۷۲۰روز طلایی برای کودکان شیر مادر، از شگفتی ها و باورهای نادرست تا مشکلات و نگرانی های دوران شیردهی

 

احسان سلیمانی خبرنگار

حیاتی ترین مسئله در حساس ترین و مهمترین دوران زندگی هر فردی، شیر مادر است که نقش تعیین کننده ای در رشد و تکامل شش ماهه نخست و به عبارتی روزهای طلایی زندگی هر کدام از ما دارد. در خصوص اهمیت، ضرورت و فواید فراوان شیر مادر هم از جهات علمی و تجربی و هم از نظر مذهبی نکات مختلفی را شنیده ایم. از این روست که ۷-۱ آگوست میلادی ۲۰۱۶برابر با۱۰ تا ۱۶مرداد ماه ۱۳۹۵ازسوی سازمان‌های بهداشت جهانی و یونیسف به عنوان هفته جهانی شیر مادر نامگذاری شده و برای سال ۲۰۱۶ شعار «تغذیه با شیرمادر، کلید توسعه پایدار» تعیین شده است.

مریم نصرآبادی کارشناس بهداشت عمومی ۱۳سال است در زمینه مشاوره شیردهی و همچنین در کمیسیون شیر نیشابور فعالیت دارد و یکی از ۸۰ نفری است که به نمایندگی از نیشابور در حال گذراندن دوره های چند مرحله ای مشاوره شیر در وزارت بهداشت با گواهینامه بین المللی می باشد. همکاری با بیمارستان دوستدار کودک، آموزش پرسنل جدید در خصوص مهارت های عملی شیردهی و نحوه ارزیابی شیرخوار، تشکیل گروه حامی شیر مادر از جمله فعالیتهای او و همکارانش می باشد. با توجه به مطالعات و تجارب تخصصی وی در زمینه شیردهی می توان گفت اطلاعات ایشان کمتر از متخصصین اطفال نیست، از این رو برآن شدیم تا به بهانه هفته شیر مادر گفتگویی در خصوص این مسئله حیاتی  دوران نوزادی داشته باشیم.

شگفتی های شیر مادر

این کارشناس شیر در خصوص اهمیت و مزایای فراوان شیر مادر می گوید: شگفتی های شیر مادر آن قدر زیاد است که علی رغم پیشرفت علم هر روز نکات و شگفتی های بیشتری در این زمینه به دست آید. شیر مادر تغذیه طبیعی و ایده آل برای هر نوزادی است و به قول بوعلی سینا خون سفید است. به عبارتی ادامه خونی که نوزاد در رحم از آن استفاده می کند در شیر مادر تداوم می یابد.

از سویی پادتن ها و آنزیم هایی که در شیر مادر وجود دارد در شیر هیچ موجود دیگری وجود ندارد و قابل ساخت هم نیست که در شیرخشک موجود باشد. یکی از این آنزیم ها لاکتوفرین است که باعث جذب آهن و دیگر املاح و مانع ابتلا به کم خونی می شود در حالی که شیر خشک علی رغم اینکه آهن بالایی وجود دارد اما جذب کافی در بدن صورت نمی گیرد. اسیدآمینه نیز که نقش زیادی در تکامل مغز نوزاد دارد، از دیگر ترکیباتی است که به جز شیر مادر در شیرهای دیگر یافت نمی شود.

تغییر لحظه به لحظه در شیر مادر با توجه به غذاهای مختلفی که می خورد، امکان تنوع و تجربه طعم های مختلف را به نوزاد می دهد و در زمان آغاز غذا خوری، کودک راحت تر مزه های جدید را می پذیرد، در حالی که در شیر خشک یک ترکیب و طعم ثابت وجود دارد.

شیر مادر در تکامل و تعادل روحی و روانی نوزاد نیز بسیار مؤثر است. نگاه نزدیک و مستقیم به چهره مادر و تماس پوست با پوست در این زمینه حائز اهمیت است. باکتریهای مفید موجود در پوست مادر موجب کلونیزه شدن دستگاه گوارش کودک و پیشگیری از برخی بیماریهای عفونی می شود. توصیه می شود والدین روزانه نوزاد را برهنه و به صورت تماس مستقیم پوستی در آغوش بگیرند.

برخی مطالعات نشان داده کودکانی که از شیر مادر تغذیه می کنند، عقده های روانی کمتری دارند و کمتر به حیوانات و محیط زیست آسیب می رسانند.

اهمیت دوران شیردهی

بر اساس آیات قرآن

نصرآبادی ضمن اشاره به برخی روایات و احادیث در این زمینه، دو آیه از قرآن کریم را پیرامون شیر مادر مطرح نموده و بیان می دارد: در آیه ۲۳۳سوره بقره خداوند متعال دوران شیردهی را دو سال کامل بیان نموده، در حالی که در آیه ۱۵سوره احقاف مجموع دوران بارداری و شیردهی ۳۰ ماه عنوان شده که بر اساس نظر مفسرین بدین معنی می باشد که اگر مادری زودتر از ۹ماه زایمان کرد، به همان میزان باید بر ۲۴ماه دوران شیردهی بیافزاید تا نیازهای کودک به صورت کامل رفع شود.

