گفت وگو با محمد خماریان ، سازنده تار

10

گفتگو: سید هاشم مداح

تار از سازهای ایرانی است که با زخمه نواخته می شود و در اجرای موسیقی اصیل از آن استفاده می شود و  واژه تار در زبان فارسی به معنی رشته می باشد . در گذشته تار ؛ پنج سیم داشته که  غلامحسین درویشی (درویش خان) سیم ششمی هم به آن افزود که همچنان استفاده می شود . تار از زمان فارابی (۲۶۰ هجری) موسیقیدان معروف ایرانی وجود داشته است و بعد از وی صفی الدین ارموی و دیگران آن را به سمت کمال پیش برده اند . برای آشنایی با ساخت این ساز ایرانی به سراغ سازنده مشهوراین ساز در  شهرمان رفته ایم . محمد خماریان  که شهرت ایشان امروزه به حدی است که سازهای ساخت نام برده به کشورهای اروپایی راه پیدا کرده است؛ با ایشان به گفتگو می نشینیم.

کز نیستان تا مرا ببریده اند

 

 گفت وگو با محمد خماریان ، سازنده تار

تشویق استاد پوریا، عشق و علاقه ساخت ساز را در من شعله ور ساخت

از نفیرم مرد و زن نالیده اند

لطفا درباره  ساختار تار و تاریخچه آن اطلاعاتی در اختیار علاقه مندان به موسیقی قرار دهید؟

بر اساس نوشته های تاریخی؛ تار از قرن سوم هجری وجود داشته است . در دوره صفوی و در نقاشی های  کاخ هشت بهشت ؛ این ساز به خوبی نمایان است . دو تصویر  که در سالهای ۱۷۷۵ و۱۷۹۰ میلادی در شیراز نقاشی شده نشان می دهد که این ساز در دوره زندیه هم  نواخته می شده است . تار با شکل و شمایل کنونی از دوره قاجاریه ، به زمان ما رسیده است . مرتضی حنانه استاد موسیقی ایرانی ، تار را ساز ملی ایرانیان می داند .

چگونه با ساخت ساز آشنا شدید و علت علاقه مندی شما به این هنر چه بوده است؟

تا سنین بیست و چهار – پنج سالگی علاقه ای به این کار نداشتم ؛ اما برادرانم کارگاه نجاری و چوب بری داشتند و ساز هم می ساختند و من در آنجا بود که با اشیای چوبی و ساخت  ساز (تار) و دو تار آشنا شدم . بعد از اتمام دبیرستان و فراغت از خدمت زیر پرچم ؛ در کارگاه خانوادگی به طور خود آموخته یک تار ساختم و در برخوردی اتفاقی با استاد پوریا که از استادان درجه اول ساخت ساز در ایران می باشند و برای تهیه چوب به نیشابور آمده بود ؛ مورد تشویق قرار گرفتم و تشویق این استاد عشق و علاقه ی این کاررا (ساخت ساز) در من شعله ور نمود و گفته ی ایشان که استعداد این کار را داری مرا به ادامه دادن این راه پر پیچ و خم رهنمون شد وبدین گونه نا خود آگاه جذب راه و فعالیتی شدم که تا کنون ادامه یافته است .

آیا استاد و راهنمای خاصی هم داشته اید؟

همان طور که گفتم مقدمات ساخت ساز (تار) را از برادرانم آموختم و در ادامه کار از راهنمایی ها و از محضر استادانی همچون استاد پوریا ،استاد مرادی واستاد جزایری که همگی از استادان طراز اول ساخت ساز در  ایران هستند و ضمنا مدرس دانشگاه هم می باشند ؛ بهره کافی برده ام.

