وکلای نیشابورازمشروطه تا امروز ( قسمت چهارم: وکلای نیشابور ازکودتا تا انقلاب)

 

ازکودتای۲۸مرداد۱۳۳۲تا انقلاب بهمن ۱۳۵۷که مدت ۲۵سال به طول انجامید.مجالس دوره۱۸تا۲۴(۷دوره)یکی پس از دیگری تشکیل شد. دوره ۱۸مجلس دوساله وبقیه ادوار ۴ساله بود. البته مجلس دوره بیستم فقط دوماه بیشتر دوام نیاورد وتوسط دکتر امینی نخست وزیر منحل شد وپس از آن به مدت۲سال مجلس تعطیل بود ودوره۲۴مجلس هم باپیدایش انقلاب در۳سالگی به انحلال کشیده شد. دراین دوره۲۵ساله به جز دوره بیستم که درنیشابور انتخابات برگزارنشد،دربقیه ادوار مجلس کسانی چون سعیدی،مجتهدی،حبیب اللهی وخورشید وکاشفی به عنوان نماینده این شهرستان وارد مجلس شدند.گفتنی است که دردوره۲۳و۲۴نیشابوردارای ۲نماینده بود.

 

دوره هیجدهم و نوزدهم: وکالت خان زاده ای به نام عبدالله سعیدی:

انتخابات دوره هیجدهم مجلس در فضای اختناق آلود پس ازکودتای ۲۸ مرداد در حالی که سران آزادی خواه مملکت از جمله دکتر مصدق و یارانش  محاکمه می شدند ، در زمستان ۱۳۳۲  برگزار شد ونتیجه ی این انتخابات مهندسی شده وفرمایشی ، راه یابی کسانی به مجلس بود که سرارادت به آستان  پهلوی ودربار می ساییدند. مجله تایم در آن ایام در مقاله ای نتیجه ی انتخابات دوره ۱۸را به باد انتقاد گرفت ونوشت : دوازده  نفر از وکلای تهران قبل از این که اولین رای دهنده رای خود را در صندوق بیندازد تعیین شده بود (۱)

در دوره هجدهم مجلس ، از نیشابور عبدالله سعیدی فرزند میرزا ابراهیم خان سعیدی( مالک عمده نیشابور ) که متولد ۱۳۰۱ شمسی ودارای تحصیلات حدود فوق  دیبلم بود ، به عنوان وکیل به مجلس راه یافت .عبدالله خان سعیدی در دوره دو ساله ی وکالت خود در مجلس دوره هجدهم به گواه مشروح مذاکرات مجلس اکثر یا غیبت غیر موجه داشت یا از غیبت  موجه سود می برد وزمانی هم که درمجلس حاضر می شد معمولا یا جزو دیر آمدگان مجلس بود ویا درلیست زود رفتگان مجلس نامش ثبت شده بود ودرواقع ایشان نماینده اسمی نیشابور بود واغلب کرسی نمایندگی نیشابور درمجلس خالی از سکنه بود.علاوه براین دراین دوره هیچ نام ونشانی از نطق پیش ازدستور یا پس ازدستور واعتراض و پیشنهادی از وی سراغ نداریم.(۲)

انتخابات دوره نوزدهم(۱۳۳۵-۱۳۳۹)به قولی کاریکاتوری بیش نبود .مجلس دست چین که نه تنها ازنمایندگان واقعی مردم خبری نبود،بلکه رژیم حتی افراد میانه را هم بیرون ریخته بود .شاید بتوان گفت انتخابات دوره نوزدهم الگوی تمام عیاری بود ازانتخابات رضاشاهی(۳)

درمجلس دوره نوزدهم عبدالله سعیدی که نماینده دوره ی قبل نیشابور درمجلس بود ،مجددا به عنوان وکیل این شهر راهی پارلمان شورای ملی شد. بنا به برخی گفته ها شاید انتخاب مجدداوبه نمایندگی مجلس ریشه در پیوند خانوادگی (به عنوان داماد) با خاندان سرشناس قریشی های مشهد داشته واوتوانسته با استفاده ازنفوذ این خاندان  متنفذ به این موقعیت مهم دست یابد. (۴)درمجلس دوره نوزدهم که نمایندگانش مدت آن را ازدوسال به چهار سال وتعداد نمایندگان را از ۱۳۶نفر به ۲۰۰نفر افزایش دادند،عبدالله سعیدی درهرچهار اجلاسیه ، جزو اعضای هیئت رئیسه بود وبه عنوان منشی هیئت رئیسه ایفای نقش می کرد.(۵)

دردوره بیستم مجلس شورا،دراکثر شهرها وازجمله درنیشابور انتخابات برگزار نشد و سرانجام توسط دکتر امینی نخست وزیر وقت به دلیل اعتراضات فراوان که معتقد بودند با تقلب سرپاشده منحل شد ومدت دوسال یعنی تا سال۱۳۴۲مجلس شورای ملی تعطیل بود.

