سياست و سياسيون در تئاتر دوره قاجاريه
(قسمت دوم)
در مطلب شماره قبل به نقش روس ها در تئاتر ايران مخصوصاً گريبايدوف روسي پرداختيم. در اين مطلب نيز به نقش «سرلوييس پلي» نماينده سياسي انگليس در کنسول گري آن کشور در بندر بوشهر مي پردازيم.
سرلوييس پلي در نوامبر 1825م به دنيا آمد و در سال 13840 م در سن 15 سالگي وارد کمپاني هند شرقي شد. مدتي به عنوان منشي اول سفارت مشغول به کار شد و در اين دوره با بخشي از آسيا همچون عمان، هرات، بلوچستان و… رفت و آمد داشت. وي در سال 1862 م در سن 37 سالگي به عنوان نماينده سياسي انگليسي در کنسولگري اين کشور در بندر بوشهر منصوب شد و نزديک به ده سال در اين سمت باقي ماند و در سال 1892 م در سن 67 سالگي در شهر «فالموث» درگذشت.
– فعاليت هاي نوشتاري سرلوييس پلي
وي همانند بسياري از نمايندگان سياسي انگليس از اوضاع و احوال جنوب گزارش هاي متعددي نوشته است. وي به گشت و گذار و سفر به نقاط دور و نزديک بوشهر مي رفت و به همين سبب در يادداشت هاي انبوهش از اوضاع و احوال فرهنگي ، اجتماعي و اقتصادي شهر در روستاهاي جنوب مطالب زيادي را به صورت پراکنده منتشر نمود. وي چند اثر نيز در غالب کتاب دارد.
الف) گزارش سفر به رياض پايتخت عربستان که در سال 1865 م بعد از مسافرت خود به آن شهر گزارش مفصلي نوشت.
ب) نمايشنامه مذهبي حسن و حسين:
اين کتاب که در دو جلد منتشر شده، به روايتي 37 مجلس تعزيه اي است که مي گويند پلي با خود از ايران برده است. نکته قابل تأمل اين است که «چلکوفسکي» در اين باره مي گويد: «پلي اين مجالس را از صورت شفاهي به انگليسي مصنوع دوره ويکتوريايي ترجمه کرده است.»
پلي که دوره مسئوليتش در بندر بوشهر نزديک 10 سال به طول انجاميد، مجالس تعزيه فراوان ديده و تأثير گرفته است.
ترجمه اين 37 مجلس تعزيه يکي از نشانه هاي اين تأثيرپذيري مي باشد. او در پيشگفتار نمايشنامه ي مذهبي حسن و حسين اين تأثير را آشکارا بيان مي کند و مي نويسد: «اگر موفقيت يک نمايش به ميزان تأثيراتي باشد که بر خوانندگان يا تماشاگرانش مي گذرد، هيچ نمايشي تاکنون موفق تر از اين تراژدي دنياي اسلام يعني تراژدي حسن و حسين نبوده است»
در مجموعه گردآوري شده توسط پلي، تعزيه نامه هايي مثل: ژوزف و برادران، عاق والدين، وفات فاطمه، شهادت حضرت علي، عزيمت امام حسين از مدينه به کوفه، شهادت حر و…. ديده مي شود. مجموعه ي پلي، تمام مراحل از زماني که شهادت براي امام حسين مقدور مي شود تا روز رستاخيز را که امام حسين از سوگواران خود شفاعت مي کند را در بر مي گيرد.
ادامه دارد
محمد رضایی ـ ستون تماشاخانه
