گزارش ویژه «خیام نامه» از بحران شیر در شهرستان شیر  نیشابور چگونه زمین گیر شد

 

6داود فرهادی- « قطع صادرات شیر و لبنیات به کشورهای عربی از پیامدهای حمله به سفارت یک کشور عربی است.» این صحبت یکی از دامداران درباره کاهش قیمت شیر و افت صادرات آن در ماه های اخیر است.

دامداران نیشابوری، که بالاترین میزان تولید شیر استان را به خود اختصاص داده اند و یکی از شاهرگ های حیات اقتصادی نیشابور، حاصل کار و تولید آن هاست، این روزها با مشکلات بی سابقه ای دست و پنجه نرم می کنند.

پائین آمدن صادرات محصولات لبنی از یک طرف و افزایش واردات شیر خشک از طرف دیگر که باعث رکورد بازار شیر در ماه های اخیر شده است. گران شدن خوراک دام و هزینه مصرف انرژی، کاهش قیمت خرید شیر از دامداران به موازات کاهش ظرفیت تولید، انباشته شدن مطالبات دامداران و عدم دریافت بستانکاری های آنان و عدم خرید تضمینی شیر، تنها بخشی از مشکلات دامداران است که در نیشابور شاید بیش تر از بسیاری از شهرهای استان به چشم می آید.

برای اطلاع دقیق تر از آمار دام ها و دامداری های فعال شهرستان  به سراغ رئیس اداره تولیدات دامی نیشابور رفته ایم.

جعفر مسلمی در این باره به «خیام نامه» می گوید: در نیشابور ۶۸ هزار دام سنگین (گاو) داریم که آمار تولید سالانه شیر در سطح شهرستان ۱۹۹ هزار تن می باشد. به عبارتی میانگین تولید روزانه شیر در نیشابور ۵۵۰ تن است. او می‌افزاید: هم اکنون چهار هزار گاو مولد در سطح شهرستان داریم.

این مقام مسئول با اشاره به افزایش ۵ تا ۷ درصدی میزان تولید شیر در سال ۹۴ نسبت به سال قبل اشاره می دارد: معمولا تعیین قیمت شیر تابعی از عرضه و تقاضا است که در ماه های اول سال به علت گرمی هوا و کاهش مصرف سرانه، قطع شیر توزیعی مدارس و همچنین افزایش زاد و ولد دام‎ها با مازاد شیر مواجه هستیم.

رئیس اداره تولیدات دامی جهاد کشاورزی، در پایان با اشاره به برگزاری جلسه «کارگروه آب، کشاورزی و منابع طبیعی» در فرمانداری در رابطه با همین موضوع، اشاره می‌کند: با توجه به کاهش قیمت شیر و دغدغه های دامداران در این زمینه جلسه‌ای در هفته گذشته به ریاست فرماندار و با حضور مسئولان جهاد کشاورزی برگزار گردید که در آن جلسه تصمیم گرفته شد فرماندار موضوع کاهش قیمت شیر را به گوش مسئولین و وزارتخانه های مرتبط برساند تا تدبیری اتخاذ گردد که دامدار از ضرر بیرون آید.

یکی دیگر از کارشناسان اصلاح امور دامی جهاد کشاورزی هم با اشاره به پرداخت یارانه شیر اعلام می دارد: در سال ۹۳ مبلغ ۱۹۰ تومان بابت هر کیلو شیر به کارخانجات پرداخت شد تا در اختیار دامدار قرار بگیرد ولی در سال ۹۴ با توجه به نارضایتی دامداران مبلغ مذکور که ۱۵۱ تومان به ازاء هر کیلو شیر بود مستقیم به خود دامدار پرداخت شد.

دامداران در دوراهی تولید شیر و کشتارگاه(!)

