گفتگو با عباسعلی وکیلی آخرین بازمانده ی یک نسل ; دواتگری هنری در حال زوال!

5ساخت اشیای فلزی به روش سرد را هنر دواتگری می گویند این شغل یکی از قدیمی ترین پیشه های بشری است که قدمتی چندین هزار ساله دارد .در دوره حکومت هخامنشیان هنر فلز کاری در ایران  تحول زیادی پیدا کرد و در دوران ساسانیان جایگاه ویژه ای یافت . اوایل دوره اسلامی آلیاژهای مختلف فلزی ساخته شد و بالاخره در دوره صفویان با وارد شدن آهن و فولاد به مجموعه ی  مواد اولیه،  هنرفلز کاری  در سرزمین ما  توسعه زیادی پیدا کرد . متاسفانه اکنون این رشته ی هنری سنتی  در حال منسوخ شدن است. فقط ساخت اشیایی مثل  سینی ، سماور زغالی، کتری مسی و…رونق دارد. این هفته به سراغ قدیمی ترین و با تجربه ترین دواتگر شهرمان رفتیم و به خاطراتش گوش دادیم. استاد عباسعلی وکیلی متولد ۱۳۲۰ است. او هم اکنون در بازار محلوج فروش ها به کار اشتغال دارد و تقریبا تنها دواتگر قدیمی شهرمان محسوب می شود.ایشان متولد و ساکن میدان محلوج فروش هاست و از سنین کودکی نزد پدرش استاد غلامرضا شاگردی کرده است  وی از دوران طفولیت و وضعیت بازار در آن دوره می گوید:

در سنین شش – هفت سالگی به مکتب رفتم و در آنجا قرآن آموختم. پس از آن در مدرسه ادیب سه  سال به مدارس جدید رفتم اما  به دلیل فقر مالی امکان ادامه تحصیل نداشتم و مجبور شدم به شاگردی در مغازه پدری  مشغول شوم.

عباسعلی وکیلی درباره ی  مدرسه ادیب می گوید :زمین این محل متعلق به ابراهیم خان سعیدی بود که آن را در اختیار آموزش پرورش قرار داد. وی هنوز نام برخی از آموزگاران خود را به یاد دارد از جمله: آقایان محرمیان و بیدختی و  رئیس  مدرسه هم که تقوی نام داشت .

مغازه ی  پدری ایشان نبش جنوبی میدان محلوج فروشها  بود. در آن روزگار بازار به سمت جنوب و دروازه عراق سر پوشیده بوده است . کف بازار ابتدا خاکی و بعدها سنگفرش شد. وسط میدان تختی قرار داشته که داروغه شهر که سِمَت سر نگهبان را داشته روی آن می نشسته است. او که قبای بلندی به تن داشت، کلاه پهلوی به سر؛ با سوت با نگهبان ها در ارتباط بود . نگهبانان بازار هم از سر شب تا صبح نگهبانی می دادند. در آخر بازار هم یک حوض انبار وجود داشت که زمستانها پر از برف می شد تا در تابستان به مصرف آب شرب مردم برسد .ضمنا یک بستنی فروش هم از این  برف جمع شده برای تهیه بستنی در تابستان استفاده می کرد.

شغل استاد غلام رضا، پدر ایشان، چراغ سازی و بش ز دن چینی  بود.   چینی بند زن ها با مفتول فلزی، نوعی چسب ونوار های فلزی ظروف چینی شکسته را ترمیم می کردند .عباسعلی نوجوان مقدمات چراغ سازی را نزد پدر فرا  گرفت و برای ادامه ی  آموزش تعمیرات ، چند بار راهی تهران شد و در آنجا تعمیر بخاری ،چراع توری و علاالدین را هم  یاد گرفت. پس از آن سفری هم به شیراز داشته و در آنجا در کارگاه سد داریوش کبیر به عنوان مکانیک فنی مشغول به کار شد. در همین زمان در شیرازازدواج کرد ودوبار به زادگاه خود  بر گشت  .

وکیلی در بازگشت به نیشابور؛ تنها تعمیر کار چراغ های توری پایه دار در شهر بوده و کار و بارش حسابی می گیرد.ضمنا ساخت سماور زغالی را  هم  که  پیش  از آن از  روسیه  وارد می شد شروع می کند . بعد از چند سال سماور های نفتی ساخت مشهد هم وارد بازار شده و رقیبی برای سماورهای زغالی ایشان می شود .

به گفته وکیلی قبل از انقلاب که خارجی ها به شهر رفت و آمد داشتند بازار فروش و تعمیر سماور های روسی حسابی داغ بوداما پس از انقلاب، چون دیگر  سماور از این جا صادر نشد، این بازار رونق خود را از دست داد .

اما امروزعباسعلی وکیلی همچنان در بازار محلوج فروشها به کار دواتگری و ساخت لوازم فلزی اشتغال دارد و ماهر ترین دواتگر شهر محسوب می شود . وی با همکاری  اداره  ی میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی در نمایشگاه های زیادی شرکت داشته و چندین فیلم مستند از زندگی او ساخته شده است.  ایشان از عدم حمایت مسئولین از این هنر در حال زوال، گله دارند  و امروز  به تنهایی کوله باری از تجربه و هنر را به دوش می کشد.  وکیلی ، حتی از مزایای بیمه هم استفاده نمی کند و گویا   آینده ای روشن  برای این هنر سنتی تصور نمی کند . وزوال آن را نزدیک می بیند . با سپاس از این استاد کار با تجربه . آیا ما  این میراث گران سنگ و این یادگار نیاکان هنرمند ما ن را  نجات خواهیم داد؟

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.