گفت و گو با سرپرست فرمانداری در زمان انفجار قطار

گفت و گو با سرپرست فرمانداری در زمان انفجار قطار

ناگفته هایی از قطار فاجعه نیشابور:

نبود اطلاعات صحیح مهم ترین دلیل بروز فاجعه بود!

الهام صادقی/ ۲۹بهمن ماه در تقویم تاریخ نیشابوری یادآور یکی از سهمگین ترین حوادث ریلی تاریخ راه آهن جهان است. حادثه تلخی که پس از گذشت بیش از یک دهه هرگز از یاد مردم نیشابور پاک نشده است.

یازده سال از حادثه مهیب انفجار قطار باربری در ایستگاه «خیام» واقع در کیلومتر۱۷ راه‌آهن نیشابور می گذرد. حادثه ای که منجر به آتش‌سوزی وسپس انفجاری بی سابقه درمحل شد و به تخریب کامل روستای دهنو هاشم آباد و ویرانی و خسارت زیاد به منازل مسکونی تا شعاع ۲۰۰متری ایستگاه و شکسته شدن شیشه‌های منازل تا شعاع ۱۰کیلومتری گردید. در این سانحه بیش از ۲۰۰ تن از همشهریان مان به طرز فجیعی جان باختند. به‌ گونه ای که شناسایی اکثر اجساد کشته شدگان امکان پذیر نبود. دراین حادثه همچنین۲۰۰نفر مصدوم و مجروح شدند.

سانحه آن‌قدر دلخراش بود که به یکی از خبرهای مهم رسانه‌ها و خبرگزاری های بین‌المللی تبدیل شد و انعکاس گسترده ی جهانی داشت، این سانحه به‌عنوان یکی از مرگبارترین حوادث، در تاریخ راه‌ آهن های جهان به ثبت رسید.

بیژن دفتری که از وی به‌عنوان پدر امداد و نجات ایران نام برده می شود درباره این حادثه می‌نویسد: «در اظهارات یکی از معاونت های وقت وزارت راه و ترابری که برای ادای توضیحات به مجلس فراخوانده شده بود، شنیدم که گفته بود: صاحبان محموله چون می‌دانستند هزینه حمل این‌گونه محموله‌ ها که مواد خطرناک تلقی می‌شوند گرانتر است، از افشای نوع محموله خودداری کرده‌اند! این یعنی عذر بدتر از گناه، چون مسئولان بخشهای حمل و نقل، ترخیص کنندگان کالا از بنادر و گمرک می‌بایست حتماً نوع و مشخصات کامل محموله‌ها را در بارنامه‌های رسمی قید کنند و در اظهارات دیگر همین مسئول اعلام شد که این مواد اصلاً جزو مواد خطرناک نبوده‌اند! پس مشخص نیست که چه چیزی در این قطار موجب انفجار شده است.»

به بهانه یازدهمین سالروز این حادثه به سراغ محمد الاجگردی معاون فرماندار وقت در سال ۸۲ می رویم تا پای خاطرات ش در مورد این حادثه بنشینیم، کسی که ناگفته های او از این حادثه رمز گشایی کند.

آقای الاجگردی! شما کی و چگونه از بروز آتش سوزی در ایستگاه مطلع شدید؟ اولین اطلاعاتی که به شما ر سید چه بود؟

حدود ساعت ۴ صبح از طریق نیروی انتظامی فرار واگن ها از ایستگاه ابومسلم به صورت تلفنی به ما اطلاع داده شد و بعد از آن آتش سوزی به خاطر بنزین و پنبه و گوگرد نیز اعلام شد. با هماهنگی در ستاد فرمانداری قرار شد معاونت مالی و اداری و ستاد بحران و حوادث غیر مترقبه به محل عزیمت کنند.