دوره بیست و یکم: وکالت آقازاده ی مجتهدی

دوره بیست ویکم که درچهاردهم مهر ۱۳۴۲تاسیس شد وتامهر ۱۳۴۶ ادامه یافت ، مهندس یحیی مجتهدی متولد ۱۳۰۹فرزند روحانی سرشناس نیشابور میرزا ابوالقاسم مجتهدی ، که فارغ التحصیل مهندسی رشته کشاورزی از سویس وآمریکا بود توانست با اخذ ۴۸۰۵رای ازمجموع ۵۸۰۳آرای ماخوذه به نمایندگی ازطرف مردم نیشابور به مجلس راه یابد .وی قبل ازنمایندگی کارمند دولت ومدیرکل دفتر امور مجتمع های شیر وگوشت بود .(۶)بالاخره خاندان روحانی وسرشناس مجتهدی توانست پس از سال ها تلاش برای رسیدن به کرسی نمایندگی مجلس ، دراین دوره به هدف خود نایل شود، حاجی مجتهد پدر مهندس مجتهدی که خود را بزرگ نیشابور می دانست رقیب خاندان پرنفوذ سعیدی در نیشابوربه شمار می رفت وی براین اعتقاد بود که سعیدی درمقابل اوکسی نیست . بنا به برخی گفته ها او نمی خواست شخصا کاندیدای مجلس شود ولی تمایل داشت که پسرش مهندس یحیی را هرگونه شده به وکالت مردم نیشابوربرساند.گفتنی است که پسر بزرگ حاجی مجتهد به نام علی مجتهدی با وارسته که یکی از شخصیتهای سیاسی وبانفوذ سطح بالا ی کشورکه وزیر دارایی حسین علاءو نیزدکنر محمد مصدق بود، پیوندخویشاوندی برقرار کرده بودودر واقع داماد وی بود ومیرزا ابوالقاسم مجتهدی بااستفاده ازهمین نفوذا توانست مهندس یحیی را به وکالت مجلس برساند.(۷)

دوره بیست ودوم : با طعم کاندیدای دامپزشکی

در دوره بیست ودوم قانون‌گذاری در سال ۱۳۴۶ ، دکتر حبیب اللهی با کسب ۸۳۰۴ رای از ۱۱۹۶۴ رای ماخوذه و در سال ۱۳۵۰ در دوره بیست وسوم قانون‌گذاری با کسب ۳۴۸۲۹ رای از مجموع ۳۶۰۴۳ رای از نیشابور به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب شد. وی که نوه ارشد میرزا حبیب خراسانی؛ شاعر معروف معاصر و مجتهد به نام ابود.در سال ۱۳۰۲ خورشیدی در مشهد به دنیا آمد، هر چند از جوانی همچون جدش طبع شعر داشت اما در نهایت به سراغ دانشکده دامپزشکی رفت.وپس از اخذ درجه دکترای دامپزشکی از دانشگاه تهران، در سال ۱۳۳۱ به استخدام وزارت کشاورزی درآمد وسمت‌هایی از قبیل رییس اداره فنی مشهد(۱۳۳۱-۱۳۳۳)،رییس اداره دامپزشکی قوچان وتربت حیدریه و رشت (۱۳۳۳-۱۳۴۲)و رییس اداره کشاورزی نیشابور(۱۳۴۲-۱۳۴۶)را درکارنامه اداری خود داشت.

