نیشابور و شهر فرهنگ دوچرخه سواری ایران


مسعود رحیمی نژاد پژوهشگر

پنج شنبه گذشته و در انتهای سفرکاری کوتاهی که به نیشابور داشتم، فرصتی دست داد تا گشتی متفاوت درشهر بزنم. گردشی کوتاه به مدت دوساعت و البته به وسیله دوچرخه که از منزل پدری دربلوار غزالی آغاز و پس از طی مسیر رفت و برگشت تردد دوچرخه در جاده باغرود به سمت بلوار جمهوری اسلامی ومنطقه توریستی خیام و عطار ادامه یافته و نهایتا پس از گذر از مرکز شهر به منطقه اول بازگشتم. طبق محاسبه ای که داشتم تقریبا ۲۵ کیلومتر را در این دوساعت رکاب زدم که درخنکای عصرگاهی نیشابور حلاوتی خاص داشت.  نکته قابل توجه که در این بین قابل مشاهده بود وجود بسیار کم این وسیله دردر طول مسیر طی شده بود که در میان انبوه وسایل نقلیه موتوری بسیار ناچیز می نمود. به نحوی که شاید حداکثر تعداد دوچرخه هایی که دراین مسی مشاهده کردم با نگاهی خوش بینانه شاید حداکثر به ۵۰ عدد می رسید.

براساس پایان نامه « ارزیابی وضعیت حمل و نقل شهری پایدار و ارائه الگوی مطلوب در شهرهای میانی – نمونه موردی شهر نیشابور» که در سال ۱۳۹۲ توسط خانم زهرا رستمی در دانشگاه علامه طباطبایی به رشته تحریر درآمده است، بر مبنای نتایج حاصل از تکنیک های تحلیلی AHP مناسبترین  ترکیب حمل و نقل در نیشابور به صورت: ۳۳٫۸ پیاده روی، ۲۲درصد دوچرخه سواری، ۱۴٫۵ درصد اتوبوس و مینی بوس، ۱۲٫۵ درصد تاکسی، ۹٫۵ درصد اتومبیل شخصی و نهایتا ۷٫۷ درصد موتور سیکلت می باشد. این بدان معناست که در یک وضعیت مناسب و پایدار حمل و نقل شهری باید به ازای هر اتومبیل شخصی درحال تردد در شهر حداقل ۲ یا ۳ دوچرخه مشاهده کنیم که در عمل همانگونه که عرض کردم تعداد دوچرخه ها درقیاس با تعداد خودرو ها بسیار ناچیز است. متاسفانه در وضعیت کنونی استفاده از وسایل شخصی (خودرو و موتور سیکلت) چیزی بیش از ۶۰ درصد حمل و نقل را به خود اختصاص داده است که ماحصل آن چیزی جز  افزایش آلودگی هوا، آلودگی صوتی، ایجاد ترافیک و راه بندان های نامعقول و افزایش بی رویه مصرف سوخت نمی باشد.

با یک برآورد کوتاه می توان دریافت فاصله مسافت های طولی و عرضی نیشابور یعنی حدفاصل میدان بی بی شطیطه تا آرامگاه خیام در محور غربی – شرقی وانتهای شهرک بسیج تا ایستگاه راه آهن در محور شمالی جنوبی نیشابور کمی بیش از ۸ کیلومتر است. یعنی حداکثر مسافتی که اکثر مردم در شهر جهت رسیدن به محل کار خود طی می کنند کمتر از ۵ کیلومتر بوده و یک دوچرخه سوار با سرعت معمولی می تواند در مدتی کمتر از نیم ساعت آن را طی نماید.از طرف دیگر با مراجعه به جدول هواشناسی نیشابور مشاهده می شود که این شهر حداکثر ۱۰۰ روز یخبندان(دمای زیر صفر در سردترین وقت روز ) داشته و نهایتا در ۵۰ روز گرمای شدید را تجربه می کند یعنی نزدیک به ۲۰۰ روز مناسب جهت استفاده از دوچرخه در نیشابور وجود دارد. لذا می توان استفاده از این وسیله را به عنوان یک وسیله مناسب برای حمل و نقل شهری در نیشابور به کار گرفت. اگر چنانچه بتوانیم سهم ۱۰ درصدی حمل و نقل شهری را به دوچرخه اختصاص دهیم (یعنی تقریبا نیمی از وضعیت مطلوب پیشنهادی در پایان نامه ) می توان به وضوح  اثرات مثبت آن را در کاهش ترافیک، آلودگی ها و ناهنجاری ها مشاهده نمود.

