کمبود، بحران و فقدان آب !

قرن جنگ آب!

اگرچه بحران آب یکی از مشکلات عمومی بشر بوده و همیشه انسان در بیشتر نقاط جهان با آن دست و پنجه نرم می کرده است اما در طول تاریخ هفت هزار ساله ی ایران زمین سابقه نداشته است ایرانیان تا این اندازه نسبت به اهمیت، ارزش و نقش آب در حیات خود و جامعه بی توجه باشند. مردم فلات ایران یاد گرفته بودند با نوآوری در ابعاد اجتماعی و طبیعی بر قهر طبیعت غلبه کرده و یکی از تاثیر گذار ترین تمدن های بشر را در محیط جغرافیایی خشک و کم آب، ایجاد کنند. ایرانیان از یک سو به اندازه ی ۱۸ برابر طول خط استوا قنات حفر کرده اند و از سوی دیگر با خلق ارزش ها و هنجارهای هوشمندانه، نشان داده اند که قدر گوهر آب را به خوبی می دانستند. آب نیازهای اقتصادی ما را تامین، امنیت ملی ما را تضمین و ما را زنده نگه می دارد.

اما گویا در یکی دو دهه ی اخیر، مردم نسبت به میراث گرانقدر فرهنگی و اجتماعی خود بیگانه شده اند. ساکنان ایران زمین فراموش کرده اند «آب منشاء حیات است» و اگر قدرش دانسته نشود، باید از حیات این تمدن هفت هزار ساله خداحافظی کنند. به گفته ی عیسی کلانتری، رئیس محیط زیست، تهدید بحران آب خطرناک تر از تهدید اسرائیل غاصب است و اگر این وضعیت ادامه یابد، ۷۰ درصد مردم ایران باید کشور را ترک کنند. مع الاسف امروزه در کشور از مافیای آب سخن به میان می آید و آنها که به شیوه های مختلف سعی می کنند از تبعیضات موجود سود برده، با سوء استفاده از موقعیت خود، بر منابع و حوزه های آب و در نتیجه ثروت، سلطه یافته و آن را به انحصار خود درآورند. به نظر می رسد بخش اعظم مشکلات ایران در تمام حوزه ها و از جمله حوزه ی محیط زیست و بحران آب، بی ارتباط با این فرصت طلبی ها نباشد. فرصت طلبی و تبعیض، موجب سرایت ویروس مرگبار بی اعتمادی و در نتیجه افزایش خودخواهی و از بین رفتن منابع مادی و معنوی جامعه می شود. در این یاد داشت تلاش شده است تا با استفاده از منابع مختلف در ارتباط با بحران آب، اثرات و پیامدهای آن، مطالبی به همشهریان عزیز ارائه شود. امید است که مفید افتد.

تعریف کمبود، بحران و فقدان آب

کمبود، بحران و فقدان آب، سه مرحله ای است که از دیدگاه کارشناسان نهادهای بین المللی برای کشورهای درگیر مشکل آب، ممکن است اتفاق افتاده باشد. هر یک از این سه مرحله تعریف، اثرات و راه حل های خاص خودش را دارد. هرچه از کمبود آب به سمت فقدان یا بی آبی پیش می رویم اثرات شدید تر و راه حل ها دشوار تر می شود. کمبود آب در شرایطی رخ می دهد که آب هست ولی از نظر فیزیکی به اندازه ی مصرف نیست و باید با مدیریت کارشناسانه و معقول، بین نیازها و منابع آب تعادل ایجاد گردد. عدم شایسته گزینی و به حاشیه رانده شدن عقلانیت در اداره ی جامعه، کشورهای کم آب را با بحران و فقدان آب رو به رو می کند. در این شرایط، داشتن آب سالم برای نوشیدن یک کالای تجملی محسوب می شود. گفته شده در تهران برخی از تازه به دوران رسیده ها مبالغ کلانی (۳۰ تا ۶۰ هزار تومان) برای یک بطری آب فرانسوی پرداخت کرده اند. میلیون ها نفر در سراسر جهان وجود دارند که دسترسی به آب ندارند و یا اگر دسترسی داشته باشند، این آب قابل استفاده نیست. حدود ۷۰ درصد از سطح زمین با آب پوشیده شده است ولی در واقع فقط ۳ درصد آن مناسب برای مصرف انسان است. حدود دو سوم (از این ۳ درصد آب قابل شرب) در یخچال های یخ زده قرار دارند که انسان به آنها دسترسی ندارد. به گفته نهادهای بین المللی حدود ۱٫۱ میلیارد نفر در سراسر جهان به آب دسترسی ندارند و در مجموع حداقل ۲٫۷ میلیارد نفر حداقل یک ماه از سال نمی توانند برای نوشیدن شان آب به دست آورند در برخی مناطق آفریقا باید ساعت ها راه بروند تا بتوانند آب مورد نیاز روزانه ی خود را تامین کنند. با این حال کسانی که به آب قابل شرب دسترسی دارند نیز از آن به خوبی استفاده نمی کنند و به شیوه های مختلف آن را هدر می دهند.

