به بهانه روز جهانی صنایع دستی هنرهای دستی نیشابور؛ صنعتی با ۲۲ رشته و ۳۰۰۰ شاغل

 

 مریم عارفی پور

کارشناس باستان شناسی و خبرنگار

6* همان طور که خاتم کاری و میناکاری در اصفهان شهرت دارد، شهرت نیشابور هم به فیروزه تراشی و سفال گری آن است که جایگاه تمدنی دارند

 

صنایع دستی بعد از نفت، دومین منبع درآمدی در جهان است که در کشور ما در جایگاه پنجم قرار دارد. این حوزه ی مهم، دارای گستره ی زیادی است که نیشابور هم در این میان خوش می درخشد. در حال حاضر ۲۲ صنعت دستی در نیشابور فعال است و بیش از ۳۰۰۰نفر شاغل مستقیم و غیرمستقیم را در خود جای داده است. در حال حاضر نیشابور دارای سه صنعت مهم در حوزه صنایع دستی است که در سطح جهانی خودنمایی می کند.

این حوزه در سطح جهانی هم دارای اهمیت است و برای آن روز جهانی نیز در نظر گرفته شده و ۲۰ خرداد ماه مصادف با ۹ ژوئن به نام صنایع دستی نام گذاری گردیده است.

به طورکلی تعریفی که می توان برای صنایع دستی ارائه کرد این است که نوعی کار است که با استفاده از دست و یا ابزارهای ساده انجام شود و در واقع روش سنتی ساخت کالاها است. کشور ما بیش از ۲۳۰ رشته ی صنایع دستی دارد که هر یک در اقلیم خودش فعالیت می کند و برخی از این صنایع به شهرت جهانی نیز دست پیدا کرده اند و در جهان صاحب نام اند.

وضعیت صنایع دستی نیشابور

در حال حاضر وضعیت صنایع دستی نیشابور، از گذشته بهتر است و زمینه رشد و پیشرفت آن بیشتر وجود دارد. از آنجا که صنایع دستی یکی از شاخه های مهم اداره میراث فرهنگی است

کارشناس مسئول صنایع دستی رفتیم در اداره میراث فرهنگی به خیام نامه می گوید: در حال حاضر ۲۲ رشته صنایع دستی در نیشابور داریم که از این قبیل می توان به: فیروزه تراشی، سفال گری، سرامیک، قالی بافی، معرق چوب، مشبک و منبت چوب، گیوه بافی، مشبک فیروزه، دوخت لباس سنتی، تابلو فرش، گلیم بافی، سازسازی، سرمه دوزی، نگارگری و تذهیب، کاشی کاری معرق، خراطی، آجر تراشی و دوات گری (ظروف مسی) اشاره کرد.

عباس شیخی که تحصیلات تخصصی خودش هم در این زمینه است و دارای مدرک کارشناسی در زمینه صنایع دستی و کارشناس ارشد پژوهش هنر است، می گوید: در حال حاضر ۳۹۷نفر شاغل مستقیم داریم و ۲۰۰۰ نفر شاغلین غیرمستقیم اند و ۴۲۸ نفر شاغل خانگی در صنایع دستی شهرستان نیشابور مشغول به کارند.

وی افزود: در خصوص بازارچه های فروش صنایع دستی هم ۶ بازارچه داریم که شامل: بازارچه موجود در آرامگاه خیام و امامزاده محروق، آرامگاه عطار، رباط شاه عباسی، بازارچه طلافروشان و بازار سرپوش و قدمگاه است. شیخی گفت: دو بازارچه فصلی هم وجود دارد که یکی در ایام نوروز فعال است که جای مشخصی ندارد و گاهی در فرهنگسرا برگزار می شود گاهی هم در پارک شهدای گمنام و خیام و عطار. مورد دیگر هم در پایگاه اطلاع رسانی مستقرند که تقریبا به صورت دائمی شده است.

بهره وری اقتصادی صنایع دستی

شیخی در خصوص میزان بهره وری اقتصادی برای هنرمندان و شاغلین گفت: هر شهرستانی در یکی از حوزه های صنایع دستی به صورت برجسته و تخصصی فعالیت می کند و این که انتظار داشته باشیم در همه ی حوزه ها فعالیت کرد و به شهرت رسید، تقریبا غیر ممکن است. همان طور که خاتم کاری و میناکاری در اصفهان شهرت دارد، شهرت نیشابور هم به فیروزه تراشی و سفال گری آن است که جایگاه تمدنی دارند و از قرن ۳ و ۴ هجری معروف ترین سفال ها در جهان، سفال نیشابور بوده است.

وی افزود: در شهرستان توانسته ایم مراکز تولید سفال و سرامیک ایجاد کنیم و با ایجاد مراکز آموزشی، شاغلین این هنرها را افرایش دهیم.