لطفا به طور مختصر مراحل ساخت ساز (تار) را شرح دهید؟

برای ساخت یک ساز (تار) ابتدا کاسه ی تار از کنده کهنه چوب درخت  توت با الگوی مخصوصی بریده می شود (علت انتخاب چوب درخت توت کهنه  برای صدا دهی بهتر آن می باشد ) شکل کاسه ی تار مانند دو قلب چسبیده به هم و از پشت مانند انسان نشسته می باشد . بعد از اینکه دورِ ساز بریده شد؛ داخل آن با مقاری توسط دست ؛خالی می شود و به مدت سه ماه این کاسه باید بماند تا اینکه چوب آن خشک شود .پس از خشک شدن با الگوی استاد یحیی (سازگر مشهور ایرانی) برش داده شده و شکل و تقارن ساز انجام می شود .مرحله دوم پرداخت ساز و دقت کافی در ساخت می باشد که حتما باید توسط یک استاد با تجربه صورت گیرد .پس +++از کامل شدن کاسه ؛ نوبت به ساخت دسته ی تار می رسد که از چوب گردو ساخته می شود. دسته ی تار در حدود ۴۵ تا۵۰ سانتیمتر می باشد و بر کناره های آن دو روکش استخوانی چسبانده شده است و معمولا از استخوان شتر تهیه می شود.جعبه گوشی(سر) در انتهای بالایی دسته قرار گرفته است . سیم های تار شش عدد است و این سیم های ششگانه عبارتند از دو سیم سفید ، دو سیم زرد ، یک سیم سفید نازک  و بالاخره یک سیم زرد

بعد از اینکه سازی  ساخته شد چه اتفاقی برای آن می افتد؟

معمولا بعد از اتمام ساخت ساز توسط یک نوازنده حرفه ای نواخته شده و پس از تایید ساز به دست نوازندگان مشهور رسیده و در کنسرت ها از آن استفاده می شود .

آیا ساز های ساخته شده توسط شما (تار) از طرف استادان  موسیقی مورد تایید قرار گرفته است؟

بله تار ساخته شده توسط اینحانب از طرف استادان  مشهور موسقی اصیل ایرانی همچون استاد علیزاده ، استاد طهماسبی ، استاد همتی ،استاد ذوالنوری ، استاد ابراهیمی و… تایید شده است .

در حال حاضر مشهورترین استادان سازنده ساز در کشور چه کسانی هستند؟

استاد یوسف پوریا (سازنده تار) استاد رامین جزایری (تار و سه تار) استاد فرمان مرادی (تار و سه تار) ضمنا این استادان همگی از اعضای اصلی خانه موسیقی هستند.

آیا غیر از شما کسان دیگری هم به هنر ساخت ساز  در شهرمان نیشابور اشتغال دارند؟

در نیشابور چند نفری به ساخت تار و این هنر اشتغال دارند که برخی از آنان نزد خودم آموزش دیده اند

آیا مشکل خاصی برای ساخت این ساز اصیل وجود دارد ؟

مشکل خاصی وجود ندارد ؛ اما این کار عشق و علاقه وممارست فراوانی طلب می کند چون مراحل انجام کار با دست صورت می گیرد .صبر و حوصله ی فراوان می خواهد که هر کسی از پس آن بر نمی آید و اما اگر کسی  در این راه سختی ها را تحمل کند در زمان اتمام کار شور و شوق زایدالوصفی را تجربه خواهد کرد .

آیا برای پرداختن به این هنر لازم است نوازندگی هم بلد باشید ؟

البته بنده  در حد امتحان و آزمایش ساز نوازندگی را بلدم اما اگر نوازنده هم باشی کیفیت و صدای  ساز بهتر می شود .

چه خاطره ی به یاد ماندنی از برخورد با استادان و نوازندگان موسیقی ایران دارید ؟

خاطره جالبی از ملاقات با  استاد علیزاده  در محل اموزشگاهی در مشهد داشتم که ایشان  با دیدن تار ساخته شده توسط اینجانب آن را آزمایش کرد و به من نمره قبولی داد که این برخورد برای من بسیار دلگرم کننده بود و خستگی کار را از تن من زدود.

در خاتمه اگر مطلب خاصی هست بیان کنید

توصیه من به علاقمندان این وادی این است اگر با انگیزه مالی .وارد این کار می شوید موفق نخواهید شد؛ چون این کار عشق و علا قه می خواهد و صبر و حلم بسیار. در هر صورت من همیشه در اختیار علاقه مندان به ساخت ساز هستم و در جهت رفع مشکلات کاری  آنان از هیچ کمکی دریغ نخواهم کرد. موفق باشید.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.