در نخستین قانون اساسی بلژیک که در سال ۱۸۳۱ تنظیم شد ،مفاد اعلامیه های حقوق بشر و شهروند فرانسه عینا منعکس شده بود واین قانون اساسی که بند هایی از آن اشاره می شود، از منابع یکی از
اصلی نخستین قانون اساسی مشروطیت ایران نیزبه شمار می رود:
ماده ۷-آزادی فردی ضمانت شده است . هیچکس را نمی توان مگر در موارد پیش بینی شده در قانون و بر اساس آئینی که مقرر داشته است ، تحت تعقیب قرار دارد .
خارج از موارد جرائم آشکار هیچکس را نمی توان توقیف کرد مگر به موجب حکم مستدل قاضی که هنگام توقیف یا حداکثر ۲۴ ساعت بعد به اطلاع فرد توقیف شده برسد .
ماده ۸-هیچکس را نمی توان خلاف میل او از محکمه ای که قانون تعیین کرده است ، منصرف کرد و به محکمه دیگری ارجاع داد
ماده ۹- هیچ مجازاتی را نمی توان برقرار و مجری کرد،مگر به موجب قانون
ماده ۱۰-مسکن مصون از تعرض است ، ورود به مساکن ممکن نیست مگر در موارد پیش بینی شده توسط قانون و بر اساس آئینی که مقرر داشته است .
ماده ۱۱- هیچ ملکی را از ید صاحب ملک نمی توان به در آورد مگر به سبب مصالح عمومی و در موارد و به گونه ای که قانون مقرر داشته است و آن هم با پرداخت غرامت عادلانه و قبلی
ماده ۱۲- مجازات به مصادره اموال را نمی توان حکم داد .
ماده ۱۳ مرگ مدنی لغو شده و قابل استقرار مجدد نیست .
ماده ۱۴ –آزادی اجرای مراسم دینی و انجام آنها در ملا عام و همچنین آزادی اظهار عقیده در هر موردی تضمین شده است ولی سرکوبی جرائم ارتکابی در مقام استفاده از آزادی ، از این قاعده مستثنی است .
ماده ۱۵- هیچکس را نمی توان به انجام اعمال و تشریفات مذهبی خاصی ، به هر طریق که باشد و همچنین گردن گزاردن به روزهای تعطیلی آن مذهب مجبور کرد .
ماده ۱۶- دولت حق ندارد در انتصاب یا تاسیس یک مقام روحانی یا ایجاد امامت جماعت دخالت کند ، جلوی مکاتبات روحانیون را با روحانیون مقام بالاتر بگیرد یا نگذارد که اعلامیه های آنان انتشار یابد . در مرد اخیر مسئولیت عادی آنان از لحاظ مطبوعات و انتشارات از میان نمی رود نکاح مدنی (غیر مذهبی )باید پیوسته بعد از انجام مراسم مذهبی باشد مگر این که در مواقع مخصوص قانون طریق دیگری را اختیار کرده باشد
ماده ۱۷ – آموزش و پرورش آزاد و هر گونه تدابیر جلوگیری کننده ممنوع است ، مجازات جرائم فقط به وسیله قانون انجام می شود .
ماده ۱۸ – مطبوعات آزاد است و هیچگاه نمی توان سانسور را بر قرار کرد و از نویسندگان ، ناشران و چاپگران ضمانت مالی گرفت .
ماده ۱۹- بلژیکی ها حق دارند آزادانه و بدون اسلحه به دور هم مجتمع شوند . البته باید به قوانینی که اجرای این حق را تضمین می کند گردن بگذارند ، بی انکه این اجتماعات موکول به اجازه قبلی باشد .
ماده ۲۰- بلژیکی ها حق دارند انجمن تشکیل دهند و عضویت انجمن ها را بپذیرند . این حق را نمی توان تابع هیچ تدبیر پیش گیری کننده ای قرار دارد
از کشورهای دیگر اروپا قدیمی ترین تجربه دمکراسی متعلق به مردم سویس است که از سال ۱۸۴۸ نخستین قانون اساسی خود را بر مبنای دمکراتیک و مشارکت مردم در تعیین سرنوشت خود بموقع اجرا گذاشتند . مردم ایالات یا کانتون های سویس از اواسط قرن هفدهم نوعی دمکراسی مستقیم شبیه دمکراسی آتن را تجربه کرده بودند ولی از اواسط قرن نوزدهم اداره امور خویش را به نمایندگان منتخب خود واگذار نمودند و دمکراسی سویس از آن تاریخ تاکنون یکی از استوارترین دمکراسی های اروپایی است.
بعد از چند کشور اروپایی که در تجربه دمکراسی پیشقدم بوده اند ، ایالات متحده آمریکا نخستین کشور غیر اروپایی است که از تاریخ اعلام استقلال خود در سال ۱۷۷۶ اصول دمکراسی و حکومت انتخابی مردم را به معرض آزمایش گذاشته است . قانون اساسی آمریکا که در سال ۱۷۸۷ تنظیم شده ،در اصل دارای هفت فصل است که هر یک از فصول به وظایف یکی از ارگان های قانون گذاری و اجرایی و قضایی کشور و حقوق ایالات اختصاص دارد و این اصول که طرز انتخاب و وظایف و اختیارات رئیس جمهوری و نمایندگان کنگره و مقامات قضایی کشور را شامل می شود تا کنون تغییر نکرده است در یکی از این فصول چگونگی تجدید نظر در موارد قانون اساسی و افزایش مواد دیگری به آن پیش بینی شده که نخستین بار در سال ۱۷۹۱مورد استفاده قرار گرفت و موارد ده گانه ای بعنوان متمم قانون اساسی آمریکا به آن اضافه شد که به عنوان سند حقوق مردم شهرت یافته و در واقع همان حقوق بشر و شهروند در زمینه آزادی عقیده و مذهب و حق مالکیت و مصونیت خانه و مسکن هر کس از تعرض و حق دفاع از خود و حقوق قضایی مردم در آن منعکس شده است به این مواد طی حدود دویست سال گذشته شانزده ماده دیگر هم اضافه شده که مهمترین آنها محدود ساختن دوره ی ریاست جمهوری به دو دوره ی متوالی بود زیرا پس از انتخاب فرانکلین روزولت به مقام ریاست جمهوری آمریکا برای چهار دوره متوالی این نگرانی در آمریکا بوجود آمد که روسای جمهوری در نتیجه ی طول مدت زمامداری به طرف دیکتاتوری و حکومت فردی سوق داده شوند .
منبع: طلوعی محمود،خواندنی های تاریخی