محمدعلی، دامداری که یک واحد ۵۰ راسی دارد با گلایه از پرداخت نشدن پول شیر دام‌هایش می گوید: از عید تا کنون هیچ پولی در این بابت دریافت نداشته ام و علوفه و هزینه نگهداری دام هم بالا رفته، پول کارگر هم علاوه بر هزینه های سنگین برق و گاز نیز هست با این وضعیت توانائی حفظ دامداری‌ام را ندارم و باید یا دام هایم را بفروشم یا به کشتارگاه بدهم در حالی که قیمت گوشت هم پائین آمده است.

او با ذکر این که واردات شیر خشک این بلا را سر دامدار آورده است، گلایه مندانه از وضعیت خود خطاب به مسئولین کشور می‌گوید: دیشب سردار سلامی در برنامه تلویزیونی می‌گوید ما قدرت اول منطقه‌ای هستیم. خواهشم از شما این است بگوئید چگونه قدرت اول منطقه‌ای هستیم که من دامدار و امثال من به خاک سیاه نشسته ایم؟ خودشان که زندگی های شان درست است به ما هم می گویند مقاومت کنید. دیگر درمانده شده ایم. این دامدار شاکی، کاهش صادرات لبنی را سیاسی اعلام می‌دارد و می گوید: از وقتی سفارت عربستان را اشغال کردند این موجب شد صادرات شیر به کشورهای عربی قطع شود.

او درباره پرداخت یارانه دولت به صورت مستقیم به دامداران می گوید: در بحث تغذیه دام مقدار کمی سبوس با همان قیمت بازار به ما داده اند و البته یارانه شیر را هم در سال گذشته تنها ۱۲۵ تومان بابت هر کیلو شیر به ما داده‌اند.

دامداری دیگر و فروشنده شیر اعلام می‌دارد: وزیر جهاد کشاورزی قیمت پایه شیر را ۱۴۰۰ تومان اعلام می کند اما الان شیر را با قیمت خیلی پایین، کارخانجات لبنی از ما بر می‌دارند در صورتی که هیچ تفاوت قیمتی در محصولات فروشی خود نداده اند. این وسط سود اصلی را کارخانه دار می برد. ما هم نمی توانیم شیر را نگه داریم و بگوئیم نمی فروشیم چون لاکتوز آن بالا می‌رود و بعد از دو سه روز خواه ناخواه خراب می‌شود.

بُردِ دلالان در بازی دو سر باخت

نصرآبادی مدیر عامل تعاونی مصرف دامداران نیشابور، حق را به دامداران را می‌دهد و می گوید: در حال حاضر دلال برنده این بازی دو سر باخت است. دلال یا کارخانه دار با قیمت ۸۰۰ تومان یا حتی ۵۰۰ تومان شیر را برمی‌دارد در حالی که مصرف کننده هیچ تفاوت قیمتی را احساس نمی‌کند.

نصرآبادی علت پایین آمدن شیر دام را افزایش واردات، کاهش صادرات و کاهش سرانه مصرف می‌داند و می‎افزاید: در حالی که در کشورهای پیشرفته، تعرفه اختصاصی برای حمایت از تولید کننده زیاد و مثلا در کشور هلند ۵۸ درصد تعرفه و یا در ترکیه ۱۷۰ درصد می باشد در ایران تنها ۳۴ درصد تعرفه داریم. در این وسط تاجر هر کاری با استفاده از رانت بخواهد انجام می‌دهد.

محمدی عضو هیات مدیره تعاونی مصرف، می گوید: در حال حاضر ما ۹ میلیارد تومان طلب از کارخانجات شیر و محصولات لبنی داریم. او با اشاره به کاهش صادرات اعلام می‌دارد: روزانه بالغ بر ۱۰۰ تن شیر از نیشابور به خارج استان ارسال می‌شد ولی هم اکنون صادرات به کشورهای عراق، قطر و امارات قطع شده و در کشور ما هم هیچ طرح تشویق صادراتی برخلاف کشورهای پیشرفته برای حمایت از تولیدکننده وجود ندارد.