ساعت ۸صبح اعلام شدکه آتش مهار شده و مسیر بازگشایی می شود. تقسیم کار بین کارکنان فرمانداری صورت گرفت و من در آن زمان مسئولیت حوزه ی معاونت سیاسی و اجتماعی را بر عهده داشتم و قرار بود که ما مسئولیت انتقال زائرین را به مشهد داشته باشیم. حدود ساعت ۸:۴۵ به فرمانداری اعلام شد که آتش سوزی مهار شده است. در آن محل فرماندار، اعضای ستاد غیر مترقبه و نیروی های امداد و نجات و نیروهای پشتیبانی در محل حضور داشتند.

ساعت ۹صبح قرار برگزاری جلسه ی شورای تامین را داشتیم و دستور کارمان، انتخابات مجلس شورای اسلامی بود. حدود همان ساعت ۹ تعدادی از اعضای شورای تامین در محل جلسه حضور داشتیم و منتظر بودیم تا بقیه از جمله فرماندار که برای سرکشی به محل آتش سوزی رفته بودند بیایند. در محل جلسه نشسته بودیم که صدای انفجار شنیده شد. صدا به حدی شدید بود که همه ی مردم نیشابور و اطراف متوجه آن شدند. در دقایق اولیه به دلیل اینکه امکانات ارتباطی قطع شده بود کسی در شهر اطلاعی از کم و کیف حادثه نداشت.

فرمانده انتظامی و برخی که در حال بازگشت از محل بودند با شنیدن صدای مهیب انفجار، مجددا به محل بازگشتند و حادثه را گزارش دادند. برحسب نوع حادثه ابتدا نیروهای امداد و نجات به محل اعزام شدند و چون جنس حادثه آتش سوزی بود نیروهای آتش نشانی و بعد هم درمانی.

در حالی که متاثر و شوکه شده بودیم به سرعت جلسه ستاد حوادث غیر مترقبه تشکیل دادیم و با هماهنگی سایر دستگاه ها، نیرو های مختلف برای مهار حادثه مشخص شدند و بر حسب هماهنگی که در مرکز استان شده بود مسئولان دوایر زیربط به محل عزیمت کردند .

چرا تعداد زیادی از مسئولان ادارات در آن جا جمع بودند؟

این افراد جزو اعضای ستاد حوادث غیر مترقبه اعم از شهرداری، آتش نشانی، اداره برق وزارت نیرو، و آب و فاضلاب و نیروهایی از فرمانداری، نیروهای سپاه و بسیج و … بودند که برای انجام عملیات نجات و امداد و نیز پوشش امنیتی در محل حضورداشتند.

چه تعداد از همشهریان در آن حادثه کشته شدند؟

دراین حادثه بالغ بر ۲۲۰ نفر جان سپردند که ۸۰ نفر آنها از خانواده دولت و جزو تیم های امدادی و تشکیلات اداری و دوایر خدمات رسانی بودند و تعداد مجروحین بالغ بر ۳۰۰ نفر می شدکه به مراکز درمانی انتقال داده شدند و اکثرشان به صورت سرپایی درمان شدند و اسکان موقت نیز برای روستاییان در روز بعد از حادثه انجام شد.

یکی از نقص هایی که در مهار آن حادثه وجود داشت این بود که بنزین در محل داشت می سوخت و کود شیمیایی هم مزید بر علت شد که انفجار را رقم زد. اگر اطلاعات دراین مورد بود، کمک می کرد که حوزه های امنیتی بتوانند مسئله را به نحوی مدیریت کنند که صدمات جانی نداشته باشد. دستورالعملی که در حوزه ی ستاد حوادث غیر مترقبه بود اجرا شد، اما به دلیل خلاء اطلاعاتی که وجود داشت و حادثه ای رخ داد که در نوع خود در تاریخ کم نظیر بود. چنین حادثه ای پیش بینی نشده بود.

