کاوش در حلقه ارتباطی آسیای مرکزی با ایران عصر آهن ; «سه تپه» نیشابور یکی از بزرگترین محوطه های باستانی خراسان

 

مریم عارفی پور- خبرنگار و کارشناس باستان شناسی

75291771_82929124decfaحفاری ها با هدف کشف آثار گذشتگان، نیازمند بهره گیری از دانش جدید است و دیگر عصر حفاری سنتی که با انفجار منطقه، آن را به نوعی نابود می کرده، گذشته است. دانشگاه نیشابور یکی از مراکزی است که در رشته ی باستان شناسی، کارشناس تربیت می کند و خوشبختانه امکان آموزش حفاری برای دانشجویان این رشته به خوبی فراهم است. کارگاه و  چرا آزمایشگاه دانشجویی این دانشجویان دشتی باستانی نیشابور است که در هر گوشه آن  به راحتی می توان منطقه ای ناب را برای آموزش به دانشجویان انتخاب کرد.

کاوش آموزشی امسالِ گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور در محوطه «سه تپه» و با مشارکت ۳۰ نفر از دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد این دانشگاه صورت گرفت.

محوطه سه تپه از نظر جغرافیایی در جنوب شرقی بخش مرکزی دشت نیشابور در حوالی روستای نوروز آباد واقع شده است.

به گفته دکتر محمدحسین رضایی، از اعضای هیئت علمی این دانشگاه و از سرپرستان کاوش، هدف اولیه از این کاوش، آموزش دانشجویان باستان شناسی بود ولی با توجه به حجم آثاری که یافت شد، این کاوش جنبه پژوهشی تری به خود گرفت.

این کاوش به سرپرستی دکتر حسن باصفا و با همکاری دکتر محمدحسین رضایی از دانشگاه نیشابور و با همراهی تیمی از متخصصین باستان‌شناسی و علوم میان رشته ای از قبیل دکتر مشکور؛ متخصص «جانور باستان شناسی» و دکتر تمبرگ؛ عضو مرکز تحقیقات باستان شناسی فرانسه انجام گرفت.

این کاوش در ادامه برنامه‌های علمی و پژوهشی کاوش‌های باستان شناسی دانشگاه نیشابور است که پیش از این به سرپرستی باصفا در مناطق باستانی چون شهرک فیروزه، قاراچشمه، تپه قهوه خانه سنگی برزنون و… انجام شده است.

عضو هیات علمی دانشگاه نیشابور در این باره به «خیام نامه»  گفت: مهمترین اهداف ما از کاوش در این محوطه، پر کردن خلا فرهنگی و تاریخی دوره پیش از تاریخ نیشابور، همچنین تکمیل شناسنامه باستانی نیشابور و خراسان، بررسی کنش‌های فرهنگی خراسان و مناطق همجوار از جمله محوطه یازتپه در ترکمنستان، مطالعه اقتصاد معیشتی و زیستی مردمان نیشابور در عصر آهن و تربیت و آموزش نیروی متخصص باستان‌شناسی کشور است.

رضایی درباره وضعیت محوطه باستانی «سه تپه» گفت: متأسفانه این محوطه براثر فعالیت های کشاورزی و حفر چندین گودال به وسیله ی حفاران غیر مجاز آسیب زیادی را به خود دیده و حدود نیمی از آن تخریب و نابود شده است. محوطه مذکور متشکل از یک تپه مرکزی با ارتفاع تقریبی ۹ متر و چند تپه کوچک اقماری است که شواهد اولیه حاصل از بررسی ها و کاوش های باستان شناسی، نشان دهنده وجود لایه های فرهنگی مربوط به دوره «یاز» (هزاره دوم و اول پیش از میلاد) است.

وی ادامه داد: لازم به ذکر است نمونه های زغال و استخوان سوخته کشف شده از این محوطه، برای تاریخ گذاری، نمونه برداری و مورد آزمایش قرار خواهد گرفت تا بتوانیم به طور دقیق تر در این مورد اظهار نظر کنیم.

سه تپه یکی از بزرگترین محوطه های عصر آهن در خراسان

با در نظر داشتن وسعت زیاد محوطه سه تپه، این محوطه یکی از بزرگ ترین استقرارهای دوره آهن (فرهنگ یاز) در خراسان است که مورد کاوش قرار گرفته است. دوره آهن دوره ای است که انسان برای اولین بار فلز آهن را کشف نموده است که این اتفاق در حدود ۳۵۰۰ سال قبل افتاده است.

رضایی می گوید: گمانه هایی با ابعاد مختلف در محوطه ایجاد شد که بزرگترین آنها گمانه ی لایه نگاری است و به صورت پلکانی با عرض ۵/۲ متر و طول ۷۰/۲۳ متر است.

وی درباره ی یافته های حاصل از کاوش محوطه سه تپه گفت: یافته های این محوطه شامل ساختار معماری خشتی با ابعاد ۲۸*۲۸ سانتی متر و قسمت داخلی فضایی راهرو مانند با دیواری به قطر حدود ۱۲۰ سانتی متر است و همچنین خشت هایی با ابعاد مختلف که قسمت اعظم گمانه ی لایه نگاری را در بر می گیرد.

از اشیای به دست آمده از محوطه سه تپه، ۲۵ عدد مهره از جنس سنگ های مختلف از جمله لاجورد، فیروزه، عقیق و سنگ آهک، بیش از ۱۵۰۰ قطعه سفال و بقایای فراوان استخوان حیوانی و همچنین یک عدد جمجمه شکسته انسانی است.

وی همچنین گفت: آثار به دست آمده علاوه بر شناخت فرهنگ و معیشت ساکنین این محوطه، می تواند نحوه تبادلات اقتصادی و تجاری محوطه را با مناطق همجوار به خصوص آسیای مرکزی روشن سازد. امیدواریم که با تداوم کاوش این محوطه در فصل های آینده بتوانیم به نتایج روشن تری دست پیدا نماییم.

گفتنی است محمداسماعیل اعتمادی به نمایندگی از میراث فرهنگی خراسان رضوی و دکتر لاله، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران به عنوان ناظر و مشاور پروژه، با هیأت باستان‌شناسی مذکور همراه بوده اند.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.