وکلای نیشابور از مشروطه تا امروز بخش دوم (وکلای نیشابور در دوره رضاشاه)

 

9تیمورتاش هم وزیر دربار، هم وکیل نیشابور

در بخش نخست این مقاله نگاهی داشتیم به  وکلای نیشابور در ادوار مجلس ازمشروطه تاپادشاهی  رضاشاه ودر یک جمع بندی کلی به این نتیجه رسیدیم که :

۱-دردوره اول مجلس ، نیشابور نماینده ای نداشت.

۲- به غیر ازقوام الاسلام که نماینده دوره دوم و نیشابوری بود ، بقیه وکلای نیشابورغیربومی وغیر نیشابوری بودند  (تهرانی ، مشهدی ،سبزواری، بجنوردی)

۳- همه وکلای این پنج دوره نیشابور درمجلس ، دوره خود را نیمه تمام رها کردند . برخی چون عمید السلطنه وتیمور تاش به دنبال وزارت رفتند. برخی چون قوام الاسلام روحیه نمایندگی نداشتند واستعفا دادند وبعضی چون میرزا هاشم افسربا استفاده ازمرخصی های چند ماهه ، استراحت در منزل  را برنشستن روی کرسی نمایندگی نیشابور ترجیح دادند

۴- ازهیچکدام از وکلای این ۵ دوره ، نطق وپیشنهاد ویا اعتراض ودرخواستی درمورد حوزه انتخابیه خود یعنی نیشابورسراغ نداریم

 

در دوره ۱۶ ساله ی پادشاهی رضا شاه (۱۳۰۴-۱۳۲۰)مجلس های ششم تا پایان دوره دوازدهم طبق روال تشکیل شد .رضا شاه دراین مدت مجلس ها را منحل نکرد ولی آزادی را منحل کرد و در نبود آزادی و احزاب مردمی ودر پرتو قدرت مطلقه خود از وجود مجالس ونمایندگان به عنوان ابزار تثبیت حکومت خود سود جست دراین دوره اگرچه ظاهرا نظام مشروطه حاکم بود وباید کشور براساس تفکیک قوا اداره می شد ولی باید اذعان داشت که اصلا این گونه نبود ،بلکها نتخابات تحت کنترل کامل اراده ی رضاشاه و همکارانش برگزارمی شد و آنها با دخالت  در انتخابات شهرستانها به چینش نمایندگان مورد نظر خود قبل ازبرگزاری انتخابات در محفل های چند نفره می پرداختند وانتخابات جنبه ی صوری وفرمایشی داشت ودر چنین بستری که نمایندگانش بارانت رضاخانی به مجلس راه می یافتند مسلما باید مطیع محض و گوش به فرمان شاه وحلقه قدرت پیرامونش می بودند.وانتخابات نیشابور نیز ازاین حلقه قدرت خارج نبود به ویژه که فرد دوم قدرت ،وکیل خودساخته ی نیشابور بود

تیمور تاش وزیر دربار و وکیل نیشابور دردوره های پنجم ،ششم،هفتم وهشتم مجلس:

تیمورتاش نمایند ه نیشابور در مجلس پنجم پس ازاین که تلاشهای زیادی را برای تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی به انجام رساند وموفق شد با کمک همفکرانی چون داور وتدین  و.. ماموریت خود را دربه پادشاهی رساندن رضاخان به  خوبی به پایان رساند، دستمزد وپاداش ناب خود را تحت عنوان وزیردرباراز رضاشاه دریافت کرد واز ۱۳۰۴تا ۱۳۱۲ به عنوان دومین مرد قدرتمند ایران درکنار رضاشاه قرارگرفت و نفوذ او تا زمانی که از قدرت ساقط نشده بود ، روز به روز در حال افزایش بود. به گونه ای که اگرچه هرگز در حکومت پهلوی، نقش رئیس الوزرایی (نخست وزیری) را  به عهده نگرفت،لیکن اراده او حتی به اراده ی رئیس الوزرا نیز غلبه داشت. به طوری که وقتی دیدگاه نمایندگان مجلس ششم را درباره تمایل نخست وزیری خود به شخص شاه رسانید، شاه پاسخ داد:« شما دست راست من هستید و همانطوری که بارها گفتم امور قشونی را من اداره می کنم و امور داخلی و سیاست خارجی را شما …» و بدین ترتیب اگرچه او را به ریاست وزرایی نرساند، اما انتخاب رئیس الوزرا و وزرا را به او  سپرد(۱).وجالب این که درتمام دورانی که وزیر درباررضاشاه بود وکالت نیشابور در پارلمان شورای ملی را نیزبه عهده  داشت وبه قول معروف  یکی را سوار بود ودیگری را یدک می کشید.اگرچه  داشتن این این دو پست دولتی به صورت هم زمان قانونی نبود ولی ایشان با اختیارات فراقانونی خود و به حکم حکومتی رضاشاه و شاید توجیه این نکته که وزارت دربار چون وزارت جنک ومالیه ودیگر وزارت خانه ها شغل دولتی نیست وحقوق ثابت ندارد وفقط یک کار تشریفاتی است توانست هم وکیل باشد وهم وزیر

