کشاورزان متهم می کنند

 

۳۰ درصد آب به صورت «پنهان» دور ریخته می شود

یک فعال بخش کشاورزی: آبیاری تحت فشار و کشت گلخانه ای در نیشابور جواب نمی دهد!

 

  • رییس جهاد کشاورزی نیشابور: برای استفاده از «سیستم های نوین آبیاری» هرکس که بالای ۳ هکتار باغ آبی و یا ۵ هکتار زراعت آبی داشته باشد، بدون هیچ محدودیتی به وی کمک می شود و سهم عمده اجرا را دولت می پردازد.

 

  • یک فعال بخش کشاورزی: این ۸۵ درصد کمک بلاعوض دولت به کشاورزان را برای آبیاری نوین هنوز هیچ کس دریافت نکرده است! گاهی هم بیش از سهم (۱۵ درصدی) کشاورز را از او دریافت می کنند

 

آزاده مهدیار/ مصرف بیش از۹۰ درصد آب قناتها و چاه ها از سوی بخش کشاورزی، به عنوان مهم ترین چالش در موضوع بحران آب، ما را بر آن داشت تا به سراغ دو متولی در دو سوی این ماجرا ، یک فعال مستقل بخش کشاورزی و نیز رئیس جهاد کشاورزی برویم ، گفته هایی که هرچند برخی از آن از سوی طرفین نقض می شود ، اما موید هدررفت فراوان آب در بخش کشاورزی،  لزوم افزایش آگاهی کشاورزان و مدیریت قوی تر مصرف آب در این بخش است.

کدام روش آبیاری برای نیشابور توصیه می شود؟

قاسم محمدی، رئیس انجمن صنفی آب بران، رئیس شرکت تعاونی دامداران و فعال بخش کشاورزی که توضیحات ش صریح و همراه با تمثیل بود، با تاکید بر این که موضوع بحران آب، ملی است و خروج از این بحران، حمیت و تعصب ملی را می طلبد، از ما خواست موضوع را بسیار جدی تر و از سوی همه طرفین درگیر پیگیر باشیم.

وی اظهار کرد: ما کشاورزان متهم به استفاده از۹۰ درصد آب هستیم، ولی ما ۹۰ درصد آب را استفاده نمی کنیم ، بلکه فقط این ۹۰ درصد را استحصال می کنیم، مشکل اصلی «هدررفت» آب است.

وی با اشاره به اهمیت مطالعه جدی در مورد روش های آبیاری می گوید: مثلا در استفاده از «آبیاری تحت فشار» وقتی دمای هوا بالا است، باعث می شود ۳۰ درصد آب در همان فاصله خروج آب تا رسیدن به زمین، تبخیر می شود، وزش باد هم ۲۰ درصد دیگر آن را تبخیر می کند، بنا براین این روش در نیشابور جواب نمی دهد.

محمدی در پاسخ به چگونگی دیگر روش های آبیاری گفت:  آبیاری «قطره ای» به این صورت است که لوله هایی در زمین تعبیه می شود که آب را قطره قطره به داخل زمین می رساند، آب نیشابور سختی بالایی دارد و زمین حکم فیلتر را دارد، با گذرزمان تجمع نمک و املاح را روی سطح زمین خواهیم داشت و کیفیت خاک به مرور پایین می آید، راه حل این است که زمین درزمستان آب شویی شود، یعنی با روش غرقابی نمک ها را به داخل زمین هدایت کنیم، که کشاورز باید این آموزش را ببیند. این که شما مشاهده می کنید بسیاری از محصولات مثل خیار و گوجه فرنگی، دیگر گِلی و خاکی نیستند از مزایای آبیاری قطره ای است و به طور کلی روشی تایید شده است.

این فعال بخش کشاورزی در مورد کشت گلخانه ای معتقد است: این نوع کشت در نیشابور جواب نمی دهد، ما در شهرستان حداقل هر دو سال یک عارضه هوایی داریم، مثل آبان سال ۹۵ که سرما همه چیز به ویژه محصولات گلخانه ای را از بین برد، این نوع کشت برای جایی خوب است که زمستان گرمی دارد و اختلاف دما زیاد نیست مثل کیش.

هنوز کسی تسهیلاتی دولتی دریافت نکرده!

محمدی در خصوص تسهیلات دولتی در بخش کشاورزی بیان کرد: این ۸۵ درصد کمک بلاعوض دولت به کشاورزان برای آبیاری نوین را هنوز هیچ کس دریافت نکرده است، گاهی هم بیشتر از سهم درصد کشاورز یعنی ۱۵ درصد را از کشاورزان دریافت می کنند و برخی کشاورزان برای دریافت مابقی مبلغ بلاعوض استقبال می کنند، اما من اجرایی شدن این مدل را به صورت کامل تایید نمی کنم.

وی در مورد وجود چاه های غیرمجازکه مسئولان ازآن به عنوان یکی ازمعضلات اصلی کمبود آب یاد می کنند، گفت: در نیشابور چاه غیرمجاز وجود ندارد، حفرچاه نیاز به دکل حفاری ۳۰ متری، استقرار۲۰ روزه، تعبیه موتوروکابل برق دارد، همچنین یک سال زمان می برد که یک چاه امکان بهره برداری داشته باشد، چه طورهمه این اقدامات صورت می گیرد و کسی متوجه نمی شود که برخورد کند؟ بنا براین من وجود چنین چاه هایی را رد می کنم!

