کاروانسرای کهن نیشابور در معرض خطر

مریم عارفی پور/

کارشناس باستان شناسی و خبرنگار/

 

2d (2)که از باد و باران «بیابد» گزند

اگر اهل سیر و سیاحت باشید و به شهرهای مختلف کشورمان سفر کرده باشید، می بینید که گاهی مکان هایی را به عنوان میراث گذشته، حفظ و نگهداری می کنند که به چشم مردم نیشابور عادی و معمولی است و مشابه آن را در شهر خود زیاد دیده اند. اما مسئله، اهمیتی است که باید به این آثار داد تا هم منبع درآمد باشد و هم دلیلی برای جذب گردشگر.

خوشبختانه نیشابور از این جهت بسیار غنی است و به لحاظ موقعیت های خوب برای جذب گردشگر کاستی چندانی ندارد، آن چه که کم دارد، فقط رسیدگی و توجه است. و الا دور نیست که شهری با این همه دیرینگی و پیشینه، آن چه را از هجوم اقوام مهاجم و بلایای طبیعی برایش باقی مانده، در کوران بی مسئولیتی «نسل» ما از کف بدهد.

 

گزند باد و باران

2باران های اخیر علاوه بر آب گرفتگی معابر که برای بسیاری از شهروندان دردسرساز بود، بهانه ای شد تا دوباره به رباط شاه عباسی سری بزنیم و از آثار رطوبت بر تن نمناک این اثر گزارشی تهیه کنیم. رباط شاه عباسی از آثار دوره صفویه است که در زمان احداث بنا خارج از حصار شهر قرار داشته است ولی با گذشت زمان، این بنا در مرکز شهری نیشابور قرار گرفته و بسیاری از شهروندان در طول روز شاید یک بار در مسیر رفت و آمدشان آن را ببینند و در دل به آثار تاریخی شهرشان ببالند. رباطی که زمانی برای خودش جایگاه استراحت مهمانان نیشابوری بوده تا ساعاتی در آن استراحت کنند. به قول معروف برو بیایی داشته! امروزه به مخروبه ای تبدیل شده که در کشمکش های مالکیتی، حالش هر روز بدتر از روز گذشته است. از دیوارهای فرو ریخته اش، ورودی ای که هر لحظه امکان ریزش آن وجود دارد، غرفه دارانی که بدون پرداخت اجاره بها به کسب و کار مشغول اند، مخرنی پر از آثار ارزشمند مکشوفه از محوطه های باستانی و..! از هر کجای آن که بگویی یک جای کار می لنگد.

در ابتدا به سراغ صحبت ها و درد دل های رییس هیئت امنای غرفه داران رفتم. احمد فاضلی می گوید: ما از سال ۷۴ به عنوان هنرمند این غرفه ها را اجاره کردیم و مبلغ ناچیزی هم به عنوان اجاره بها پرداخت می کردیم. آن روزها حال این بنا خیلی بهتر از این ها بود و درآمدش خرج خود بنا می شد. این اتفاق تا قبل از این بود که جنگ بین میراث و اوقاف بر سر مالکیت آن آغاز شود! در گام اول ضربه ای به هنرمندان وارد شد و در پی آن این بنا به حال خود رها شد و بعد از آن ما نیز اجاره ای پرداخت نکردیم اما به جای آن هزینه های روزانه بنا را پرداخت می کنیم.

فاضلی ادامه می دهد: تا اندکی قبل تر، حداقل باغبانی برای ساماندهی امور و نظافت وجود داشت اما پس از آن ما هم هنرمندیم، هم باغبان!

موضوعی که در این بین مبهم می ماند این است که هنرمندانی که در این محل به کارهنری مشغولند و در پی آن درآمد زایی می کنند، باید علاوه بر پرداخت اجاره بها، سر و شکل بنا را به همان شکلی که هست نگهداری کنند و اجازه ی دست بردن در ظاهر بنا را ندارند چرا که بنای تاریخی نباید از ظاهر اولیه اش خارج شود. اما متاسفانه تغییرات بسیاری در آن ایجاد کرده اند که خلاف قانون است.

برای پیگیری بیشتر ماجرا به سراغ مهدی کوثری؛ رییس میراث فرهنگی نیشابور رفتیم تا موضوع را از طریق وی نیز پیگیری کنیم.