مجلس پنجم شورای ملی نیز در تاریخ ۲۲ بهمن ۱۳۰۴خاتمه یافت.  وقبل از شروع انتخابات محلس ششم، سردار ساعد نیری حاکم نیشابور در فروردین ۱۳۰۵ ، باارسال تلگرافی به وزارت دربار از تیمور تاش که تازه به وزارت آن نایل آمده است تقاضا کرد که با پذیرش وکالت مردم نیشابور درمجلس ، اهالی نیشابور را متشکر فرماید وتیمور تاش هم با خط خود درجواب بیان می دارد که ازحسن ظن اهالی محترم نیشابور نهایت امتنان را دارد وبرای خدمات ملی همیشه حاضر بوده ومی باشد .(۲) وبدین گونه تیمور تاش وارد انتخابات مجلس ششم شد وباکسب۴۷۶۲ رای ، وکالت مردم نیشابور درمجلس ششم را بر دوش گرفت، (۳) درحالیکه مشغله اصلی او وزارت خانه محبوب وپرطمطراق ش یعنی وزارت دربار رضاشاه است وبه قول کتاب حیات یحیی ، وی دراین مسند مانند صدر اعظم های قدیم درتمام کارهای دولتی درهر وزارت خانه ای دخالت می کند وهیچ گونه عزل ونصبی بدون اجازه او واقع نمی گردد. (۴)

تیمورتاش درمجلس ششم درجریان انتخابات شعب شش گانه ، درخیل اعضای شعبه ششم درکنار مدرس بود . دوره وکالت وی درمجلس ششم دوسال ویک ماه به طول انجامید و برخلاف چهره او درمجلس پنجم که تحرک قابل توجهی داشت،هیچ اثری ازوی درمجلس ششم باقی نیست(۵) وفقط نام اوبه عنوان وکیل نیشابور برصندلی مجلس  سنگینی می کند که مشخصا علت آن را هم باید در پرکاری او درحوزه شغل اصلی اش که وزارت دربار است جستجوکرد. البته باید اذعان نمود در سال های ۱۳۰۵ و ۱۳۰۶ یک سلسله قوانین از تصویب مجلس گذشت، مانند خالصجات دولتی  که به اجرا نیز گذاشته شد و از نتایج آن تاسیس بانک قلاحتی، تاسیس بانک مرکزی، تاسیس کارخانه ذوب آهن، اجرای نقشه راه آهن، انحلال عدلیه و تدوین قوانین جدید، نسخ کاپیتولاسیون، تشکیل شورای معارف، اعزام محصل به خارج، تدوین تاریخ ایران، تغییر قیافه شهرها، مخصوصا تهران، جاده سازی و …. که در همه آنها تیمورتاش نیز حضور داشت(۶)

دوره ششم قانون‌گذاری در تاریخ ۲۲ مرداد ۱۳۰۷ پایان یافت. در این دوره مجموعا ۲۷۶ جلسه تشکیل شد.وبه دنبال آن انتحابات هفتمین دوره مجلس آغاز وبرگزار گردید وتیمور تاش نیز در تیر ماه ۱۳۰۷باکسب ۸۰۳۳ رای ازنیشابور به مجلس راه یافت. (۷)اما عدم حضور دراین مجلس نیز به نحوی است که شاید اصلا نتوان اورا به عنوان یک وکیل مجلس به شمار آورد. گزارش های روزانه مجلس نیز حاکی از غیبت های مکرر وی درصحن مجلس می باشد

هشتمین دوره قانون‌گذاری که در تاریخ ۲۴ آذر ماه ۱۳۰۹افتتاح  شد، تیمورتاش با کسب ۱۲۰۰۱رای از مجموع ۱۳۳۵۱رای ماخوذه از صندوق آرای نیشابور،(۸) مجددا به وکالت  این شهربخت برگشته برگزیده می شود  ولی همچون ادوار قبل به دلیل دل مشغولی اصلی اش درپست مهم تر وزارت دربار، غیبت های وی دراین دوره مجلس از حدود ۷۰جلسه می گذرد . درصورت جلسات وگزارش های به جای مانده غیراز شرکت در جلسه افتتاح شعبه سوم که خود از اعضای آن شعبه بوده است نشان دیگری از او یافت نمی شود(۹)

دوره نهم مجلس شورای ملی وسلب مصونیت نمایندگی از تیمور تاش :