۳۰ درصد آب ها به صورت آب پنهان دور ریخته می شود

محمدی ادامه داد: بسیاری از مردم اصلا معنای «آب» را نمی دانند، برای تولید کاغذ دست شما ،۱۰۰ لیتر آب استفاده شده و به راحتی دور ریخته می شود، ۲۰ درصد غذای دور ریز مردم آب است، یعنی حداقل ۲۰۰ لیتر آب که دور ریخته می شود، به این می گوییم «آب پنهان»؛ ۳۰ درصد از۱۰۰ میلیون تن تولید کشاورزی در سال درقالب آب پنهان دور ریخته می شود، پس صرفه جویی درهمه ی بخش ها ضروری است.

وی در مورد این نکته که چرا کشاورزان الگوی کشت خود را با توجه به اقلیم خشک نیشابورتغییر نمی دهند، می گوید: کشاورز می خواهد اجر کار خود را دریافت کند، محصولاتی که آب مصرفی بالایی دارند همان محصولات پرطرفدار و دارای متقاضی هستند. ثانیا؛ اگر از کشاورز خواسته می شود هندوانه نکارد و به جای آن گوجه فرنگی بکارد، بعد روی دستش می ماند، گمرک، وزارت کشاورزی و وزارت بازرگانی هم باید به کمک کشاورز بیایند تا محصول ش به فروش برسد.

محمدی در پایان به نقش ۳  فاکتوراصلی آموزش، تحقیقات و ترویج دربخش کشاورزی تاکید کرد و نقش اداره جهاد کشاورزی را در این خصوص پر رنگ توصیف کرد.

در ادامه طی گفت وگویی دیگر با مدیر کشاورزی شهرستان، از تمهیدات این بخش دولتی در خصوص حل بحران آب می پرسیم؛ محمدعلی فرهمند با بیان این که با توجه به افت منابع آب زیرزمینی و کمبود بارندگی، یکی ازمشکلات ما در بخش کشاورزی کمبود آب است، افزود: وظیفه ما این است که کشاورز را آگاه کنیم که از آبی که در اختیار دارد به خوبی استفاده کند.

۳ پروژه دولت برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی

وی درمورد زیرساخت ها، ۳ پروژه دولت را دراین خصوص تشریح می کند: گسترش «سیستم های نوین آبیاری»، طرح «انتقال آب» تا محل کشت با لوله و نیز «احیای  قنات ها»

به گفته رییس جهاد کشاورزی نیشابور، برای استفاده از «سیستم های نوین آبیاری» هرکس که بالای ۳ هکتار باغ آبی و یا ۵ هکتار زراعت آبی داشته باشد، بدون هیچ محدودیتی به وی کمک می شود که سهم عمده اجرا را دولت می پردازد.

فرهمند درمورد میزان این پرداخت گفت: بستگی به نوع طرح دارد؛ مثلا در «آبیاری قطره ای» به ازای هر هکتار، دولت ۱۰ میلیون تومان می پردازد و در روش «بارانی» ۷ میلیون تومان و برای آبیاری «تحت فشار» مبلغ شناور است. بعد از تقاضای کشاورز نقشه برداری انجام و تصویب می شود، سهم دولت ازصندوق توسعه ملی وسهم کشاورز به صورت خودیاری پرداخت می شود و پروژه به پیمانکار سپرده و اجرا می شود.

وی درپاسخ به این سوال که «سهم کشاورز در پرداخت چگونه معلوم می شود؟» اظهار کرد: بستگی به نوع طرح، نحوه اجرا، فاصله از منبع آبی، وضعیت جغرافیایی وابعاد زمین دارد، تا الان ۱۸۵۰ هکتار اززمین های کشاورزان نیشابوری مرحله ثبت نام و نقشه برداری را سپری کرده اند و درمرحله ورود به اجرا است. بیش از این میزان هم درخواست داشته ایم که در مرحله استعلام هستند.

وی طرح دیگر دولت را طرح «انتقال آب» عنوان می کند که با اجرای آن، آب توسط لوله ازمحل استحصال یعنی چاه یا قنات تا محل زمین کشاورزی لوله گذاری می شود، تا از هدر رفت آب در مسیر آبیاری جلوگیری شود.

فرهمند در مورد اعتبارات تخصیصی توضیح داد: سال گذشته ازمحل اعتبارات آبیاری تحت فشار، حدود ۱۴۹ کیلومتر پروژه تعریف کردیم که دراین بخش لوله را دولت خریداری کرده و سهم کشاورز۱۵ تا ۲۰ درصد است و تا الان ۸۰ کیلومتر اجرا شده و مابقی در حال اجراست. برای سال ۹۷ هم حدود یک و نیم میلیارد تومان اختصاص یافته که معادل ۷۰ کیلومتر لوله گذاری است و احتمالا از محل اعتبارات ماده ۱۸۰ نیز ۴ میلیارد تومان دیگر به این یک و نیم میلیارد اضافه می شود.

