نیشابور در شعر دیگران
دُرد نوشِ تبار خیام
✍ سید محمدکاظم مداح
… استاد محقق ميگويد: امروز درميان اوراق قديمي شعري يافته ام که به کار شما مي آيد .مي گويم: نشابور کانسار سرود و شعر است و شاعران صداي هويت ملي مايند. ما در فکر شناسايي گونه هايي هستيم که ناشناخته مانده اند. اگر به شعر و شاعران کمتر مي پردازيم از سر غفلت نيست . [باز صحبت در کم وکيف امور هنر وانديشه ادامه مي يابد.] و سخن آخر ايشان اين است که «در ميان اوراق پراکنده ام دستخط شعري بود مربوط به نيشابور، و از يک دوست شاعر گرگاني؛ مي فرستم براي شما؛ خواستيد نگه داريد براي خودتان، خواستيد نشرش بدهيد و به خواستارانش ببخشيد » [و مي خندد.] تشکر مي کنم و خدانگه دار و به اميد ديدار و… اندکي بعد تصويري کم رنگ از سروده اي خوش خط و دلاويز و متحمل آسيب گذر زمان مي رسد. مي خوانمش. به ياد نقاشي هاي ايوان شيشکين مي افتم و صداي تماشاي آ بهاي سفيد به گوشم مي نشيند. ياد بسياري آثار ادبي در جانم زنده مي شود. آثاري که عظمت جغرافيا، تاريخ، فرهنگ، تمدن و شايستگي هاي سرزمين ها را برابر چشم ها مجسم مي کند. يادم مي آيد که اين روزها نام نشابور چون هميشه برسر زبان هاست و عشقش تازه و زنده، در ميان دل ها. اين روزها حرف از پايتختي گردشگري اکو براي نيشابور است و اين منظومه ي تازه رسيده از يک غير نيشابوري رسالت معرفي نيشابور و بزرگانش را تا حدي به دوش مي کشد .باخود مي گويم کاش دوست طبرستاني ما يعني زنده نام روان شاد سيد محمد کاظم مداح شاعر اين سروده در ميان ما بود و به در خواست ما شايد نام ها و جاي هاي ديگري را هم بر اين شيوه به سروده اش مي افزود و اندوه و حسرت حلقه ي آخر زنجير سخن مي شود .
همين جا پيش از آوردن شعر مراتب سپاس گزاري خود و اهالي خيام نامه را از استاد جواد محقق نيشابوري ،پژوهشگر وشاعر شهرمان ابراز مي دارم.
آفرين بر ديار نيشابور،
شهر دائم بهار نيشابور
يادگار شهان ساساني
تيسفون و مداين ثاني
باستان شهرک اهورايي
حافظ حکمت اوستايي
زادگاه پيُمبران سخن
جلوه گاه سخنوران کهن
شهر عشق و مدينه شادي
مشرق آفتاب آزادي
پيشتاز علوم عاليه
وارث مَدرس نظاميه
شهر فيروزه شهر مهتابي ست
آسمانش زبرجد و آبي ست
رشک مازندران باران خيز
تربتش مشک بيز و عنبرريز
دشت و هامون آن ،گلستان است
پر ز آواز عندليبان است
باز قنديل صبح آن زر ناب
ريزد از چشم انجمش سيماب
آب وخاکش لطافتي دارد
با گل و بلبل الفتي دارد
شاخ هر گل سراي قمري هاست
لانه چهچهه قناري ها ست
قبله خاکيان افلاکي ست
کعبه صوفيان تن خاکي ست
نقطه اي نطفه ساز و دامن گير
فارغ از نقشبند هر تصوير
ملک فرزانگان انديشه ست
شير انديشه ها در اين بيشه ست
خاص و عامش مريد عطار ند
عارف آيين، فرشته کردارند
بي ريا تر از آفتاب پگاه
با صفاتر زعاشقانه نگاه
جمله مهمان نواز و دل صافند
چشمه سار زلال الطافند
صافيانش عشيره جام اند
دُرد نوش تبار خيام اند
دست و دل باز و با همه خويشتند
حاتم سفره دار و درويشند
شمه اي گفته ام ز نيشابور