وی در مورد هنرهای دستی مهجورمانده  می گوید: از هنرهای در حال انقراض، هنر آجرتراشی است که پیش از این فقط آقای اخویان در این حوزه فعال بود که با کهولت سن از کار افتاده شدند. اما با کمکایشان توانستیم ۵ نفر را آموزش دهیم و آن ها افراد دیگری را آموزش دادند و وارد این حوزه شدند و در حال حاضر شاهد فعالیت گسترده در این حوزه هستیم که یکی از کارهایی که با همت اداره میراث انجام شد بحث نماسازی سنتی در خیابان های اصلی شهر است.

شیخی گفت: از دیگر هنرهای جهانی که نام نیشابور در آن می درخشد، هنر قالی بافی با متراژ بالاست که بیشترین متراژ ۶۰۰۰ متر است که به سفارش کشورهای عربی مانند اردن و قطر بافته شده که آن همک به نام نیشابور ثبت شده است. کارگاه های بافندگی فرش هم در نیشابور فعالیت خوبی دارند و بیش از ۸۰ بافنده در حال فعالیت اند.

وی ادامه داد: یک سری از رشته های صنایع دستی هم به علت عدم تقاضا، عرضه ی آن متوقف شده مانند گیوه بافی و دوخت لباس های سنتی که با دادن غرفه در رباط شاه عباسی تلاش کرده ایم این هنرها را دوباره فعال و احیا کنیم.

اقدامات شاخص اداره میراث

وی در خصوص اقدامات مهمی که در حوزه صنایع دستی رخ داده است گفت: یکی از اقدامات مهم در این حوزه جدا کردن اتحادیه فیروزه از طلافروشان است که باعث تخصصی شدن کار فیروزه شد و از مشکلات این هنر کاسته شد، ثبت رشته ی فیروزه تراشی و تحصیل در این رشته که در حال حاضر مدرسه محمودی در این رشته محصل دارد، ایجاد ۷ شرکت تعاونی صنایع دستی که هر یک به کاری مشغولند برخی آموزش می دهند و بعضی فقط به کار چوب مشغولند و تعدادی به فیروزه پرداخته اند و تعدادی هم صادرات و واردات این حوزه را بر عهده دارند، یکی دیگر از اقدامات مهم در این زمینه، دادن تسهیلات ۵ میلیون تومانی با درصد پایین به مشاغل خانگی است که بتوانند فعالیت خود را در منزل ادامه دهند و پذیرای تمام این عزیزان هستیم و هرکس صاحب حرفه و فنی است می تواند با گرفتن تسهیلات به کارش ادامه دهد.

پای صحبت هنرمند سفال گر

مرجان موحد یکی از هنرمندان حوزه ی سفال گری است که کار رسمی خود را به گفته ی خودش از سال ۸۴ آغاز کرد و توانست از اداره میراث فرهنگی درجه هنری ۲ که معادل فوق لیسانس است در رشته سفالگری اخذ کند.

موحد می گوید: من به همراه همسرم بهروز بکائیان به این حرفه مشغول ایم و هر دو دارای درجه هنری ۲ از میراث تهران هستیم و در حال حاضر در دانشکده هنر به تدریش سرامیک مشغولیم.

وی ادامه داد: در سال ۸۴ هم مجوز آموزشگاه را دریافت کردیم و هم کارگاه تولید صنایع دستی کیمیای خاک. در حال حاضر سالانه نزدیک به ۵۰ هنرجو را تعلیم می دهیم و پس از آن می توانند وارد این عرصه شوند.

وی در خصوص نحوه ی کار خود گفت: ما بیشتر به جنبه های هنری سفال گری می پردازیم و سعی داریم سفالینه های دوران سلجوقی و سامانی را بازسازی کنیم. وی گفت: سفال نیشابور در موزه های مختلف جهان مورد بازدید علاقمندان قرار می گیرد و ما سفال را با همان طرح، رنگ و متن درج شده روی آن بازسازی می کنیم. وی از دیگر کارهای کارگاه کیمیای خاک به بشقاب سفال نیشابور در ابعاد ۴٫۵*۴٫۵ متر در بلوار احمد آباد مشهد (اصل آن در موزه سان فرانسیسکو قرار دارد) میدان آزادی نیشابور، پل گلبهار، اجرای اذن دخول امام رضا در مشهد، آیه های قرآنی در پل صدا و سیمای مشهد اشاره کرد.

موحد همچنین گفت: تا کنون کارگاه کیمیای خاک در نمایشگاه های کشور های مالزی، ترکمنستان و … شرکت نموده و در بیش از ۳۰ نمایشگاه داخلی هم حضور داشته است.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.