حبیب اللهی پس از پایان دوره بیست وسوم، در سال ۱۳۵۴ به سمت مدیرکل کشاورزی تبریز و در سال ۱۳۵۷ به سمت مدیر کل کشاورزی کرمان منصوب شد. اوکه از اعضای فعال جامعه دامپزشکان و کانون دامپزشکان بود، پس از پیروزی انقلاب چندین سال خانه‌نشین و محروم از دریافت حقوق شد. وی از آنجایی که خود را مبرا از هرگونه اتهامی می‌دانست تلاش بسیاری کرد و در نهایت هم تبرئه شد و توانست حکم و حقوق بازنشستگی خود را بگیرد وی پس از انقلاب مدتی در مجتمع طیور نارمک مشغول به کار بود .و در سال‌های پایانی عمر به دلیل تشدید بیماری مجبور شد که پاهایش را از دست بدهد اما از تلاش باز نایستاد و اقدام به تاسیس داروخانه دامپزشکی در مشهد کرد.وسرانجام در سال ۱۳۸۲ فون کرد.(۸)

8 (1)دوره بیست وسوم، ائتلاف حبیب اللهی و خورشید

در دوره بیست وسوم مجلس،نیشابور صاحب دوکرسی نمایندگی شدوبرای تصاحب این دو کرسی،افرادی چون تقوی که فرهنگی ورئیس یکی از دبیرستان های نیشابور بود، علی احمد خورشید، دکتر حبیب اللهی نماینده دوره قبل مجلس و رضا مجتهدی برادر ابوالقاسم مجتهدی به رقابت پرداختند.

حزب ایران نوین وحزب مردم نقش باز این دوره از انتخابات بودند وهرکس می خواست داوطلب نمایندگی شود حتما باید ازاعضای یکی ازاین دوحزب دولتی باشد.

8 (2)چون دراین دوره از انتخابات نیشابور صاحب دوکرسی درمجلس بود،این مسئله زمینه ساز ائتلاف کاندیداها شد به طوری که خورشید وحبیب اللهی که هردو جزو حزب ایران نوین بودند باهم ائتلاف کردند وتقوی ورضامجتهدی هم با هم به ائتلاف رسیدند ودرانتها ائتلاف خورشید-حبیب اللهی پیروز شد واحمد علی خورشید فرزند عبدالعلی،لیسانس حقوق قضایی دانشگاه تهران که رئیس دادگاده عالی خراسان بود با کسب ۳۴۹۲۹رای ازجمع۳۶۰۴۳رای ماخوذه به عنوان وکیل اول نیشابورودکتر حبیب اللهی دامپزشک که نماینده دوره قبل نیشابور بود به عنوان نفردوم به مجلس دوره ۲۳راه یافتند.علی احمد خورشید دراین دوره عضو کمیسیون دادگستری ومخبر این کمیسیون بود. اگرچه از ایشان نطق پیش از دستور ویا پس از دستوری درمجلس دوره بیست وسوم سراغ نداریم ولی به گفته خود ایشان،دراین دوره تلاش زیادی برای قرار گرفتن سد بار در ردیف بودجه انجام داده که به دلیل مخالفت مسئولین امر وبا بیان این که این کار توجیه اقتصادی ندارد درآن ایام متوقف شد.وی همچنین در دوره نمایندگی خود از حدود ۱۱۰ده گردشی در روستاهای نیشابور یاد می کند که به منظور پی گیری ورسیدگی به مشکلات بهداشتی  وایجاد درمانگاه، جاده سازی ، لوله کشی آب و…انجام گرفته(۹)

دوره بیست و چهارم، دوره ای ناتمام و با میدان داری حزب رستاخیز

درانتخابات بیست وچهارمین دوره مجلس که آخرین مجلس قبل ازانقلاب محسوب می شد وبا میدان داری حزب رستاخیز درکشور انجام گرفت ، کاندیداهای متعددی درنیشابور برای رفتن به مجلس وارد میدان شدند که می توان به افراد زیر اشاره نمود .علی احمد خورشید نماینده دوره قبل، تقوی فرهنگی ورئیس دبیرستان،خانم ساداتی که رئیس پیشاهنگی بود و همسر آقای اثنی عشری،خانم حکیم الهی (همسرآقای صالحی رئیس اداره پست وتلگراف نیشابور) که خانه دار بود و محمد حسین کاشفی کارمند بانک ملی ورئیس حزب ایران نوین درنیشابور.(۱۰)

دراین دوره حزب رستاخیز همه کاره ی انتخابات بود و همه ی مردم وبه ویژه کسانی که می خواستند کاندیدای مجلس شوند حتما باید عضو این حزب می شدند.درانتخابات این دوره ی مجلس ازبین داوطلبان نمایندگی درنیشابور،احمد خورشید با کسب ۱۵۶۰۷رای ازجمع ۳۱۸۶۶رای ماخوذه به عنوان نفر اول ومحمد حسین کاشفی با کسب۱۴۶۵۵ رای به عنوان نفر دوم وارد مجلس شدند.

