پاسخ به یک دغدغه عمومی؛ استفاده از رنگ دست ساز در مرمت آرامگاه خیام!

رضا میرابی

کارشناس معماری بناهای تاریخی خراسان: استفاده از رنگ نه  براساس سلیقه؛ که براساس یک سری اصول و قواعد است

نیشابورکه با وجود ۱۱۵ اثر ملی ثبت شده در رتبه نخست خراسان ایستاده، زادگاه و آرامگاه مفاخر بسیاری است. مشاهیری که تاریخ پرفراز و بی بدیلِ نیشابور کهن را رقم زده اند. در مقابل، حفاظت و نگهداری از آثار و بناهای تاریخی و آرامگاه این افراد وظیفه ما، میراث داران این عرصه شکوهمند است. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران و زیرمجموعه آن در نیشابور، وظیفه اصلی حفاظت و پاسبانی از این آثار را در اصلی ترین ماموریت خود به دوش می کشد.

در تماس یک شهروند با خبرنگار خیام نامه شائبه مرمت نادرست یکی از آثار تاریخی مطرح شد. این شهروند که دغدغه مندانه نگرانی خود را در خصوص نحوه مرمت آرامگاه ابراز می کرد، درخواست پیگیری از سوی خیام نامه را داشت.

موضوع اصلی مورد بحث استفاده از رنگ در مرمت مقبره آرامگاه و ایوان شمالی باغ خیام است. در مشاهدات میدانی خبرنگار خیام نامه با دید معمولی اثری از این اقدام نیست اما در تصاویری با نمای بزرگتر، استفاده از رنگ در کاشی های مقبره و ایوان شمالی به وضوح نمایان است.

برای پیگیری این موضوع به سراغ ناظر تزئینات معماری بناهای تاریخی خراسان رضوی رفته ایم.

مژگان موسی زاده در گفتگو با خیام نامه گفت: قطعا سازمان میراث فرهنگی در انتخاب پیمانکاران پروژه های مرمتی مجموعه های خیام و عطارکه از مهمترین بناهای تاریخی کشور بوده و شهرت جهانی دارند، حساسیت ویژه ای داشته و دقت نظر لازم را بکار می برد.

وی افزود:  به همین خاطر، پیمانکار به کار گرفته شده در این پروژه، جزو معدود استادکاران دارای گرید از سازمان مدیریت و برنامه ریزی است که بیش از چهل سال از عمر خود را در مرمت تزئینات معما ری در آثار و ابنیه تاریخی خراسان بزرگ سپری کرده، از تجربه بسیار بالایی برخوردار بوده و  تعصب خاصی نیز نسبت به نحوه مرمت بناهای تاریخی دارد.

او در خصوص استفاده از رنگ در مرمت کاشی کاری های بنا،تصریح کرد: منشورها و آئین نامه های مرمت اشیاء و تزئینات معماری بناهای تاریخی، به مرمتگران این اجازه را می دهد که تا حد و حدودی در راستای حفاظت از یک اثر، از مواد جدید هم استفاده شود. اما این روش ها براساس سلیقه افراد نیست بلکه براساس یک سری اصول و قواعد است، به این معنا که هر پروژه مرمتی، علاوه بر استانداردهای خودش، نسبت به شرایط محیطی، نوع جنس اثر، مسائل زمین شناسی و زیست محیطی اثر، یک نوع مرمت را طلب می کند. به طور مثال، شاید در ساقه ی گنبد یک اثر تاریخی که درمعرض عوامل محیطی و باد و باران و رطوبت های نزولی و صعودی ست، یک گونه ایراز مواد استفاده شود ولی در جای دیگر از مواد دیگر استفاده شود. ولی به هیچ عنوان اجازه استفاده از مواد و روش های غیراصولی داده نمی شود.

ناظر تزئینات معماری بناهای تاریخی خراسان رضوی  با بیان اینکه «در فرایند مرمت نباید هویت اثر، جنس و مصالح اصلی اثر تحت تأثیر قرار گیرد»، خاطر نشان کرد: باتوجه به اینکه نوع کاشی کاری مقبره خیام و عطار از نوع کاشی معرق می باشد، نحوه مرمت آن نیز نسبت به دیگر انواع کاشی(کاشی هفت رنگ و… ) نیز متفاوت و سخت تر است.