محمد رادمان، مدیر عامل اتحادیه دامداران شهرستان نیشابور هم می گوید: طبق برآورد کارشناسی جهاد قیمت تمام شده یک کیلو شیر برای دامدار ۱۵۴۰ می باشد. دولت در آذر ۹۳ قیمت ۱۴۴۰ را به کارخانه ها برای خرید شیر اعلام کرد. اما از آن زمان تاکنون چنین اتفاقی نیافتاده است. یعنی کارخانه ها قیمت شیر واحدهای صنعتی را بین ۱۱۰۰ تا ۱۲۵۰ پرداخت کرده است و قیمت شیر واحدهای سنتی را ۱۰۰۰ تا ۱۰۵۰ تومان. این در حالی است که در همان زمان هم پرداخت های کارخانجات بین ۱ ماه تا ۴۵ روز تاخیر داشته است. اما از سال گذشته این پرداختی های با کاهش قیمت تا ۲ تا ۶ ماه هم به طول کشیده است.

رادمان در مورد قانون خرید تضمینی مصوب مجلس هم عنوان داشت: در سال ۸۷ در مجلس تصویب شد که دولت نسبت به خرید تضمینی شیر اقدام کند ولی از آن سال تاکنون هیچگاه چنین اتفاقی نیافتاده است و نهایتا در سطح شهرستان نیشابور روزانه ۲۰۰ لیتر(!) خریداری شده است.

مدیرعامل اتحادیه دامداران با اشاره به افزایش واردات و کاهش صادرات شیر افزود: قبل از حادثه حمله به سفارت عربستان صادرات به کشورهای عربی کم و بیش صورت می گرفت اما بعد از آن کشورهای عربی واردات خودشان از ایران را به  صفر رساندند و از این فرصت کشورهای ترکیه و مصر نهایت استفاده را کردند و با کاهش قیمت های تمام شده صادراتی خود، بازار کشورهای حوزه خلیج فارس را در دست گرفتند. این وسط بعضی ها از فرصت استفاده کردند و با واردات شیر خشک که مصارف لبنیاتی و خوراکی دارد از کشورهای اروپائی که قیمت کمتری داشتند باعث خرابی بازار شدند.

کارخانه دارها از ناهمانگی «صنعت» و «دامپروری» می گویند

در همین زمینه گفت و گویی داشتیم با مدیرعامل شرکت لبنی بینالود. محمد شفیع مشعوفی در پاسخ به مشکلات بوجود آمده در بازار شیر گفت: از نظر این جانب مشکل بوجود آمده ریشه در ضعف مدیریت حاکم بر صنایع دامداری و لبنی کشور و ناهماهنگی بین این دو بخش  دارد به گونه ای که طی ۲۵ سال گذشته تا کنون بارها شاهد بحران های مشابه البته نه به این شدت که امروز با آن مواجه هستیم، بوده‌ایم و حاصل آن چیزی نبوده است جز تعطیلی و ورشکستگی بسیاری از کارخانجات، دامداری‌ها و کاهش اشتغال.

مشعوفی سه دلیل عمده وضعیت بوجود آمده کنونی را این گونه برشمرد:

الف- کاهش صادرات شرکت های بزرگ لبنی، به دلیل این که کشورهای همچون ترکیه و مصر،  با استفاده از مشوق های صادراتی محصول خودشان را به قیمت پایین تری به بازارهای منطقه به ویژه عراق صادر می‌کنند و توزیع ناگزیر آن بخش از تولیدات در داخل که پیامد آن  مازاد میزان عرضه محصول نسبت به تقاضا است.

ب- واردات شیر خشک و عرضه شیر خشک داخلی به بازار (که عمدتآ در صنایع شیرینی، کیک و شکلات سازی استفاده می‌شود) از محل خرید تضمینی شیرخام (!) که سال گذشته توسط سازمان تعاون روستایی انجام شد.

ج- افزایش تولید فرآورده های لبنی سنتی و کارگاهـی بدون این که هزینه های مشابه کارخانجات از جمله هزینه های آزمایشگاهی و نظارتی را داشته باشند.