معروفترین نمونه سلب مصونیت در دوره سلطنت رضا شاه به تیمورتاش وزیر دربار و نماینده نیشابوردر مجلس نهم مربوط می‌شود. انتخاب وی به نمایندگی نیشابور دردوره نهم با تعقیب قضائی‌اش همراه شد، لذا به دستور رضا شاه هنگام رسیدگی به اعتبارنامه‌های نمایندگان، بی‌درنگ اعتبارنامه او را مردود شمردند. بدین سان، قبل از ورود او به مجلس، رییس شعبه سوم رسیدگی به اعتبارنامه‌ها چنین گزارش داد که چون تیمورتاش در نتیجه حکم صادره از دیوان جزای عمال دولت، محکوم به حبس مجرد و محروم از تمام حقوق اجتماعی است، صلاحیت نمایندگی مجلس را ندارد. نمایندگان نیز به آن رأی دادند. بدین سان مردی که تا چندی پیش شخص دوم مملکت بود وهمه نهادهای سیاسی کشورزیر نظر او قرار داشت، در برابر میز محاکمه می‌گفت: اسمم عبدالحسین؛ پدرم حاجی کریم دادخان؛ نام فامیلم تیمورتاش؛ ۵۰ سال دارم؛ شغلی ندارم؛ محل تولدم خراسان؛ محل اقامتم محبس.( ۱۰) وچندی بعد این مرد پرقدرت ایران و وکیل اسمی وصوری ۵ دوره ای نیشابور درمجلس شورای ملی ، در زندان رضا شاهی به آسانی تسلیم مرگ آن هم ازنوع مرگ پزشک احمدی ، پزشک معروف زندان قصرشد وجنازه اش هم بدون تشریفات درامامزاده عبدالله شهر ری به خاک سپرده شد.

حیدر خان کمالی  نمایند نیشابور دردوره نهم ودهم:

پس از سلب مصونیت و رد صلاحیت وبه زندان افتادن تیمورتاش جهت انتخاب وکیل ازحوزه نیشابور در شهریور۱۳۱۲مجدد دراین حوزه انتخابات برگزار گردید که ۵ روز به طول انجامید ودرنتیجه حیدر خان کمالی باکسب ۱۱۴۴۳رای از مجموع ۱۲۹۳۷رای ماخوذه به نمایندگی مجلس ازاین شهر انتخاب شد.مهمترین عملکرد حیدرخان درمجلس نهم به جلسه ۶۷برمی گرددکه طی یک سخنرانی درحمایت ازلایحه تصویب بودجه برای تربیت معلمین که ازسوی وزارت معارف به مجلس تقدیم شده بود بادید صحیح خود نسبت به جامعه ای که دوران نوزادی خود را به سوی مدرنیته آغاز کرده بود نشان می دهد

درهرصورت حضورکمالی درمجلس پنجم درحدحضورفیزیکی وشرکت دررای گیری های که قریب به اتفاق مثبت بوده باقی می ماند. درخصوص زندگینامه وی نیرمنابعی به دست نیامده تابتوان درباره نگرش وگرایش سیاسی او داوری نمود.

دردوری دهم نیز کمالی مجددا به عنوان نماینده نیشابورانتخاب می گردد امامانند دوره قبل تنهاشاهد حضورفیزیکی اوهستیم وفعالیت قابل بیانی ازاودریافت نمی شود.(۱۱)

محمدتقی ذوالقدروکیل نیشابور دردوره یازدهم ودوازدهم :

درانتخابات مجلس یازدهم محمدتقی ذوالقدر منتخب مردم نیشابوربودکه به مدت ۲سال و۷روزمدت وکالت وی به طول انجامید.

حضوروی نیز به ماننداکثریت سلف خودازنوع حضورفیزیکی وشرکت درجریان رای گیری ها بدون کوچکترین اظهارنظری بوده است.

دوازدهمین دوره قانون‌گذاری مجلس شورای ملی در تاریخ سوم آبان ۱۳۱۸ افتتاح شد دراین دوره مجلس نیزذوالقدر نماینده نیشابوربودکه کمافی السابق حضوروی ازنشستن ساکت وآرام درصحن مجلس تجاوزنمی کردوهیچ سخنی ازاوشاهدنیستیم ورای مثبت به  لوایح پیشنهادی مطرح شده تنهاحرکتی است که می توان ازآن نام برد.(۱۲)

مجلس دوره دوازدهم  در ۹ آبان ۱۳۲۰ پایان یافت و در شهریور همین سال بود که ایران به اشغال نیروهای متفقین درآمد و «رضاشاه» از سوی انگلیسی‌ها وادار به استعفا شد و سلطنت به پسرش «محمد‌رضا» واگذار شد.

 

9 (2)

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.