کنکور ۱۴۰۵؛ نسلی میان گذشته و آینده
کنکور ۱۴۰۵ با رقابت یک میلیون و ۷۰ هزار و ۲۴۱ داوطلب، در شرایطی برگزار شد که نه‌تنها ترکیب داوطلبان، بلکه مسیر رسیدن آن‌ها به جلسه‌ی آزمون نیز با سال‌های گذشته تفاوت داشت. ۶۵ درصد داوطلبان زن و ۳۵ درصد مرد بودند و علوم تجربی با بیش از ۴۵۱ هزار داوطلب همچنان بزرگ‌ترین گروه آزمایشی بود؛ اما پشت این اعداد، نسلی قرار دارد که یک سال تحصیلی و کنکوری متفاوت را پشت سر گذاشته است: نسلی که جنگ زمان آزمونش را جابه‌جا کرد، سوابق تحصیلی نقش پررنگی در آینده دانشگاهی‌اش پیدا کرد و قواعد کنکور نیز در سال‌های اخیر بارها تغییر کرد.
یک میلیون داوطلب، یک تصویر جمعی
ترکیب کنکور امسال از یک تغییر قابل توجه حکایت دارد: زنان همچنان اکثریت داوطلبان را تشکیل می‌دهند و این سهم به ۶۵ درصد رسیده است. در علوم تجربی ۶۹ درصد، در علوم انسانی ۶۸ درصد و در هنر ۷۸ درصد داوطلبان زن هستند؛ در مقابل، در گروه علوم ریاضی و فنی، مردان با سهم ۶۰ درصدی اکثریت دارند.
از نظر گروه آزمایشی نیز علوم تجربی با ۴۵۱ هزار و ۵۲۲ داوطلب در صدر قرار دارد؛ پس از آن علوم انسانی با ۳۲۷ هزار و ۷۳۴ نفر، ریاضی و فنی با ۱۳۵ هزار و ۸۱۳ نفر، زبان‌های خارجی با ۹۰ هزار و ۱۷۳ نفر و هنر با ۶۴ هزار و ۹۹۹ نفر قرار گرفته‌اند.
این اعداد به‌تنهایی نمی‌گویند چرا یک نوجوان تجربی را به انسانی یا هنر ترجیح می‌دهد؛ اما نشان می‌دهند که تصویر دانشگاه در ذهن نسل جدید هنوز به‌شدت تحت تأثیر رشته‌های سنتی و پرتقاضا قرار دارد. در عین حال، حضور نزدیک به ۱۵۵ هزار نفر در دو گروه هنر و زبان نشان می‌دهد که انتخاب‌های غیرسنتی نیز بخش کوچکی از این جمعیت نیستند.
نیشابور؛ شهر رتبه‌ساز
برای فهم معنای این آمار در نیشابور، بهتر است به چند سال قبل بازگردیم.
در کنکور ۱۴۰۰، حسین ملکی‌پور از نیشابور رتبه ۶ گروه علوم انسانی را به دست آورد؛ نام او در میان رتبه‌های برتر خراسان رضوی قرار گرفت.
چهار سال بعد، در کنکور ۱۴۰۴، بار دیگر نام یک دانش‌آموز نیشابوری در جمع رتبه‌های برتر کشور دیده شد: سارا ذبیحی، رتبه ۳ گروه علوم انسانی. گزارش‌های منتشرشده، او را از نیشابور معرفی کرده‌اند.
این دو رتبه، با فاصله‌ای چندساله، یک سؤال را به وجود می‌آورند: آیا می‌توان از نیشابور به‌عنوان شهری یاد کرد که در رقابت ملی کنکور، ظرفیت تولید رتبه‌های برتر را دارد؟
همین نمونه‌ها نشان می‌دهد که فاصله‌ی یک شهر با مراکز بزرگ آموزشی لزوماً به معنای حذف آن از رقابت ملی نیست.
این همان نقطه‌ای است که اوضاع ملی به مسئله‌ای محلی تبدیل می‌شود: آیا نیشابور همچنان می‌تواند در شرایط جدید کنکور، همان جایگاه سال‌های قبل را حفظ کند؟
نسلی که فقط رتبه‌اش را نمی‌شود سنجید
کنکور امسال از یک جهت شبیه تمام کنکورهای گذشته بود: یک صبح زود، یک حوزه‌ی امتحانی، چند دفترچه سؤال و در نهایت یک رتبه. اما پشت این ظاهر ثابت، شرایط تغییر کرده است.
یک میلیون و ۷۰ هزار نفر در آزمونی شرکت کردند که ترکیب آن از نظر جنسیت و گروه آزمایشی، تصویری مشخص از نسل امروز ارائه می‌کند؛ نسلی که زنان در آن اکثریت داوطلبان‌اند، علوم تجربی همچنان پرتقاضاترین مسیر است و در کنار رشته‌های سنتی، گروه‌هایی مانند هنر و زبان نیز ده‌ها هزار متقاضی دارند.
در نیشابور نیز نام‌هایی مانند حسین ملکی‌پور و سارا ذبیحی نشان داده‌اند که موفقیت در بالاترین سطح کنکور الزاماً متعلق به دانش‌آموزان شهرهای بزرگ نیست.
اما نسل ۱۴۰۵ نسلی‌ست که در میانه‌ی تغییرات پی‌درپی نظام سنجش و یک سال پرتنش اجتماعی، برای آینده‌ای تصمیم گرفت که هنوز بسیاری از ابعاد آن برایش روشن نیست.
شاید به همین دلیل، مهم‌ترین سؤال درباره‌ی کنکور ۱۴۰۵ این نباشد که چه کسی رتبه یک شد؛ بلکه این باشد که این یک میلیون نفر، بعد از عبور از چنین سالی، آینده خود را کجا و چگونه می‌بینند.