محمد حسین کاشفی ، لیسانس بانکداری وکارمند بانک ملی نیشابور بود.وی بنا به گفته ی مطلعین ، مردی خوش مشرب،خوش صحبت ودارای روابط عمومی بالا و اهل شعر وموسیقی بود و دستی هم درخطاطی داشت.این ویژگی های فردی که ایشان را فرد مستعدی نشان می داد از یک سو وارتباط نسبتا بالا به ویژه  با بازاریان وکسبه به علت شغل کارمند بانک بودنش شانس خوبی برای رای آوری اش محسوب می شد ودرکنار این ها ورود به ائتلاف با تقوی واستفاده از نفوذ برادر تقوی که تیمسار ورئیس ساواک اصفهان بود ، توانست خود را بالا بکشد ودر کنار خورشید به نمایندگی مجلس تکیه زند.

کاشفی درمجلس بیست وچهارم از تبلیغ درحمایت نظام پهلوی فرو گذار نکرد ،سخنرانی پیش از دستور وی که درمشروح مذاکرات مجلس به یادگار مانده گواهی براین مدعی می باشد. وی پس ازانحلال مجلس دوره ۲۴ وپیروزی انقلاب اسلامی مورد پیگرد دادگاه انقلاب قرار گرفت ومحکوم به زندان واستردادوجوه دریافتی از حزب رستاخیز وایران نوین وحتی حقوق دریافتی از مجلس گردید وهمین دو سه سال پیش در سن نود سالگی درگذشت.(۱۱)

علی احمد خورشید دردوره بیست وچهارم مجلس عضو هیئت رئیسه ومنشی بود ودرجریان انقلاب اسلامی به گفته خودش درهمراهی باانقلاب به مخالفت با اقدامات دولت ازهاری پرداخت ودرنتیجه تلاش او بود که رئیس شهربانی نیشابور دردوران انقلاب تعویض شد ونیز زمانی که رهبر انقلاب از نمایندگان درخواست کرد که درهمراهی باانقلاب استعفا دهند ،او جزو نمایندگانی بود که استعفای خود را تقدیم هیئت رئیسه مچلس نمود که درنیمه بهمن ماه ۵۷ استعفای او از تریبون مجلس قرائت شد.

بعد از پیروزی انقلاب اگرچه علی احمد خورشید همچون سایر نمایندگان مجلس دوره ی پهلوی مورد پیگرد دادگاه انقلاب قرارگرفت وبه این دادگاه فراخوانده شد اما به گفته ی خودش چون هیچ لکه سیاهی روی پرونده اش نداشت وهیچ پولی از احزاب دولتی دوره ی پهلوی نگرفته بود ونیز درجریان خیزش مردم برای انقلاب اسلامی ،با انقلاب همراه شد وازمجلس استعفاداد، تبزئه شد وحتی دردوران بازنشستگی بعد ازانقلاب پروانه وکالت برای تاسیس دفتر درمشهد دریافت نمود .آقای علی احمد خورشید هم اکنون درسن نزدیک به نود سالگی درمشهد ساکن می باشد.(۱۲)

۱- ونس مروارید،نگاهی  به ادوار مجلس قانون گذار ی ج۳،ص۵۰۷-۸

۲-رک : همان

۳-ر ک: مقاله امیر طاهر زاده در باره انتخابات ایران ۱۳۲۰تا۱۳۵۷فمجله ایران فردافشماره ۲۴،اسفند۱۳۷۴

۴-گفتگو باعلی امین الاسلامی ازمعمرین ومطلعین نیشابور

۵- ر ک : سایت مجلس،مشروح مذاکرات مجلس در دوره ۱۹

۶-ر ک : اعتبارنامه نمایندگی یحیی مجتهدی درهمین صفحه

۷-درگفتگو با علی امین الاسلامی

۸-سایت  دکتر دام،وبلاگ تخصصی دامپزشکی،دامپزشکان درمجلس شورای ملی

۹-گفتگو با علی امین الاسلامی ونیزگفتگو باعلی احمد خورشید نماینده دو دور مجلس(۲۳-۲۴) از نیشابور

۱۰گفتگو با فرهنگی بازنشسته آقای هادی قادری

۱۱- گفت و گو با امین الاسلامی

۱۲- گفت و گو با علی احمد خورشید نماینده دو ره بیست و سه و بیست و چهار

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.