باجستجوی کوتاهی در اینترنت نیز می توان دریافت که در شهرهای پیشرو فرهنگ دوچرخه سواری مانند آنتورپ بلژیک، آمستردام هلند و کپنهاگ دانمارک این فرهنگ به گونه ای نهادینه شده که حدود نیمی از شهروندان این شهرها در طول روز از دوچرخه استفاده می کنند. البته در اغلب جوامعی که دوچرخه‌سواری به عنوان یک فرهنگ جا افتاده است، زیرساخت‌های مناسب این کار هم فراهم است، از جمله ایستگاه‌های بزرگ و متعدد در سراسر شهر برای نگه‌داری و عرضه «دوچرخه‌های اشتراکی» و خطوط مستقل برای دوچرخه‌سواران در خیابان. آمار سال های قبل درباره موفق‌ترین کشورها در ترویج استفاده از دوچرخه‌سواری بسیار جالب توجه است. هلند در این میان بهترین وضعیت را داشته، به گونه‌ای که تقریباً به ازای هر نفر در این کشور یک دوچرخه وجود داشته است. جمعیت ۱۶٫۶۵ میلیون نفری هلند برای دوچرخه‌سواری ۱۶٫۵ میلیون دوچرخه داشتند. بنابراین ۹۹٫۱ درصد از هلندی‌ها می‌توانستند از دوچرخه برای رفت و آمد استفاده کنند. برای استفاده از دوچرخه می توان فواید بسیاری بر شمرد اما شاید همه آنها را بتوان در این جمله خلاصه کرد:

«هرچه خیابان‌ها خالی‌تر از اتومبیل و پُرتر از دوچرخه شود، سلامت جامعه رو به بهبودی بیش‌تری خواهد گذاشت».

در پایان مطلب چندین پیشنهاد ارائه می گردد که امید است نقاط ضعف و قوت آن توسط صاحب نظران مورد بررسی قرار گرفته و بتوان در جهت گسترش فرهنگ دوچرخه سواری در نیشابور ازآن استفاده نمود.

  1. انجام یک تحقیق منسجم علمی در خصوص چگونگی پیاده سازی فرهنگ دوچرخه سواری در کشورهای موفق در این زمینه و امکان سنجی پیاده سازی  آن در شهر نیشابور.
  2. ارائه تسهیلات تشویقی جهت شهروندانی که از دوچرخه استفاده می کنند. در یک نمونه موفق در کشور بلژیک ارائه تخفیف مالیاتی به مشاغلی بود که کارمندان خودر ا به استفاده از دوچرخه تشویق می کردند. در نیشابور می توان این تخفیف را در عوارض خودرو شهروندانی لحاظ کرد که در طول سال بیشتر از دوچرخه استفاده می کنند.
  3. ایجاد زیر ساخت های لازم جهت استفاده از سیستم کرایه دوچرخه نظیر ایجاد اپلیکیشن شهروندی جهت استفاده از دوچرخه های کرایه ای
  4. تلاش مسئولین شهری در فراگیری پویش ملی سه شنبه های بدون خودرو در نیشابور
  5. اهتمام مدیران دستگاه های دولتی در خصوص پیاده سازی روز دوچرخه سواری در سطح آن اداره یا مرکز.
  6. ایجاد تورهای دوچرخه سواری ویژه مراکز تفریحی و توریستی شهر
  7. گسترش لاین های مخصوص دوچرخه سواری بویژه در محدود بلوارهای جمهوری اسلامی، خیام و عرفان
  8. برگزاری فستیوال های منظم دوچرخه سواری توسط مسئولین شهری
  9. هدف گذاری برای دستیابی به چشم انداز «نیشابور شهر فرهنگ دوچرخه سواری ایران» در افق میان مدت
به اشتراک بگذارید:


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.