هجوم بی هویتی به معماری شهر خرو پیوند نامشروع معماری جدید با ماسوله شرق؟  

مهسا فغفوریان

کارشناس ارشد معماری و  مدرس دانشگاه

 

7 مهمترین ضرورت توجه به فرسودگی روزافزون بافت های باارزش که دچار آسیب شده اند و بدین سبب انجام اقدامات مناسب برای بهسازی و حفظ ذخایر کالبدی و ثروت های فرهنگی ضرورت می یابد .بی شک بهترین راهکار در خصوص توسعه کالبدی رویکرد زمینه گرایی است که با توجه به شرایط محیطی و با استفاده از الگوهای معماری سنتی رایج شهر خرو، تکامل و پالایش آن در زمان و تلفیق آن با تکنولوژی به روز عمل می کند.

شهر زیبای خرو یکی از نواحی کهن و دیرپای حوزه‌ی تاریخی و فرهنگی سرزمین نیشابور واقع در دهستان اردوغش بخش زبرخان شهرستان نیشابور است که از پیوند چهار محله‌ی بزرگ شامل «خرو علیا» و «خرو سفلی» – دارای بافتی سنتی‌ -، شهرک امام رضا(ع) -دارای بافت جدید شهری- و ساحل برج، شکل یافته است. خرو و با داشتن بیش از ۱۷۰۰۰ نفر جمعیت یکی از معروف‌ترین، پرجمعیت‌ترین و بزرگ‌ترین شهر دشت نیشابور است که چشم‌اندازهای بدیعی از کوهستان، بوستان-رودها و معماری پلکانی را در پیش چشم بینندگان قرار می‌دهد.

مصالح اصلی بکار رفته در بافت پلکانی سنتی شهر خرو، سنگ، خشت خام و چوب می‎باشد و همچون نگینی، بر زمینه‌ی کوه، خودنمایی می‌کند. بافت سنتی شهر خرو ضمن برخورداری از ارزش های معماری، تاریخی و فرهنگی همانند درونگرایی، محرمیت و بی پیرایگی؛ دارای الگوهای بصری و زیبایی شناختی، هماهنگی با محیط طبیعی، هماهنگی با عملکرد زیستی، استفاده از مصالح بوم آورد و دانش بومی است.

بی تردید بخشی از هویت مردمان امروز در آثار معماری پیشینیان آنان نهفته است و شناخت هویت اصیل هر جامعه از کنکاش در معماری قدیم آن قابل دستیابی است. یکی از راه های تجدید و احیای ارزش های گذشته، شناساندن آن ها به همگان است. ارزش های ذاتی بافت های سنتی و ارگانیک ناشی از اصالت در منابع محیطی و کالبدی این بافت ها است و تبلور ارزش های فرهنگی، اجتماعی و بومی.

نادر بودن گونه های باارزش شهری و روستایی، ارزش نسبی هنری و کارکردی و ارزش هویتی-بومی آن ها که ریشه در پیوند عاطفی جامعه با طبیعت دارد، حفاظت و صیانت از بافت های با ارزش شهری و روستایی را ضروری می سازد. زمینه سازی برای احراز هویت و فراهم کردن امکان حفظ و نگهداری بافت ها و آثار ارزشمند معماری شهری و روستایی که ظهور عینی فرهنگ بومی این سرزمین هستند، برای انتقال ارزش های فرهنگی به نسل های آینده، یکی از ضرورت های مهم طرح های بهسازی و توسعه کالبدی به شمار می رود.

امروزه سیما و ساختار کالبدی شهر خرو با نفوذ و هجوم تکنولوژی و همزمان با آن، تنزل ارزش های فرهنگی و بومی نزد ساکنان این شهر در حال مخدوش شدن است .بدیهی است، ادامه این روند، شهرخرو را از هویت و سیمای اصیل خود دور خواهد کرد.

به کارگیری الگوهای غیراسلامی در ساخت و سازهای جدید، استفاده از مصالح غیربومی صرفا به علت سادگی و ارزان بودن آن در زمان اجرا و بهره گیری از سبک های طراحی نامتناسب با شرایط محیطی مثال هایی از این دست هستند.

در طرح های توسعه کالبدی این شهر، بافت های با ارزش آن نیازمند نگرش و توجهی ویژه است؛ به گونه ای که علاوه بر پاسخگویی به نیازهای روز و اساسی ساکنان، باید هویت ساختاری، کالبدی و فرهنگی شهر نیز با ژرف اندیشی و نگرشی عمیق تر از گذشته مورد عنایت واقع شود.

در این رابطه مهم ترین ضرورت توجه به فرسودگی روزافزون بافت های با ارزش که دچار آسیب شده اند و بدین سبب انجام اقدامات مناسب برای بهسازی و حفظ ذخایر کالبدی و ثروت های فرهنگی ضروری است .بی شک بهترین راهکار در خصوص توسعه کالبدی رویکرد زمینه گرایی است که با توجه به شرایط محیطی و با استفاده از الگوهای معماری سنتی رایج شهر خرو، تکامل و پالایش آن در زمان و تلفیق آن با تکنولوژی به روز عمل می کند.

از مهمترین دستاوردهای این رویکرد، برنامه ریزی و ایجاد زمینه مناسب برای بهسازی و احیای بافت های باارزش خرو است. حفاظت، احیا و مرمت بافت با ارزش های فرهنگی، تاریخی، کالبدی-فضایی، معماری و منظر پلکانی و کالبد شهر خرو و ساماندهی هسته کهن و با ارزش آن، شناسایی و ارتقای ظرفیت های خرو در زمینه توسعه گردشگری و  درنتیجه توسعه و عمران شهر خرو را به دنبال خواهد داشت.

برای رسیدن به این هدف اقداماتی توسط شورا، شهرداری و دیگر نهادهای تصمیم گیرنده می تواند کارا باشد. که البته برای رسیدن به این مهم چند عامل قابل به ذکر است:

– توسعه و عمران شهر خرو موضوعی همه جانبه در عرصه های مختلف است و متولیان گوناگونی در امر خدمات-رسانی با هدف مشترک اما متفاوت از نظر نوع خدمات در این امر مداخله دارند. بنابراین اجرای مجموعه پیشنهادهای طرح توسعه کالبدی به آگاهی، آمادگی و همکاری طیف وسیعی از نهادها و سازمان ها نیازمند است تا اقدامات پیش بینی شده را به صورت جامع و فراگیر جامه عمل بپوشانند.

– دولت محوری و نگاه از بیرون به موضوع بافت باارزش ، مردمان محلی را در مقام یک مصرف کننده صرف نتایج طرح محدود می سازد. ازاین رو، مشارکت و همکاری نهادهای اجتماعی خرو و آموزش دادن به آن ها برای عمل به تعهدات نیز در فراگیری اجرای طرح های توسعه زمینه گرا اهمیت فراوان دارد و باید در طراحی و تصمیمات با مردم و نهادهای محلی مشورت شود و آنها از نتایج طرح آگاه شوند؛ بنابراین استفاده از دانش بومی، بازآموزی و معاصرسازی این دانش، بسیج نیروهای خفته و آموزش آنان برای کاربست مجدد دانش بومی دراین فرایند لازم وضروری است.

با امید به آن که در آینده ای نه چندان دور، شاهد تحقق اقداماتی عملی در رابطه با این شهر دارای بافت باارزش باشیم و مجموعه اقدامات انجام یافته، امر بهسازی و باززنده سازی مجموعه های ارزشمند شهر خرو را در پی داشته باشد.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.