پیشگیری بهتر از درمان سونامی علاقه به رشته ی پزشکی نگاهی به برخی علل و پیامدهای گرایش شدید به رشته ی تجربی در ایران

حبیب اله قربانی

18کارشناس ارشد مطالعات جهان

از گذشته ی دور تا به امروز در نخستین سالهای تحصیل ،  بیشتر دانش آموزان در پاسخ به سوال «می خواهی در آینده چه کاره شوی؟» بلادرنگ جوابی یک کلمه ای می دهند: «دکتر»؛ و منظورشان از دکتری، تحصیل در رشته های پزشکی است. گرایش آینده سازان به رشته های پزشکی در این سنین، بیش از همه می تواند تحت تاثیر گفتار و احتمالا، آرزوهای بر باد رفته ی والدین باشد. علاوه براین در تمایل کودکان و نوجوانان به پزشکی جایگاه ممتاز اجتماعی پزشکان در برنامه های تلویزیونی و به طور کلی رسانه ها بی تاثیر نیست. با این حال ملاک و معیار برای انتخاب رشته های پزشکی در سنین بالاتر، ، «آینده شغلی» و میزان بهره¬مندی از مزیت ثروت و منزلت اجتماعی این رشته ها است.

پزشکان از ثروتمند ترین افراد جامعه ی ما هستند. در تعریف ثروت گفته¬اند عبارت است از «پاداشی» که در قبال انجام کار یا خدمت به فرد تعلق می گیرد. اگرچه برای ثروت منابع دیگری نیز وجود دارد؛ مثلا هدیه و یا ارث که فرد بدون فعالیت به آن دست می یابد ولی در تمامی جوامع کار و خدمت به عنوان منابع اصلی ارزش ثروت محسوب می شوند. میزان پاداش تعلق گرفته به هر فعالیت، به شدت تحت تاثیر میزان عرضه (یعنی تعداد افرادی که می توانند آن کار را انجام دهند) و تقاضا (تعداد افرادی که به آن کار یا خدمت احساس نیاز می کنند) برای آن و همچنین ارزش های جامعه است.

در کنار نقش قانون عرضه و تقاضا در کسب ثروت، با توجه به اهمیت و اولویت ارزش های اجتماعی، متولیان هر ارزش به طور ویژه از این مزیت بهره¬مند می شوند. به عنوان مثال، در زمان پهلوی ها، بی توجهی به مذهب به عنوان یک ارزش ترویج می شد و متولیان آن مانند برخی هنرمندان، از ثروت و منزلت اجتماعی خوبی برخوردار بودند. با فروپاشی حکومت شاه، ایمان و مذهب، جایگزین ارزش های پیشین شد و در نتیجه، روحانیون و بعدها به تدریج مدّاحان موقعیت بی نظیری در جامعه به دست آوردند. «سلامتی» هم یکی از ارزش های اجتماعی است که در دستورات دینی و فرهنگی، مورد توجه زیادی قرار گرفته است. به همین خاطر، متولیان سلامتی(فعالان رشته های پزشکی) نزد مردم از احترام و منزلت ویژه ای برخوردار هستند.

در حال حاضر به نظر می رسد بازار عرضه ی حرفه ی پزشکی اشباع شده باشد. بهداشت و درمان یکی از شاخصه های توسعه به شمار می آید و نقش پزشکان محترم در این زمینه برجسته است. در دهه ی پنجاه هجری شمسی نیاز به سلامت و بهداشت و کمبود متخصصین داخلی در این عرصه، حاکمیت را وادار کرد کمبود ها را با استخدام پزشکان از دیگر کشورها، مخصوصا از هند جبران کند. این کمبود پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با افزایش ظرفیت پذیرش دانشگاه ها مرتفع شد. اما افزایش ظرفیت پذیرش در رشته های پزشکی در سالهای اخیر به حدی بوده که نه تنها بازار عرضه ی این شغل را اشباع کرده است بلکه گفته می شود حداقل ۱۵ هزار پزشک عمومی بیکار در کشور زندگی می کنند. البته این روزها، در سطح شهر نیشابور هم پزشکان بیکار کم نیستند تا جایی که برخی از آنها به دلیل بیکاری پنهان و اشباع بازار عرضه ی شغل پزشکی، به مشاغل غیر تخصصی روی آورده و به کار ساخت و ساز یا سایر فعالیت های اقتصادی مشغول شده اند.

با تاسف و با وجود اشباع بازار حرفه ی پزشکی، هنوز افراد بسیاری به دنبال رویا های سال های گذشته، به شدت طرفدار این رشته هستند و در سال تحصیلی جاری نیز، از ۸۶۰ هزار داوطلب در کلیه رشته ها، ۵۲۰ هزار نفر یعنی نزدیک به ۶۰ درصد، شرکت¬کنندگان رشته ی تجربی هستند. این آمار نشان می دهد که سونامی علاقه به رشته های تجربی و پزشکی در ایران هنوز فروکش نکرده است و بدون تردید در سال های آینده، علاوه بر تداوم تاثیر سوء رقابت سخت در این رشته بر شخصیت آینده سازان، با خیل عظیم پزشکانی مواجه خواهیم بود که دچار بیکاری پنهان شده و با تحصیل در رشته ی پزشکی، فقط باعث تحمیل هزینه ی بیهوده به بیت¬المال بوده¬اند.