يادگار شه شهان، شاپور
خامه سرشکسته تر از من
از کفم نگسلد اگر دامن،
گويم از رشک گلشن ارمش
گلبنان نهاده سر به همش
باغرودش بهشت عشاق است
دشت ميعاد سبز ميثاق است
مسجد جامعش که معمور است
يادگار حسين تيمور است
فضل شاذان غنوده در اين ملک
خفته ديگرش کمال الملک
گفته شهريار دُر گفتار
زيب اشعار خود کنم اين بار:
«قد کشيده گشاده پيشاني
چهره چون مه به پرتو افشاني
اولين اوستاد ذوق و هنر
آخرين شاهکارش اندر بر»
جنب محروق واجب التکريم
خفته از نسل جعفر ابراهيم
چشمه ساري که در زبرخان است
جاي پاي شه خراسان است
شاعران معاصر افزون اند
کيميا طبع و خامه افسون اند
سرسبد بين آن همه نامي،
هم طراز نظيري و جامي
عاري از ادعاي استادي،
سروِ قامت بلندِ آزادي،
نخبه فرزانه، حافظ انديشه،
پير تصوير و شير هر بيشه
«شهر فيروزه» اولين کارش،
شهره شد کاين کتاب شه کارش،
اوستاد سخن، فريدون است
شاعري ارجمند و بي چون است.
***
صاحب انديشه اي پر آوازه،
ميهمان ديار فيروزه
شاعر موج خشم درياها،
دل شکيبا ، غم آشنا دُرسا
خالق «نيمروز عاشورا» ست،
مرسل دُرّه، بي ريا، شيداست.
***
خرقه پوشي بري ز بوي ريا،
بي نياز از نياز و دل دريا
عارفي پرتوان و بزم آرا،
خشت مال سخن سرا، يغما
خفته در خاک و رسته از جان است
مايه فخر اين گلستان است.
***
باغ خيام و آن شبش خوش باد
آن شبي که گذشت با فرهاد
نکته سنجي سواي فرزادي
شاعري منتهاي استادي
سالک عشق و مولوي رنگ است
مثنوي سازِ بارش آهنگ است
***
بزم ما محفل معارفه بود
شب احساس و شور و عاطفه بود
شعر گنجي چو پرتو خورشيد
انبساط مضاعفم بخشيد
مريم انفاس اطلسي رخسار
يک جهان وقر و مشهدي گفتار
***
ذاکر آن شب به نغمه غوغا کرد
تشنگان را به جرعه شيدا کرد
واژه ها تازه و مضامين بکر
چون دعاي قنوت ذاکر ذکر
لب به دندان گزيده دل رفتند
مرحبا مرحبا بر او گفتند.
***
نوبت بعثت محقق بود
صحبت از آشناي صادق بود
ناخداي سفينه گفتار
دل به دريا سپرده اي بيدار
خالق خلقت سرود درود
که گل عشق اوست «بينالود»
***
بيشمار از رقم بزرگان اند
اهل نام و نشان فراوان اند
عارفان اديب و بينادل
شاعران سخنور و فاضل
منتهي فرصتي دگر بايد،
طبع آبستني اگر زايد،
تا به شهر سحر نهد گامي
گيرد از ساقيان شب جامي
گرچه پاييز و برگ من زرد است
غنچه باغ کلک من درد است
به که رخش قلم مهار کنم
آرزوي ديار يار کنم
(گرگان مرداد 1373 سيد محمد کاظم مداح)
سيد محمد کاظم مداح ( 1314-1391) شاعر و پژوهشگر اهل گرگان،که نيشابور ارجمند را دست مايه منظومه سرايي کرده است، چهره شناخته شده فرهنگي در منطقه خود و پژوهشگر «دانش نامه ي گلستان» و در زمره همکاران تدوين «واژه نامه ي طبري» بود . او در حفظ گويش هاي محلي و فرهنگ بومي گرگان و طبرستان نقشي بسزا داشت و در کنار شاعري، پژوهشگر تاريخ ، فرهنگ و زبان مردم گرگان و مازندران قديم به حساب مي آمد. وي در ارديبهشت 1391 و تنها چند ماه پيش از در گذشتش به عنوان يکي از خادمان فرهنگ استان مورد تقدير قرار گرفت. يادش گرامي باد.