رییس اداره جهاد کشاورزی،  برنامه دیگر دولت را لایروبی قنوات عنوان کرده و می افزاید: امسال وزارت کشاورزی با پیگیری نمایندگان، ازمحل ارتقای شاخص های بهره وری، ۳میلیارد برای احیای قنات های نیشابور در نظر گرفت که درمرحله اول تخصیص ۴۶ درصد آن ابلاغ شده و با آن لایروبی ۱۳ رشته قنات را در حال انجام است.

به عقیده مدیر کشاورزی نیشابور، جدا  از این مباحث زیرساختی، روش های تولید باید تغییر کند. مزیت کشت متراکم گلخانه ای، کاهش مصرف آب نسبت به فضای باز و افزایش تولید افزایش است. کارشناسان می گویند در این کشت مصرف آب به یک هشتم کاهش می یابد. باید سعی کنیم محصولات مخصوصا سبزی و صیفی جات به سمت کشت گلخانه ای برود.

کشت نشایی راه حل دیگر است، بیشترین مصرف آب زمانی است که بذرداخل خاک است و اولین آبیاری انجام می شود که به مرحله اولیه رشد برسد، اگرکشاورزان در محدوده کوچکی ، نشا را با تراکم بالا تولید کنند و بعد نشا را به زمین اصلی منتقل کنند، موجب دو «مدار» صرفه جویی در آب می شود. («مدار آب» دوره گردشی  ۱۲ روزه آبیاری زمین است) ما این روش را در۲۰ هکتار  برای چغندرقند آزمایش کردیم که موفق هم بود، باید به کشاورزآموزش دهیم درمحصولاتی مثل پنیه و چغندرقند که آب زیادی مصرف می کنند از این روش به صورت صنعتی استفاده کنند.

استفاده از کشاورزی حفاظتی برای حفظ رطوبت خاک، تغییر روش شخم زنی، که در حال حاظر با گاوآهن انجام شده و تا۳۰ سانتی متر عمق خاک را زیر و رو و رطوبت خاک از دست می رود و استفاده از دستگاه های جدید، که بدون زیر و رو کردن خاک زمین را شخم می زند، مالچ کشی و پلاستیک کشی برای مصرف کمتر آب، افزایش مواد آلی خاک، استفاده از کودهای حیوانی برای حفظ رطوبت از دیگر پیشنهادهای این مقام مسئول برای بالا بردن بهره وری در مصرف آب است.

فرهمند در پاسخ به این سئوال که «این روش ها چه مقدار از سوی کشاورزان استقبال شده؟» گفت: علم جدید هنوز به اندازه قابل قبول بین کشاورزان جا نیفتاده اما با کمک دولتی و مشاوره در حال بهبود است. خود کشاورزان هم باید بخواهند. همه این روش ها برای کشاورز صرفه اقتصادی دارد، ضمن این که راه دیگری نداریم، حجم آب در اختیار کشاورز نسبت به گذشته محدود است، در کل شهرستان ۲۰ درصد اراضی ما مجهز به سیستم های جدید آبیاری شده اند ولی خوشبختانه خود کشاورزان دارند به این نتیجه می رسند که باید روش های تولید خود را تغییر دهند.

وی تعداد قنات های شهرستان را ۵۰۰ رشته اعلام کرد که ۳۰ درصد آب مصرفی را شامل می شود و حدود ۷۰ درصد دیگر آب از منابع زیرزمینی به دست می آید.

فرهمند در پاسخ به این که «رابط جهاد کشاورزی با کشاورزان کیست؟» بیان داشت: ۴ مرکز جهاد کشاورزی در شهرستان داریم و همه مزارع در ۳۰ پهنه تقسیم شده و هر پهنه یک کارشناس دارد. به طوری که هر چند روستا یک کارشناس دارد که رابط میان کشاورز با مرکز هستند و آموزش های لازم را به کشاورزان می دهند.

وی در مورد تغییر الگوی کشت با توجه به اقلیم نیشابور گفت: ما به دنبال ترویج کشت هایی هستیم که آب کمتری استفاده می کنند و ارزش افزوده بالایی دارد. مثل زعفران و پسته، البته گیاهان دارویی نیز برای کشت توصیه می شود. ولی مشکل اصلی ما در بهره وری است و باید مدیریت را قوی کنیم، این که در دو زمین هم اندازه، یک کشاورز ۵ تن و کشاورز دیگر یک و نیم تن گندم تولید کند، همه به مدیریت برمی گردد.

سلسله گزارش های «خیام نامه» در باره موضوع آب در شماره های آینده ادامه خواهد یافت. از جمله گزارشی در مورد تعداد چاه های آب و و میزان برداشت و چگونگی نظارت بر آن ها. هر چند با وجود پیگیری چند باره خبرنگار ما، مسئولان اداره آب منطقه ای حاضر به مصاحبه وگفت وگو در مورد وجود چاه های غیر مجاز، کارکرد و نتیجه کنتورهای هوشمند و دیگر سوالات مربوط به این حوزه نشده اند!

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.