حفظ این بنا برای میراث مهم است

رییس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی، و گردشگری نیشابور در خصوص مشکلات این بنا می گوید: چند سالی است که بحث مالکیت این بنای ارزشمند مطرح است. اوقاف حکم قضایی برای تصرف این ملک را گرفته و آن را از مالکیت ما خارج کرده است. این در حالی است که خودشان هم آن را به درستی تصرف نکرده و به حال خود رها کرده اند. تا پیش از این از غرفه داران اجاره بها دریافت می شد و اجاره صرف امور و هزینه های بنا می شد. اما پس از مدتی اجاره هم پرداخت نمی کنند و بدیهی است که حداقل به عنوان شارژ بنا، یک سری هزینه های معمول را به عهده بگیرند و این که مدعی حق و حقوقی برای خودشان باشند کاملا اشتباه است چرا که وقتی یک ملک را به اجاره می گیرند، به این معنی نیست که مالک آن باشند.

کوثری ادامه می دهد: من حتی با اداره کل مذاکره کردم که بودجه ای برای مرمت و نگداری این بنا برای میراث در نظر بگیرند اما تنها پاسخی که شنیده ام، این است که ملک متعلق به ما نیست! تنها چیزی که ما را امیدوار کرده، این است که فرماندار اوقاف را ملزم کرده که این بنا را برای سه سال به میراث واگذار کند تا بتوانیم اقدامات لازم را انجام دهیم. اما در حال حاضر بنا هیچ منفعتی برای میراث ندارد که از راه آن بتوان به نگهداری و مرمت ش پرداخت و باید این نکته را یادآوری کنم که میراث از نظر بودجه بسیار ضعیف است و نمی تواند برخی اقدامات را از راه بودجه اش انجام دهد.

کوثری افزود: حفظ این بنا برای من بسیار با اهمیت است و در اولویت های میراث است اما حتی از سوی اداره کل هم حمایت نمی شویم.

بنا را از حالت دولتی خارج می کنیم

کوثری در خصوص مرمت بنا و بودجه آن گفت: مصوبه ای را به تصویب رسانده ایم که در پی آن انجمنی تحت عنوان میراث فرهنگی نیشابور تشکیل دهیم و حساب بانکی به همین نام افتتاح شود که فقط فرماندار و رییس میراث فرهنگی حق برداشت از آن را داشته باشند و تمام درآمد های بناهای تاریخی و گردشگری نیشابور به این حساب واریز شود و از راه همین درآمدها هزینه های مرمت آثار در حال تخریب را فراهم کنیم.

وی در خصوص درآمدهای غرفه های رباط گفت: در حال حاضر ۸۰ درصد این غرفه ها تعطیل است و اکثرشان به عنوان شغل دوم در این غرفه ها مشغول به کارند. اما زمانی که از حالت دولتی خارج شود، اجاره ای بر اساس نظر کارشناسی درنظر گرفته می شود و هرکس که این مبلغ را پرداخت کند و در واقع از این راه بتواند کسب درآمد کند، غرفه را به او واگذار می کنیم و جای نگرانی نیست.

مخزن آثار باستانی مورد حفاظت میراث است

کوثری در خصوص مخزنی که در این رباط قرار دارد و آثار باستانی نیشابور در آن نگهداری می شود، گفت: ما مرتب به این مخزن رسیدگی می کنیم و وضعیت آثار را بررسی می کنیم. اما با توجه به این که پیش از این آثار مورد دستبرد قرار گرفته اند، یگان حفاظت میراث در حال حاضر در آن جا مستقر است و وظیفه اش نظارت بر این آثار است تا از مخزن خارج نشوند.

کوثری افزود: بسیاری از آثار نیشابور در موزه مادر (مشهد) نگهداری می شوند ولی حتی نامی از نیشابور برده نشده است. میراث نیشابور پس از برقراری مجدد موزه رباط، این آثار را پس خواهد گرفت.

کوثری همچنین وعده ی راه اندازی موزه رباط را تا روز ملی خیام داد و گفت: تمام تلاش خود را می کنیم تا این موزه همزمان با روز خیام افتتاح شود.

این نکته هم قابل ذکر است که تهیه کامل گزارش وضعیت بنا، مستلزم پاسخ گویی اداره اوقاف هم بود، اما متاسفانه نتوانستیم با رییس اداره اوقاف ارتباط برقرار کنیم و  حرف های ایشان بشنویم.

اما مسئله اصلی همچنان کاروانسرای شاه عباسی است که امیدوارم پیش از این که شاهد فرو ریختن این بنا باشیم، فکری برای آن شود. فراموش نکنیم که این بنا «امانتی» است برای انتقال به آیندگان، همانطور که گذشتگان آن را به ما وانهاده اند.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.