای ارزیابی پرونده چگونه است؟
به گفته این کارشناس، پس از ارائه پرونده، بررسی آن در سطوح کارشناسی و فرهنگی-گردشگری اکو انجام میشود. ده شاخص اصلی در این ارزیابی عبارتاند از: جایگاه تاریخی شهر، میراث ملموس و ناملموس، توان میزبانی رویدادهای منطقهای، زیرساختهای فرهنگی گردشگری، ظرفیت معرفی میراث مشترک کشورهای عضو، اقدامات در راستای توسعه پایدار گردشگری، تاثیرات اقتصاد و شمول اجتماعی گردشگری در شهر، برنامه تبلیغات و بازاریابی ظرفیت های فرهنگی گردشگری شهر، نقش جامعه محلی و بخش خصوصی در گردشگری شهر، برنامه شهربرای ارتقای سرمایه انسانی و توانمند سازی جامعه محلی در بخش گردشگری و در نهایت، تصمیمگیری نهایی در چارچوب سازوکارهای سازمان و با اجماع یا حمایت کشورهای عضو صورت میگیرد.
چرا نیشابور بهعنوان نامزد معرفی شد؟
برزگر در توضیح شاخصهای انتخاب نیشابور بیان میکند: این شهر بر اساس مجموعهای از معیارهای میراثی، تاریخی و گردشگری در سطح بالایی ارزیابی شده است. از جمله: قدمت تاریخی چند هزارساله، وجود بیش از ۱۵۰ اثر ثبت ملی، قرارگیری در مسیر تاریخی جاده ابریشم، موقعیت راهبردی در کریدورهای ارتباطی کشور، ظرفیتهای طبیعی و روستایی (حدود ۲۰ روستا با قابلیت گردشگری)، زیرساختهای حملونقل شامل راهآهن، فرودگاه و محورهای بزرگراهی، حدود 45 واحد اقامتی شامل (شامل 5 هتل ، 25 خانه مسافر و 15 اقامتگاه بوم گردی) 24 آژانس مسافرتی و 2 مجتمع گردشگری است. وی همچنین صنایع دستی نیشابور را یکی از مزیتهای مهم این شهر دانست و افزود: سفالگری نیشابور دارای شهرت ملی و بینالمللی است و فیروزه نیشابور بهعنوان یکی از مهمترین برندهای معدنی و هنری کشور، ظرفیت کمنظیری برای توسعه گردشگری محسوب میشود.
روند شکلگیری پرونده
به گفته برزگر، فرآیند انتخاب از طریق فراخوان وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آغاز شد. استانها موظف بودند تنها یک شهر را بهعنوان گزینه پیشنهادی معرفی کنند. وی ادامه داد پس از اینکه کلیه ادارات میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی استان ها شهر نماینده استان خود را به همراه طرح توجیهی به وزارت میراث فرهنگی و گردشگری کشور ارسال کرد ، کمیته کارشناسی در سطح ملی تشکیل و پروندهها بررسی شد که نهایتاً شهر نیشابور بالاترین امتیاز را کسب کرد و به عنوان نماینده کشور ایران به دبیرخانه اکو معرفی شد.
وضعیت پرونده در دبیرخانه اکو
این کارشناس در ادامه توضیح میدهد که مفهوم «برندسازی گردشگری» نقش مهمی در این فرآیند دارد. برندسازی به معنای ایجاد تصویر متمایز از یک مقصد گردشگری در ذهن مخاطبان است؛ بهگونهای که آن مقصد به دلایل مشخص در میان سایر گزینهها انتخاب شود. به گفته وی، با اعلام نامزدی نیشابور، توجه و بازتاب قابل توجهی در سطح ملی ایجاد شده و این موضوع میتواند به تقویت برند گردشگری شهر کمک کند. در حال حاضر پرونده از طریق وزارت میراث فرهنگی به دبیرخانه اکو ارسال شده و در حال طی مراحل کارشناسی و تشریفاتی است. تصمیم نهایی در نشست آینده کشورهای عضو اکو در بازه زمانی یکسال آتی اتخاذ خواهد شد.
نتایج نشست ۱۸ خرداد در شادمهرک
برزگر درباره نشست برگزارشده در ۱۸ خرداد در روستای شادمهرک اظهار میکند: این نشست با حضور مسئولان محلی و فعالان حوزه گردشگری، نتایج مثبتی به همراه داشت. پیشنهاد تشکیل ستاد تخصصی برای پیگیری پروژه با مشارکت بخش خصوصی و دستگاههای اجرایی مطرح شد. وی همچنین از حمایت شهرداری در حوزه زیرساختها خبر داد و افزود: برنامههایی برای تسهیل در مرمت خانههای تاریخی و توسعه زیرساختهای گردشگری در دست اقدام است. و اما خبر خوش این مقام مسیول از احداث فرودگاه مخصوص مقاصد گردشگری و آموزشی بود؛ وی افزود طبق قول مساعد فرماندار نیشابور و رستمی نماینده مردم در مجلس ، این برنامه و هدف مثمر ثمر به صورت جد پیگیری و انجام پذیر خواهد بود.
برنامه اقدام و رویکرد توسعه پایدار
در بخش پایانی گفتوگو، برزگر به برنامههای اجرایی اشاره میکند: تمرکز اصلی بر توسعه گردشگری پایدار، توانمندسازی جوامع محلی و تقویت مدیریت مشارکتی گردشگری است. در این راستا، اجرای تورهای تخصصی مسیر جاده ابریشم، بهرهگیری از ظرفیت کاروانسراها و برگزاری نمایشگاههای صنایعدستی در دستور کار قرار دارد.