مشعوفی با تاکید بر عدم کاهش شیر دریافتی از دامداران توسط کارخانجات شهرستان با وجود رکود فعلی، گفت: تا آنجا که من اطلاع دارم از نیمه اول فروردین علی رغم افزایش رکود بازارِ محصولات لبنی، اکثر کارخانجات  لبنی شهرستان در راستای حمایت  از دامداران، دریافت شیر خود را موقتآ بمیزان حداقل بیست درصد افزایش داده اند. او در ادامه درباره مشکلات شیر دریافتی مازاد افزود: چنان چه مشکل دامداران و کارخانجات لبنی برطرف نشود کارخانجات مجبورند  شیر دریافتی مازاد خود را به ناچار به شیر خشک یا مواد اولیه پنیر پیتزا که قابلیت نگهداری یک سال را دارند تبدیل ‌کنند که البته به دلیل کاهش قیمت این دو محصول، همچنین خواب سرمایه و هزینه نگهداری، زیان بسیاری را متحمل می‌شوند که این خود باعث تعطیلی بیشتر واحدهای لبنی، کاهش اشتغال و افزایش کشتار دام‌ها خواهد بود.

مشعوفی در رابطه با گلایه دامداران و فروشندگان شیر در رابطه با عدم کاهش قیمت محصولات نهائی لبنی توسط کارخانجات گفت: تقریبا اکثر کارخانجات بدلیل انباشت محصول و رفع مشکل نقدینگی و کاهش موجودی انبارها ناگزیر قیمت برخی محصولات خود از جمله پنیر UF و کره را پایین آوردند و یا اینکه در قبال فروش محصولات خود چکهای طولانی مدت دریافت می‌کنند، از طرفی افزایش سایر هزینه های تولید از قبیل حدود ۱۴ درصد حقوق پرسنلی را در قیمت‌های سال جدید لحاظ نکرده‌اند.

مُسکن های موقت در راه اند

این مدیر صنعتی در ادامه در رابطه با چگونگی خارج شدن از وضعیت نامناسب فعلی عنوان داشت: قرار است طرح‌هایی از این هفته به اجرا گذاشته شود از جمله خرید شیرخام توسط سازمان تعاون و روستا و تبدیل آن به شیرخشک که به نظر اینجانب به عنوان مُسکَن می‌تواند مفید باشد و لی اصولی نخواهد بود. او در ادامه با پیشنهادی به دولت افزود: دولت محترم تدبیر و امید با تخصیص یارانه به پنیر و شیر پاستوریزه خانوار و توزیع در نیمه اول هرسال بویژه در ماه مبارک رمضان (که طی ۸ سال آینده کماکان در فصل بهار خواهد بود) و افزایش سهم شیر مدرسه (که می‌تواند علاوه بر جذب شیر دامداران سرانه مصرف شیر را بالا ببرد)، همچنین تخصیص یارانه بیشتر به نهاده‌های دامیِ دامدارانی که شیر خود را به کارخانجات لبنی تحویل می‌دهند و نیز پرداخت مشوق های صادرات محصولات لبنی، هـمچنین کاهش نرخ بهره‌های بانکی و در نهایت افزایش تخفیف ضرایب مالیاتی در بخش صنایع لبنی با مشکل موجود برخورد نماید.

مشعوفی در پایان سخنانش با اشاره‌ به جلسه ای که به تازگی در محل جهاد کشاورزی با حضور نمایندگانی از دامداران و کارخانجات و ادارات شهرستان و نیز معاونت فرمانداری برگزار شده است افزود: از مسئولین محترم شهرستان به ویژه معاون محترم استاندار و فرماندار شهرستان و رییس محترم دانشکده علوم پزشکی تقاضا می‌کنم به مشکلات دامداران و کارخانجات لبنی که همانند دو بال یک پرنده نگاه کنند. در غیر این صورت شاهد هدر رفت تلاش های وزارتخانه ها و سازمانها بویژه وزارت بهداشت، درمان و جهاد کشاورزی در فرهنگ سازی و ترغیب مردم به استفاده از محصولات لبنی پاستوریزه که فرآیند سالم سازی و پاستوریزاسیون در آن کامل انجام می‌شود خواهیم بود.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.