گفت وگو با وحید لسانی درباره شاهنامه فردوسی و یک پژوهش تازه.نهاد پهلوانی مدافع شاه “دادگر”مخالف شاه بیدادگر.

مهدی کاکلی

13۲۵ اردیبهشت روز بزرگداشت حکیم فردوسی توسی است. بهتر است نخست از این روز برایمان بگویید.

️پیش از هر چیز باید از استاد گرانقدرم، سرکار خانم دکتر فخراسلام که از پژوهشگران و شاهنامه شناسان برجسته ی کشور اند، تشکر کنم که اجازه دادند من برای این مصاحبه حضور پیدا کنم و پاسخگوی سوالات باشم. وقتی صحبت از ادبیات می شود، یعنی صحبت از چیزی که همه ی مردم ایران، و به خصوص خراسانی ها  و نیشابوری ها با آن آشنایی زیادی دارند. در تمام ایران به ندرت می توان خانه ای را یافت که در آن اثری از دیوان حافظ، رباعیات خیام، شاهنامه فردوسی، آثار سعدی، عطار و … نباشد. ادبیات چونان خورشید بر زندگی مردم ایران تآثیر گذاشته و می گذارد؛ و شاهنامه طلوع خورشید ادبیات ایران است، و هرگز نباید زحمت های سی ساله ی فرزانه ی توس را فراموش کرد. اگر امروز برای فردوسی بزرگداشت می گیریم، در حقیقت برای بخش عظیمی از تاریخ و فرهنگ کشورمان بزرگداشت می گیریم. از آنجا که شاهنامه شناسنامه ی مردم ایران است، باید در بزرگداشت این کتاب عظیم و آفریننده ی فرهمند آن  تلاش های درخوری صورت پذیرد. یکی از وظایفی که برعهده ی ما ایرانیان و به خصوص قشر دانشگاهی است، پژوهش در جنبه های گوناگون این اثر شگرف، و شناساندن آن به جهانیان است.

درباره شاهنامه پژوهش های بسیاری انجام شده است انگیزه و دلیل شما از انتخاب این موضوع برای کتاب چیست؟

️موضوع کتاب، چنان که از نامش پیداست، بررسی و تحلیل مسائل سیاسی در شاهنامه است. شاید برخی افراد بدون مطالعه ی اثر بزرگ فردوسی گمان کنند که شاهنامه فقط کتاب جنگ و خونریزی است، اما باید گفت که در شاهنامه، بسیاری از مسائل گوناگون چون: یگانگی پروردگار، خردورزی، عشق، وطن دوستی، پند و اندرز، پرهیز از دروغ، نکوهش آز، سیاست و … مطرح شده است. در قرن اخیر پژوهش های بسیاری بر روی شاهنامه ی فردوسی انجام گرفته است، اما با وجود اینکه شاهنامه از ارزش سیاسی بالایی برخوردار است، کتاب هایی که به بررسی سیاست در شاهنامه پرداخته باشد، انگشت شمار است. سیاست و سیاست بازی یکی از هیجان انگیزترین و درس آموزترین مسائل شاهنامه است، لذا با توجه به جذابیت و مهم بودن موضوع، بر آن شدیم تا به بررسی جنبه های سیاسی شاهنامه ی فردوسی بپردازیم.

حال که چارچوب کلی موضوع کتاب عنوان شد اگر ممکن است این کتاب را خیلی کوتاه برای خوانندگان ما معرفی کنید.

کتاب دارای سه فصل است: فصل اول این کتاب شامل توضیحاتی درباره ی فردوسی و شاهنامه است، و در آن به برخی از آرا و عقاید حکیم توس پرداخته شده است. در فصل دوم شاهان، پهلوانان، وظایف و کارکردهای این دو نهاد معرفی گشته است. هم چنین در این فصل معرفی مختصری از شخصیت و دوره ی پادشاهی تک تک شاهان و پهلوانان بزرگ شاهنامه – از ابتدا تا مرگ رستم – گنجانده شده است. اما در فصل سوم کتاب که شامل موضوع اصلی آن می شود، روابط شاهان و پهلوانان از ابتدای شاهنامه تا مرگ رستم بررسی و تحلیل شده است. در شاهنامه گرچه شاهان بالاترین مقام و شخص اول کشور اند، اما قدرت پهلوانان نیز کم تر از قدرت شاهان نیست. قدرت هر پادشاه و به تبع آن قدرت ایران در مقابل دشمنان وابسته به پهلوانان ایران است. پهلوانان به عنوان نماینده ی مردم، ضمن حراست از جاه و جان شاه، قدرت عزل و نصب شاهان را نیز دارند. به عبارتی نهاد پهلوانی در شاهنامه همواره مدافع شاه «دادگر» و مخالف شاه «بی دادگر» است. وجود دو نهاد هم وزن در شاهنامه، باعث به وجود آمدن تقابل های بسیار جذاب و هیجان انگیز شده، که تآثیر بسیار زیادی هم بر روند داستان های شاهنامه می گذارد. رویارویی های رستم با کی کاووس و کی گشتاسپ؛ زال با کی خسرو؛ گودرز با کی کاووس و … از مهم ترین برخوردهای نهادهای شاهی و پهلوانی است که فردوسی در طول داستان های مختلف به آنها پرداخته است، و در این کتاب نیز به تفصیل و از جنبه های گوناگون مورد بررسی و نقد قرار گرفته است. هم چنین در این کتاب روابط خوب و صمیمانه ی نهادهای شاهی و پهلوانی مثل رابطه ی بسیار خوب رستم و کی خسرو نیز تحلیل و بررسی شده است.

آیا کتاب شما کتابی تخصصی است یا خواندن آن برای عموم مردم هم مناسب است؟

سیاست و سیاست بازی همواره یکی از شیرین ترین بحث ها در محافل ایرانیان است. موضوع این کتاب نیز تقابل و سیاست بازی حاکمان با مردم و نماینده ی مردم – یعنی پهلوانان – است. از طرفی ما در این کتاب شاهد تمدن پیشرفته و حفظ حقوق بشر در ایران باستان هستیم؛ و این برای دنیای امروز بسیار ارزنده و درس آموز است. پس می توان گفت خواندن این کتاب برای عموم مردم نیز جذاب و دلنشین است. ضمن اینکه دو فصل اول کتاب مطالب مختصر و مفیدی از فردوسی، شاهنامه، شاهان، و پهلوانان به دست می دهد؛ که این نیز برای شناخت ابتدایی از شاهنامه مفید می باشد.

با سپاس از شما که در این گفتگوی کوتاه حضور پیدا کردید اضافه می کنم که این کتاب ۳۶۰ صفحه ای با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه و قیمت ۱۶۰۰۰ تومان منتشر شده است که نسبت به کتاب های مشابه، قیمت مناسبی دارد و امیدوارم علاقمندان به شاهنامه از آن استقبال کرده و بهره ببرند.

️من هم از شما و خوانندگان نشریه خیام نامه سپاسگزارم و امیدوارم در سالی که نیشابور کهن، پایتخت کتاب ایران شده است همشهریان ما بیش از پیش با کتاب انس و الفت داشته باشند.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.