باورهای نادرست

وی به برخی باورهای نادرست و سنتی در زمینه شیردهی اشاره کرده و تصریح می نماید: یکی از باورهای نادرستی که در سنت و فرهنگ ما متأسفانه هنوز رواج دارد، خوراندن آب قند و ترنجبین به نوزاد است با این توجیه که موجب پیشگیری از زردی می شود، در حالی که آغوز که همان شیر ابتدایی مادر بوده و به دلیل اهمیت فوق العاده آن واجب شرعی دانسته می شود، خود در پیشگیری از زردی بالا بسیار مؤثر است. توصیه جدی داریم که تغذیه در ۶ماه نخست انحصارا با شیر مادر باشد و از خوراندن چیزهای دیگرهمچون آب قند و ترنجبین پرهیز شود، چرا که ممکن است استریل شدن و سیستم گوارش کودک را به هم ریخته و کولیک و نفخ را به همراه داشته باشد.

نکته دیگر این که به صورت خدادادی تعادلی در بدن مادر وجود دارد که در زمان شیردهی املاح و کلسیم کمتری از طریق ادرارشان دفع می شود، در حالی که برخی به نادرست تصور می کنند که شیر دادن ممکن است موجب پوکی استخوان شود.

همچنین برخی تصور می کنند که شیرشان آبکی و رقیق است در حالی که این طبیعی است و قسمت اول شیر آب و بخش آخرآن چربی است.

برای کاهش نفخ و کولیک نوزاد

چه باید کرد؟

مریم نصرآبادی پیرامون نفخ و کولیک کودکان می گوید: در این حالت که اوج آن از ۴۵ روزگی تا ۳ماهگی میباشد و اغلب بعدازظهرها شدت می یابد، ابتدا توصیه می شود مادر مصرف محصولات گاوی اعم از گوشت، شیر و لبنیات گاوی را برای مدت ۳هفته قطع کند و اگر تأثیری در کاهش نفخ دید، ادامه دهد. همچنین مصرف موادغذایی آلرژی زا، نوشابه های گازدار، بادام زمینی و غذاهای نفخ دار، مواد قندی و داروهای گیاهی متفرقه را باید کنترل نماید.

نکته دیگر نحوه بغل کردن و روش شیردهی صحیح می باشد به نحوی که کودک بلع هوا نداشته باشد و برای این امر باید قسمت بیشتری از حاله پستان مادر در دهان نوزاد قرار بگیرد.

همچنین اگر نوزاد همراه با گریه و ناراحتی شیر بخورد و یا وعده شیر را به طور کامل نخورد؛ با نفخ مواجه می شود چرا که شیر پیشین لاکتوز بیشتری نسبت به شیر پسین دارد که منجربه تجمع گاز در معده و در نتیجه نفخ و رفلاکس می شود.

دمر خواباندن نوزاد روی یک شی ء نرم یا توپ مناسب و ماساژ شکم به تخفیف کولیک کمک می کند. گرم کردن شکم با حوله گرم و حتی مانند گذشته قنداق لطیف و ملایم در کاهش درد مؤثر است. همچنین تخلیه هوای معده و بادگلو هم بسیار مهم است.

با کمبود شیر دارند، چه کنیم؟

وی بیان می دارد: اغلب مادران می توانند حتی برای دو کودک شیر تولید کنند ولی بسیاری از آن ها اشتباها این تصور را دارند که شیر کافی ندارند که این امر استرس مادر را هم به همراه دارد. شیر مادر مانند انبار نیست، بلکه مانند کارخانه است و هرچه برداشت بیشتری صورت گیرد، تولید شیر نیز زیاد می شود. البته هر مادری بصورت تجربی متوجه میشود که چه چیزهایی در میزان شیر وی اثر دارد. به عنوان مثال رازیانه، زیره، بابونه، تخم شمبلیله و گشنیز در موارد زیادی نتیجه مثبت داشته است؛ اما در مجموع هیچ شیرافزایی از نظر علمی بهتر از مکیدن کودک وجود ندارد و اگر تخلیه شیر بخوبی انجام شود، شیر افزایش می یابد ولی اگر تخلیه مرتب و مداوم نباشد ترشح شیر متوقف می شود. از این رو توصیه می شود دفعات شیر دادن ده تا دوازده بار در روز صورت بگیرد و حتی مادرانی که شاغل هستند حتی مادرانی که شاغل هستند و برای ترس از دست دادن کار، نمی توانند از مرخصی برای شیردهی استفاده کنند، در طول ساعت کاری سعی کنند چندین بار شیر خود را بدوشند و این کار بهتر است با نگاه کردن به عکس یا فیلمی از فرزندشان باشد. خوشبختانه ترکیبات شیر مادر هم به گونه ای است که دیر فاسد می شود و تا حدود ۴ساعت در دمای طبیعی، ۴۸ ساعت در یخچال و سه ماه در فریزر قابل نگهداری است.

