چاپخانه رهنما ، نخستین چاپخانه نیشابور ( به بهانه ۱۱شهریور ، روز صنعت چاپ )

الهام صادقی

اختراع فن چاپ به چند هزار سال قبل از میلاد و به دوره آسوریان که برخشت هایی از گل‌رس، مهر می‌زدند، بر می گردد.

استعمال حروف قابل انتقال بین سال‌ها ی ۱۰۵۱ و ۱۰۵۸ در چین آغاز شد .در سال ۱۴۴۰، گوتنبرگ ظاهرا بدون اطلاع از کار چینی‌ها، حروف قابل انتقال را اختراع کرد. ۳۰۰ سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمایشنامه نویسی آلمانی به نام آلوئیس زنه فلدر، چاپ سنگی یا لیتوگرافی را درسال ۱۷۹۶ میلادی اختراع کرد.

گفته می شود، تاریخ چاپ در ایران به حدود پنج قرن پیش از میلاد یعنی به زمان پادشاهان هخامنشی و مهرهای سلطنتی می‌رسد که به منظور تأیید احکام و فرمان‌های حکومتی از آن‌ها استفاده می‌کردند. ورود واژه ی چاپ به زبان فارسی را به اواخر قرن هفتم هجری و زمان سلطنت گیخاتوخان، پسر اباقاخان مغول (۶۹۰۶۹۴ق) نسبت می‌دهند و آن مربوط به پول‌های کاغذی ای بوده که به آن «چاو» یا «کا او» می‌گفتند. عده‌ای نیز معتقدند واژه ی چاپ همان «چهاب »یا «چهابه» است در زبان هندی به مفهوم مهری که با آن بر روی پارچه نقش می‌زدند. به ظن برخی، لغات «چاپ» و «چاپ خانه» از همین دوره وارد زبان فارسی شده و اصل آن از «چاو» و «چاوخانه» گرفته شده‌است.

در ایران برای نخستین  بار در سال ۱۶۴۰م  ارامنه اصفهان ابتدا حروف زبان ارمنی را تهیه کرده و سپس چاپخانه ای به همین نام را خریداری نموده و چاپ را به جلفای اصفهان آوردند. اما به‌طور جدی آغاز و شکل گیری صنعت چاپ در زمان فتحعلیشاه قاجار.با حمایت و پی‌گیری‌های, ولیعهدش عباس میرزا محقق شد و او بنای نخستین چاپخانه‌ای را گذاشت که در ایران، به ‌زبان فارسی و با روش چاپ سربی، به نشر کتاب پرداخت.

در مورد ورود صنعت چاپ وچاپخانه به نیشابور باید گفت که این اتفاق به ۷۸ سال قبل یعنی سال ۱۳۲۰ برمی گردد، در این سال برای اولین بارحاج علی اکبر رهنما که صاحب یک کتاب فروشی در خیابان اصلی نیشابور بود در رفت و آمدهایی که به تهران برای خرید کتاب و دفتر و لوازم التحریر داشت، علاقه مند به خرید دستگاه چاپ و آوردن آن به نیشابور شد وبه دنبال همین اشتیاق اولین دستگاه چاپ دستی را به همراه گارس حروف سربی خریداری و به نیشابور آورد و در انتهای مغازه کتاب فروشی خود جای داد. این دستگاه کوچک چاپ با دست و به صورت تک برگی کار می کرد . آقای رهنما کار خود را با این دستگاه دستی به تنهایی و بدون آموزش و به صورت تجربی آغاز کرد و اولین کار وی چاپ کارت ویزیتی بود که برای آقای فقیری کارمند بانک ملی نیشابور انجام داد.چاپ کتاب «نوای کربلا» نوشته مرحوم ابوصالحی نیز جزو کارهایی بود که توسط همین دستگاه دستی انجام گرفت. به گفته علی رهنما فرزند حاج علی اکبر رهنما ومدیر فعلی چاپخانه ،در سال ۱۳۲۸چاپخانه ی رهنما رسما به تایید وزارت اطلاعات وقت رسید و کار خود را با دودستگاه ماشین چاپ دستی وپایی ویک کارگر ادامه داد. در همین ایام چاپ روزنامه های «جاذبه ی عمومی»، «صدای نیشابور» و «رعد خراسان  به مدیریت هادی غازی» از اولین سفارش هایی بود که با حروف چینی سربی و با همین دستگاه پایی در چاپخانه رهنما به چاپ رسید

با ورود ماشین چاپ دو ورقی که با دست کاغذ گذاشته می شد وبا برق کار می کرد روند چاپ در چاپخانه رهنما را سرعت بیشتری داد. این دستگاه تا زمان انقلاب اسلامی فعال بود تا این که در سال ۱۳۵۷ زمانی که علی رهنما، در چاپخانه مشغول به کار شد  با خرید دستگاه چاپ ملخی از شرکت نوریانی، وارد کننده ی ماشین های  هیدلبرگ آلمان و با تلاشی شبانه روزی و چاپ هفته نامه «صبح نیشابور» و دیگر مطبوعات توسعه و تحولی در چاپخانه ی رهنما ایجاد شد.

در سال ۱۳۶۸دستگاه افست «جی تی او » از آلمان خریداری شد و چاپ افست نیز در نیشابور راه اندازی شد و پس از گذشت ۱۰سال ، دستگاه خروجی فیلم نیز خریداری شد تا از مراجعه به مشهد برای تامین فیلم و زینک خود کفا شود، در سال های پس از آن نیز با خرید تجهیزات و دستگاه های به روز و پیشرفته تر و چاپ نشریات محلی همچون «خیام نامه »و«خاتون شرق» و… در اواخر دهه ی هفتم از زمان تاسیس آن ،همچنان  به کار خود ادامه می دهد.

دومین چاپخانه در نیشابور چند سال بعد توسط محمد قاسم توسلی که از شاگردان رهنما بود در نیشابور ودر خیابان اصلی شهر ونزدیک بازار تاسیس شد .

سومین چاپخانه نیشابور توسط آقای سخنور ودر بازار زرگرها (بازار نو) و در سال ۱۳۳۶تاسیس شد وهم اکنون نیز جدای از موسسات تایپ وتکثیر ،حدود ۸ چاپخانه در نیشابور ،کار نشر وچاپ را بر عهده دارند.

 

به اشتراک بگذارید:


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.