آیا احتمال خرابکاری در بروز این حادثه با توجه به بازه زمانی آن، یعنی در پیش بودن انتخابات مجلس، مطرح نشد؟

احتمال خرابکاری به صورت فرضیه وجود داشت، ولی در بررسی های بعدی رد شد. اما سهل انگاری یک یا دو نفر که در آن حوزه مسئولیت داشتند و کفشک های قطار را به خوبی جایگزین نکرده و ترمزها را به درستی نکشیده بودند، باعث این حادثه ی وحشتناک گردید. چرا که حمل این محموله قبلا هم انجام می شده است و روال طبیعی داشته است.

اما همان زمان خبرهایی به گوش مردم رسیده که حاکی از مخدوش بودن بارنامه ی ۲۲ واگن قطار فاجعه است؟

اگر محتویات واگن ها مشخص می شد ممکن بود که اوضاع فرق کند. بعد از مهار آتش، روستا تخلیه شد وحریم های امنیتی برداشته شد، چرا که پیش بینی انفجار نشده بود. برخی بارنامه ها ترجمه شده بود که ممکن است در این مورد بی احتیاطی شده باشد.

حادثه دشواری بود، و قطعا مدیریت آن دشوارتر. فضای شهرستان در آن زمان چطور بود؟

اتحاد و یکدلی مردم نیشابور عامل مهمی برای کمک رسانی به آسیب دیدگان این حادثه بود. حضور و همراهی مردم نیشابور که با اتحاد و انسجام و وحدت و یکدلی کمک قابل ملاحظه ای برای رفع تبعات این حادثه داشتند که در نوع خود بی نظیر بود.

همه خسارت ها جبران شد؟

استاندار وقت آقای رسولی پیگیری های لازم را انجام دادند و در ۴۸ ساعت بعد از حادثه با پیگیری از نهاد ریاست جمهوری، قول پرداخت خسارت را گرفتند که ظرف یک ماه عملیاتی شد.

انتخابات را چگونه برگزار کردید؟

همکاری و انسجام بین نخبگان نیشابور و مردماین موفقیت را فراهم کرد. چرا که همه افراد با هر سلیقه ی سیاسی که داشتتند، در کنار هم قرار گرفتند. بعد از حادثه ۷۲ ساعت تا برگزاری انتخابات بیشتر وقت نداشتیم. در ساعت ۱۰و ۴۵دقیقه ی همان روز و با توجه به فوت فرماندار در حادثه فوق، سرپرستی فرمانداری از سوی وزیر وقت به من محول شد و اولین اقدام به رغم بزرگی حادثه، برگزاری جلسه ی هیات اجرایی انتخابات بود و جایگزین کردن افراد جدید به جای افرادی که قرار بود درانتخابات همکاری کنند و در این حادثه از بین رفته بودند. حضور نخبگان و مسئولان در فرمانداری و درخواست های مردم که نسبت به نیشابور احساس مسئولیت می کردند باعث شد ما هم اعلام آمادگی کنیم. در آن انتخابات ۸۳درصد واجدین حضور پیدا کردند که علت آن احساس مسئولیت مردم در مورد آینده ی شهر و نظام بود.

علت شهید اعلام نشدن مسئولان ادارات و کارکنان امدادی، با توجه به این که برای ماموریت کاری به محل رفته بودند، چیست؟

شهید منظور کردن روال قانونی خاصی دارد، در این زمینه پیگیری هایی انجام شد. اما در کمیسیون مربوطه در بنیاد شهیدتایید نشد. من شاهد پیگیری ها بودم، تا زمانی که من بودم مکاتبات اولیه انجام شد و من بعد از آن، یک سال بیشتر مسئولیت نداشتم.

پایان اگر نکته ناگفته ای مانده برای خوانندگان خیام نامه بگویید؟ دو نکته مهم در این حادثه قابل اشاره است: یکی بی نظیر بودن این حادثه در تاریخ و دیگری حضور و انسجام نخبگان و مسئولین نیشابور و مردم در کنار هم. با وجودی که من بازنشسته شده ام و در نیشابور نیستم این خصوصیت در مورد مردم نیشابور همیشه در ذهن من می ماند.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.