چگونگی به وجود آمدن جرم ربا و آثار حقوقی آن

حقوق به زبان ساده

محسن تقیان

وکیل دادگستری و مدرس دانشگاه31c334a3f551d3c89c19f38a3cf15088

ربا یکی از مواردی است که در اسلام حرام شناخته شده است و برابر آیات قرآنی و روایات ، این عمل حرمت دارد.برابر قانون هر نوع توافق بین دو یا چند نفر تحت هر قراردادی اعم از خرید و فروش ، صلح و غیره که جنسی را با شرط اضافه با همان جنس معامله کنند یا زاید بر مبلغ پرداختی دریافت شود ، ربا به حساب می آید.

البته باید توجه داشت که هر افزایش مبادله را چه در پول و چه در جنس ربا نمی گویند بلکه ربا در دو حالت متصور است :

۱ ) ربا در معاملات : ربا در معاملات بدین صورت است که اگر خرید و فروش به صورت جنس با جنس باشد و هر دو جنس از یک نوع باشند به نوعی که مردم عادی آن را یک جنس تلقی کنند، مثل برنج با برنج یا خرما با خرما و … و این دو جنس از حیث وزن یکی باشند اضافه دریافتی ربا و حرام است.

۲ ) ربای قرضی : اگر در قرض چه در پول یا جنس به این نحو که پول یا جنس را قرض کنند و قرار شود بعد از مدتی با اضافاتی آن را بپردازد. اضافه پرداختی یا دریافتی را ربا می گویند.

برابر فقه و قانون تا زمانی که وجه اضافی دریافت نشود ، ربا محقق نخواهد شد. بنا بر این صرف توافق به اینکه شخصی وجهی را را در قبال وجه اضافی به کسی بدهد ، این عمل جرم نبوده و ربا نیست ، ملاک اخذ وجه است.

اگر کسی برای ربا گرفتن به ربا خوار چکی بدهد چه وضعیتی پیش می آید ؟

در صورتی که ثابت شود دارنده چک آن را به عنوان ربا دریافت کرده، حق مطالبه وجه آن چک را نداشته و باید  به صادر کننده مسترد کند. البته باید توجه داشت تا زمانی که وجه چک دریافت نشده است ربا محقق نمی شود.

چه ربا دهنده و چه گیرنده و نیز شخصی که واسطه عمل ربا است مجرم محسوب می شوند و هر یک به شش ماه تا سه سال حبس و ۷۴ ضربه شلاق و نیز جزای نقدی معادل مال مورد ربا محکوم می شوند و همچنین ربا گیرنده باید مبلغ اضافه را به ربا دهنده بازگرداند. البته هر گاه ثابت شود که ربا دهنده در حالت اضطرار در مقام پرداخت وجه اضافی برآمده است مجازات نخواهد شد.

اگر دادن ربا در حالت اضطرار باشد این عمل ربا دهنده جرم نیست و همچنین اگر ربا بین پدر و فرزند و زن و شوهر باشد یا مسلمان از کافر ربا دریافت کند ، عمل آنها از حیث قوانین کیفری جرم به حساب نمی آید.

اگر در قرارداد اجاره بین موجر و مستاجر توافق شود که در صورت تاخیر در پرداخت اجاره بها مستاجر باید مبلغی به عنوان خسارت بپرازد این عمل از مصادیق ربا به حساب می آید ؟

خیر این عمل ربا نیست به ویژه اینکه این خسارت بر طبق شاخص بانک مرکزی باشد.

جرم ربا از جمله جرایم غیر قابل گذشت است. بنابر این جنبه عمومی آن برتر از جنبه خصوصی آن است و مقامات قضایی حتی بدون شکایت شاکی خصوصی مکلف به تعقیب و رسیدگی هستند و اصولا بر ای رسیدگی به این جرم، در ابتدای امر دادسرای عمومی و انقلاب محل دریافت ربا ، صلاحیت رسیدگی دارد.

اگر ثابت شود ربا دهنده در حالت اضطرار مرتکب جرم ربا شده برای مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم باید دادخواست بدهد ؟

به نظر می رسد که برای رد اضافه دریافتی به صاحب مال نیاز به تقدیم دادخواست نباشد و دادگاه حکم به رد وجه و مال اضافی به صاحب آن صادر خواهد کرد. اما برای مطالبه سایر ضرر و زیان ها ناشی از جرم مطابق اصول باید دادخواست حقوقی تنظیم کرد.

Taghian20@gmail.com

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.