دلایل بحران آب :

استفاده ی بیش از حد از آب: اسراف یکی از بزرگترین مسائل درگیر جوامع بشری است که معمولا توسط کسانی صورت می گیرد که بدون زحمت به منابع ثروت دسترسی یافته اند. برخی فکر می کنند که درست مصرف کردن یعنی مثلا ماشین خود را با آب نباید بشوریم. اگرچه این مسئله مهم است اما گفته می شود در تهران بسیاری از استخر های کاخ های آقازاده ها با آب شرب پر می شود. غذاهایی که در میهمانی های اشرافی میل که نه، حیف شده و به سطل زباله ریخته می شود همه از آب ساخته می شوند. برای نمونه باید بدانیم که برای یک همبرگر معمولی، ۶۲۳ لیتر آب، (سه بشگه ی بزرگ ۲۰۰ لیتری) آب صرف می شود. کسی که ساندویچ سفارش می دهد و نصف آن را به سطل زباله می اندازد در واقع به اندازه ی شستن چند ماشین آب تلف کرده است!

آلوده کردن آب: متاسفانه در مناطقی که سیستم فاضلاب مناسبی ندارند، بخش قابل توجهی از منابع آب زیر زمینی شان آلوده و غیر قابل مصرف می شود. علاوه بر این ریختن فاضلاب کارخانه ها به محیط زیست و منابع آب صدمات جبران ناپذیری وارد می کند. آلودگی می تواند شامل هر چیزی از جمله روغن، لاشه ی حیوانات، مواد شیمیایی و مدفوع باشد. مهم نیست آلودگی ناشی از چیست، مهم این است که هر آلودگی باعث می شود آب قابلیت مصرف خود را از دست بدهد.

جنگ ها، مناقشات و درگیری ها: در صورت بروز اختلاف در هر منطقه ای از زمین، دسترسی و حفاظت از منابع آب موجود در آن جا با سختی مواجه می شود. حتی ممکن است به عمد منابع آب سدها و … را آلوده کنند.

فاصله از منابع آب: به ویژه در مناطق کویری و خشک، مردم به خاطر فاصله ی طولانی از منابع آب سالم رنج می برند و گاه مجبور می شوند از آب نا سالم استفاده کنند.

خشکسالی: به طور کلی خشکسالی زندگی را در یک منطقه با مشکل مواجه می کند. بعضی از مناطق در خشکسالی دائمی قرار دارند، درحالی که مناطق دیگر ممکن است با وقوع خشکسالی های دوره ای مواجه شوند. خشکسالی ها در سراسر جهان رایج هستند و برای جلوگیری از آن راه کارهای مختلفی اندیشیده شده است.

انحصار دولتی: در برخی از کشورهای دارای حاکمیت استبدادی، از آب به عنوان یک منبع قدرت و برای کنترل مردم و مخالفان استفاده می شود. دسترسی به منابع آب که عموما با تبعیض به دست می آید از طرفی و عدم آگاهی لازم از این منابع از طرف دیگر موجب می شود که منابع و ذخایر آب بدون تاثیر مثبتی در زندگی مردم به تاراج بروند.

بی اعتمادی نسبت به کارشناسان یا سیاستمداران: برخی مواقع در جامعه بحران اعتماد و از بین رفتن سرمایه ی اجتماعی ناشی از آن باعث می شود مردم به سخنان و هشدارهای کارشناسان و مسئولین بی توجه شده و فقط به دنبال این باشند که گلیم خود را از آب بکشند. بی اعتمادی با خودخواهی مردم و بی اعتنایی به هشدارها آسیب های جبران ناپذیری به منابع مادی و معنوی جامعه می زند.

                             ادامه دارد……

 

 

 

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.