کمدی سپید یا سپیدبازی

imagesمحمد رضایی

(قسمت اول)

یکی از شکلهای فراگیر تقلید ایرانی که در دوران پهلوی رایج شد « سپید بازی» است. یکی از قدیمی ترین گزارش ها در مورد این نوع از نمایش ها در دوره پهلوی اول شرحی از نمایش « عروسی هالو» است که « جنتی عطایی» بنا به قول عطاء اله زاهد بازیگر قدیمی تئاتر در سال ۱۳۳۳ در کتاب بنیاد نمایش در ایران آن را چنین روایت می کند: موضوع نمایش مربوط به مردی است که زن جوان و زیبایی گرفته است ولی از فنون زن داری و آداب آن بی اطلاع است و ….

دست اندرکاران تماشاخانه ها برای پر کردن برنامه های خود و سرگرم نمودن مخاطبان، شرایط توسعه و گسترش این گروه از نمایش های ایرانی را فراهم آوردند و با توجه به نیازهای معاصر و تحت تاثیر کمدی های سبک اروپایی و تقلیدهای ولایتی که مبتنی بر کمدی لهجه اند، زمینه ساز شکل گیری و رشد این گونه از نمایش ها شدند.

آنچه که در اسناد به جای مانده از تئاتر تهران در آغاز قرن حاضر آمده است و بیانگر ارتباط و تاثیر این آثار با نمایش های تقلید سنتی می باشد عمدتا حضور نوکری زیرک و یا گیج است که معمولا از لهجه ی رایج در یکی از مناطق ایران استفاده می کند.

در این نمایش ها نا آشنایی یا با گویش پایتخت و اصطلاحات رایج در آن جایگزین لهجه ی کاکایی غلام سیاه در نمایش های سیاه بازی می شود، که البته بدل شدن غلام سیاه نمایشهای سیاه بازی به نوکر یا خدمتکار سپید پوست در این آثار بی شک به جهت تغییر شرایط و زمینه های اجتماعی در دوران معاصر است  که حضور غلام سیاه در منازل و زندگی اجتماعی را با توجه به اندیشه های نو و قوانین زندگی جدید، بر نمی تابد و به همین سبب در خانواده های اعیان نیز به تدریج خدمتکاران  سفید پوست با لهجه ی محلی جایگزین سیاهان می شوند. از جمله آثار باقی مانده از این گونه نمایش ها از دوره  ی پهلوی می توان به نمایش های زیر اشاره کرد: عمه گرگی، راست و دروغ، خواب طلایی، اطاق اجاره ای، استاد زینال، عیب مهمان خانه چی، معجزه صحرا، دلدادگان عرب، نتیجه زندگی  انفرادی، نادر شاه  افشار و فتح هندوستان، نجابت زن، انتخاب داماد و …

در قسمت دوم این موضوع به نمایش ارحام صدر اشاره می کنیم.

منابع:

۱- بنیاد نمایش درایران ،ابواقاسم جنتی عطایی

۲-سیری در صد سال تئاتر ایران ،هیوا گوران

۳-مقالات داوود فتحعلی بیگی در باره سیاه بازی وتخت حوضی

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.