امتناع از پذیرش پستان مادر

و استفاده از شیشه و پستانک

این کارشناس دانشکده علوم پزشکی نیشابور در مورد امتناع از پذیرش پستان و استفاده از شیشه و گولزنک (پستانک) می گوید: در این رابطه یکی از مسائلی که اغلب افراد آگاه نیستند، میزان زاویه باز شدن دهان و مکانیزم استفاده از زبان نوزاد است. در مکیدن شیشه تنها ۳۰درجه دهان باز می شود ولی در مکیدن پستان، ۱۲۰درجه و از این رو اگرکودک به شیشه عادت کند علاوه بر آن که دچار سردرگمی می شود؛ از آنجا که مکیدنی راحت تر دارد، دیگر از پذیرش پستان مادر امتناع می کند، حال آنکه در روند تکامل عضلات صورت، اعصاب چشمی و تغییر شکل دهان، مکیدن پستان مادر ضروری است.

ضمن آنکه کودکانی که با بطری تغذیه می شوند، فرزندانی پر توقع هستند و می خواهند زود سیر شوند لذا از سینه مادر دوری می کنند.

برای بازگشت این نوزادان به شیر مادر، تماس پوستی هنگام شیر دادن، نوازش و نگاه کردن به چشمان نوزاد مؤثر است، چرا که ممکن است در بدو تولد مشکل یا ترسی در نوزاد نسبت به پستان مادر ایجاد شده باشد، لذا زمان نا آرامی و گریه نباید کودک را به سینه مادر نزدیک کرد یا به زور به او شیر داد و بهتر است ابتدا باید همراه با نوازش مقداری شیر را دوشیده و به کودک بدهیم تا کمی آرام شود، بعد ادامه شیردهی از پستان صورت بگیرد. از سویی باید به گونه ای نوزاد را در آغوش گرفت که دست و سر و بدن او در موقعیتی راحت و بدون اذیت باشد.

همچنین تغذیه با فنجان و در حالت نیمه نشسته برای مواردی که ناچار هستیم، بهتر از تغذیه با بطری هست. شیردادن با قاشق هم که در گذشته صورت می گرفت چون ذره ذره است، شیرخواره را عصبانی می کند.

ایجاد باکتری و آلودگی در شیارها و نقاط مختلف بطری یکی دیگر از معایب آن است که در این زمینه استریل کردن و جوشاندن شیشه و سرپستانک به صورت روزدرمیان نیز در پیشگیری از ابتلا به بیماری ها باید بسیار مورد توجه قرار گیرد.

وی پیرامون امتناع ظاهری کودک از شیر مادر خاطرنشان می کند: این دوره معمولا از ۳ ماهگی به بعد آغاز می شود چرا که میزان شنوایی و دامنه دید او بیشتر می شود و نسبت به اطراف و تغییر صداها و رنگها کنجکاو شده و واکنش نشان می دهد. کودک در این مقطع که البته گذرا بوده و گاهی تا ۸ماهگی ادامه دارد، چند قطره می خورد و حواسش به اطراف پرت می شود و مایل است مادر با او صحبت کند و به او نگاه کند. لذا بهتر است در زمانی که کودک نیمه خواب است یا هوشیاری کامل ندارد شیردهی صورت بگیرد. البته اگر در اثر این کم شیرخوردن، رشد فرزند به کمتر از ۵۰۰گرم در ماه نرسد و یا دفع ادرار کمتراز ۶بار در روز و با غلظت زیاد نباشد، نیازی به مداخله و نگرانی نیست.

وی شقاق پستان و قولنج را از دیگر مشکلات دوران شیر دهی عنوان کرده و در مورد مشکل شیر دادن به دوقلو یا چند قلوها نیز می گوید: در این موارد در صورت نیاز به شیردهی همزمان به دو نوزاد باید از روش زیربغلی یا اصطالحا فوتبال آمریکایی استفاده شود.

نصرآبادی با تأکید بر این که تغذیه با شیرمادر یک هنر است و نیاز به مهارت و آگاهی دارد؛ در خصوص تشکیل گروه حامی شیر مادر می گوید: ازسال ۹۲این گروه با مشارکت رابطین بهداشت و سلامت تشکیل شده که بدین وسیله مهارت های تئوری و عملی در زمینه شیردهی را به مادران آموزش می دهیم و تا کنون نیز نتایج بسیار خوبی را داشته ایم. به عنوان مثال از ۲۰۸۰مراجعه کننده به کلینیک مشاوره شیر درسال ۹۴، ۶۹۵ نفر مشکل شیردهی داشتند که پس از مشاوره و پیگیری۴۹۶نفر بهبود یافتند. البته ما در صدد راه اندازی رسمی گروه مردم نهادی از طریق وزارت کشورهستیم تا به این فعالیت ها رسمیت و جدیت بیشتری ببخشیم.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.