وی افزود: برگزاری رویدادهای بینالمللی در حوزه صنایع دستی از جمله گیوهبافی، حصیربافی، قالیبافی، غربالسازی، سفالگری، قلمزنی، فیروزه تراشی، تذهیب، مینیاتور، معرق و مشبک کاری روی چوب، کاشی معرق، قلم زنی، فرد بافی و کاشیکاری و دیگر هنرهای سنتی از برنامههای پیشنهادی است. به گفته او، تاثیرات اقتصادی و شمول اجتماعی گردشگری از جمله موضوعات تاثیرگذار است، به نحوی که در نیشابور رقمی حدود 25 درصد اشتغال گردشگری به زنان تعلق گرقته است. خبر خوش این مقام مسیول در تخصیص دادن تسهیلات ویژه ووام های کم بهره برای استغال روستایی ( مانند صنایع دستی و بومی گردی) و اجرای برنامه های مقدماتی برای اجرای این هدف بود. در سومین گام برگزرای رویدادهای منطقه ای و بین المللی که سالانه پررنگ در نیشابور برگزار می شود.
فراتر ار این ابعاد، در زمینه مناسب سازی تسهیلات گردشگری برای افراد مستعد کم توان و سالمند در جاذیه های گردشگری نیشابور انجام شده است و برنامه های مناسب سازی هر چه بهتر و بیشتر بستر ها در دست اقدام داریم. با نگاهی عمیق تر، در زمینه برگزاری برنامه ارتقای سزمایه انسانی و توامندسازی جوامع محلی و برنامه های اموزشی هم اقداماتی در حال انجام است . در پایان، از دیگر برنامه های بهبود که پیشنهاد داده ایم می توان به پیشنهاد برگزاری 10 الی 15 برنامه بین المللی اشاره کرد که به صورت مشترک انجام پذیر هستند. موضوع “خواهر خواندگی” که برای مدتی جلابخش روابط بین امللی در حوزه گردشگری بود، در این پروژه بر ان هستیم تا به احیای این موضوع بپردازیم. پیمان ها و تفاهم های عقد شده میان نیشابور با کشورهای مجاور، جهش و کمک قابل توجهی به نزدیک کردن هر چه بیشتر ما به تصویر حقیقی ” نیشابور – پایتخت گردشگری” خواهد داشت.
سخن پایانی
کسب عنوان «پایتخت گردشگری کشورهای عضو اکو» برای نیشابور صرفاً موفقیتی نمادین نیست، بلکه فرصتی ارزشمند برای معرفی هرچه بهتر ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی، تمدنی و گردشگری این شهر در سطح منطقهای و بینالمللی به شمار میرود. نیشابور با پیشینه درخشان خود در حوزه فرهنگ، علم، هنر و میراث تاریخی، شایستگی آن را دارد که به عنوان یکی از مهمترین مقاصد گردشگری و فرهنگی منطقه مطرح شود. موفقیت این پرونده مستلزم همافزایی تمامی دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی، فعالان گردشگری، هنرمندان، رسانهها و همراهی مردم عزیز نیشابور است. بدون تردید هر میزان که بتوانیم زیرساختهای گردشگری را تقویت کنیم، کیفیت خدمات را ارتقا دهیم و ظرفیتهای کمتر شناختهشده شهر و روستاهای پیرامونی را معرفی کنیم، شانس موفقیت ما در این رقابت افزایش خواهد یافت.
امیدواریم با حمایت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، همکاری دبیرخانه اکو و مشارکت همه ذینفعان، نیشابور بتواند این عنوان ارزشمند را برای سال ۲۰۳۱ کسب کند و از رهگذر آن، شاهد رونق گردشگری، توسعه اقتصادی، ایجاد فرصتهای شغلی جدید و گسترش تعاملات فرهنگی با کشورهای عضو اکو باشیم. این مسیر، فرصتی برای معرفی چهره واقعی نیشابور به جهان و گامی مهم در جهت توسعه پایدار منطقه خواهد بود.
معرفی اجمالی سازمان اکو
سازمان همکاری اقتصادی (اکو) یک سازمان منطقهای بیندولتی است که با هدف توسعه همکاریهای اقتصادی، تجاری، حملونقل، انرژی، گردشگری و توسعه پایدار میان کشورهای عضو فعالیت میکند. ریشه شکلگیری این سازمان به سال ۱۹۶۴ بازمیگردد؛ زمانی که ایران، ترکیه و پاکستان سازمانی با عنوان «همکاری منطقهای برای توسعه» (RCD) را بنیان نهادند. در ادامه، در سال ۱۹۸۵ این همکاری با ساختاری جدید تحت عنوان اکو ادامه یافت و پس از تحولات ژئوپلیتیکی منطقه، کشورهای آسیای مرکزی و برخی کشورهای دیگر نیز به آن پیوستند.
اکو در حال حاضر شامل ۱۰ کشور ایران، ترکیه، پاکستان، افغانستان، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان است. دبیرخانه دائمی این سازمان در تهران مستقر است. موقعیت جغرافیایی کشورهای عضو، منطقه اکو را به یکی از مهمترین گذرگاههای ارتباطی میان خاورمیانه، آسیای مرکزی، قفقاز و جنوب آسیا تبدیل کرده است.