در کنار عواملی که برای تبیین گرایش دانش آموزان به رشته های پزشکی ذکر شد، نباید نقش سیاستمداران را در  سونامی علاقه به رشته های پزشکی انکار کرد. تبعیض نهادینه شده در جامعه و آزادی بیشتر برخی از متخصصان رشته های پزشکی که از سوی دولت نیز نسبت به آن واکنشی نشان داده نمی¬شود؛ باعث شده ایران برای تعدادی از پزشکان «بهشت زندگی» باشد. به گفته ی مسعود پزشکیان، نائب رئیس کنونی مجلس در  سی ام فروردین سال ۱۳۹۴، در حالی که درآمد یک کارمند یا کارگر یک پنجم همکار غربی اش است، درآمد بعضی متخصصان رشته های پزشکی در ایران هفت برابر هم قطاران شان در آمریکا است. درآمدهای عالی، ماشین های گرانقیمت، زندگی پر زرق و برق و مسافرت های اروپایی و تفریحات رویایی، چه کسی را می تواند وسوسه نکند و به حرفه ی پزشکی علاقه مند نسازد؟ بدون تردید یکی از خواست های اصلی مردم ایران رفع شکاف شدیدی است که بین هزینه های درمان و درآمد متوسط مردم وجود دارد و امید است که به تدریج، با حاکمیت عقلانیت در اداره ی جامعه، تصمیمات متناسب برای تعدیل نابرابری گرفته شود.

سرمایه گذاری برای پیشگیری بسیار کمتر از هزینه برای درمان است. واقعیت این است که ریشه ی بسیاری از بیماری ها، تحت تاثیر عوامل اجتماعی و فرهنگی هستند. یعنی وقتی اعضای جامعه در فعالیت های خانوادگی، اقتصادی، سیاسی و آموزشی خود از امکانات مناسب برخوردار بوده و رفتار پرخطر نداشته باشند، به بسیاری از بیماری های جسمی و روحی دچار نمی¬شوند. اگر جامعه از صنعت حمل و نقل مناسبی برخوردار باشد، اگر در صنایع غذایی از متخصصین مجرب استفاده شود، اگر سیستم های خدمات شهری نظیر آب و فاضل آب از دانش روز بهره¬مند باشند و …اگر به دانش و علوم غیر پزشکی هم بها داده شود، بیش از پنجاه درصد «هزینه های سنگین درمان» خود به خود کاهش می یابد. جامعه علاوه بر پزشک، برای سلامتی و رفاه خود به متخصصان رشته های دیگر علوم نیاز دارد. در نظام اجتماعی همان قدر که وجود متخصصین پزشکی برای درمان بیماری ها حیاتی¬اند، به متخصصان مختلف رشته های علوم انسانی نیاز داریم تا بتوانند در رشته های اقتصاد و حقوق و جامعه شناسی و تاریخ و روانشانسی و…، با آموزش شیوه های درست زندگی، از ابتلا به امراض پیشگیری کنند. متاسفانه در ایران، سر جوال را که «پیش گیری» است رها کرده و به ته جوال که «درمان» است چسبیده¬اند.

 

به هر حال، در هفته جاری تعداد زیادی از دانش آموزان پایه دهم، با انتخاب مهمی و سرنوشت سازی در زندگی خود رو به رو هستند. انتخاب رشته ی این عزیزان در آینده ایران نیز نقش بزرگی بر جای می گذارد. در نظر گرفتن برخی موارد می تواند به آنها و والدین شان در انتخاب بهتر کمک کند که سه نکته ی مهم به زعم نگارنده عبارتند از:

۱-    به دلیل توزیع نامناسب امکانات آموزشی و رقابت با دانش آموزان کلان شهرها، رقابت در رشته ی تجربی مستلزم هزینه های سنگین جسمی و روانی برای فرد(ضرورت تلاش حداقل ده ساعت در روز به مدت یک سال) و اقتصادی (با واریز کردن پول به جیب متولیان آموزشگاه های آمادگی برای کنکور) برای خانوار است.

۲-    جامعه برای دسترسی به توسعه ی پایدار و از جمله کاهش بیماری های جسمی و روحی، پیش از داشتن متخصص در رشته های پزشکی، به متخصصین علوم انسانی و پایه نیاز دارد که در سال های آینده تقاضا و بازار کار آن افزایش خواهد یافت.

۳-    متاسفانه قبولی در رشته های پزشکی، به جای استعداد و توانایی فرد، بیشتر به سطح درآمد و هزینه¬هایی که خانواده متحمل می شود بستگی دارد در صورتی که نقش تلاش فردی و استعداد در رشته های دیگر از جمله ریاضی و علوم انسانی پر رنگ تر است.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.