موسی زاده اظهار کرد: در این زمینه، آئین نامه ها و دستورالعمل های مرمتی اجازه نمی دهد که مرمتکار، به هر مقدار که بخواهد  کاشی را از جای خود درآورده و آن را دوباره ساخته یا تعویض نماید. به این لحاظ، در مواردی که اصطلاحا بیسکویت کاشی سالم باقی مانده و فقط لعاب آن از بین رفته باشد، مرمتگر، اجازه دارد از لعاب یا رنگ نزدیک به لعاب اصلی استفاده و از تخریب کاشی های سالم خودداری نماید. بدیهی است اگر وسواس و دقت نظر استادکاران مرمت آرامگاه خیام وجود نمی داشت، پروژه مرمت این بنای ارزشمند طولانی نمی شدو زودتر از این به اتمام می رسید.

رئیس اداره میراث فرهنگی و گردشگری نیشابور هم در این خصوص گفت: عملیات مرمت مجموعه های خیام، عطار و کمال الملک، به خاطر حضور گردشگران در فصل تابستان، از پاییز امسال آغاز شد.

محمد اسماعیل اعتمادی در گفتگو با خیام نامه افزود: مرمت آرامگاه، ایوان شمالی، فضای سبز، نورپردازی، و رنگ آمیزی در باغ خیام، مرمت کنگره شمالی، بام سازی و بندکشی دیوارهای بیرونی رباط شاع عباسی و مرمت، نورپردازی و روشنایی باغ عطار و کمال الملک از اقدامات انجام شده در سلسله طرح های در حال انجام در حوزه مرمت شهرستان است.

وی با بیان اینکه «درمجموع یک میلیارد و ۱۵۰ میلیون تومان از اعتبارات استانی به مرمت آثار تاریخی نیشابور اختصاص داده شده»، افزود: در عقد قرارداد با پیمانکار قرار بر این بوده که عملیات مرمت این آثار پیش از شروع فصل زمستان به پایان برسد. الان هم پیمانکار گفته که عملیات پیش از شروع زمستان به اتمام می رسد اما در صورتی که تکمیل نشود ما اجازه ادامه کار در  فصل سرما را نمی دهیم زیرا به بنا و مصالح آسیب می رسد.

رئیس میراث فرهنگی نیشابور اظهار کرد: عملیات مرمت ایوان شمالی و رنگ آمیزی دیوارها در باغ خیام به اتمام رسیده اما مرمت مقبره آرامگاه همچنان ادامه دارد.هم چنین کاشی کاری های آرامگاه عطار و کمال الملک  دچار فرسودگی و تخریب شده بود که درحال انجام است. عملیات مرمت آرامگاه کمال الملک به اتمام رسیده اما آرامگاه عطار هنوز در هفته آینده شروع می شود. فاز اول نورپردازی و روشنایی باغ عطار با خریداری ۳۰ پایه چراغ پارکی آغاز شده است. عملیات مرمت رباط شاه عباسی هم که به دلیل زلزله سال ۸۹ دچار آسیب شده بود، انجام شده است.

اعتمادی با اشاره به موضوع مطرح شده در خصوص مرمت باغ خیام، تصریح کرد: در ساخت مقبره های خیام، عطار و کمال الملک از کاشی معرق به کار رفته و برای مرمت کاشی های معرق یک قسمت هایی ازکاشی که به طور کامل فرسوده شده باید کلا تعویض شود و اگر می خواهیم یک کاشی یک سانتی متری را از بدنه خارج کنیم، باید ۲۰ سانتی متر اطراف آن را خالی کنیم. اما در جاهایی که قسمت های زیرین کاشی سالم است می توانیم از رنگ استفاده کنیم و این اجازه به دلیل جلوگیری و پیشگیری از تخریب بیشتر قسمت های دیگر، در دستورالعمل هایی که در سازمان میراث فرهنگی وجود دارد و غیرقانونی نیست.

وی در خصوص نظارت بر عملیات مرمت آثار تاریخی نیشابور عنوان کرد: تمام این مرمت ها زیرنظر کارشناسان استان است اما در نیشابور نیز کارشناسان بر این امر نظارت دارند. اداره کل در قراردادی که با پیمانکار بسته استفاده از رنگ را در سطح محدودی اجازه داده است. من هم با کارشناس استانی این موضوع را مطرح کردم و وضعیت را جویا شدم که ایشان گفتند مشکلی نیست.

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیشابور در پایان از بازدید سالانه ۶ میلیون گردشگر از آثار تاریخی و مکان های مذهبی، فرهنگی و گردشگری نیشابور خبر داد و افزود: به منظور جذب بیشتر گردشگر باید زیرساخت های لازم برای حضور و اقامت گردشگران در مناطق گردشگری نیشابور را ارتقا دهیم.

به اشتراک بگذارید:


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.