نگاهی گذرا به آمار و چرایی قتل های خانوادگی

حبیب اله قربانی

کارشناس ارشد مطالعات جهان

قتل یکی از مخوف ترین رفتارهای خشونت بار نوع بشر است که اگر در خانواده رخ دهد، دردآور ترین نیز هست. زیرا ماهیت خانواده و هدف از تشکیل آن، تامین نیازهای زیستی و عاطفی اعضای آن است و چنانچه به محلی برای آدم کشی تبدیل شود، بیانگر اختلال جدی در عملکرد نظام های سیاسی، اقتصادی و آموزشی است.  در نیمه ی نخست سال ۱۳۹۶  چندین قتل خانوادگی در نیشابور گزارش شده است: داماد یک خانواده با اسلحه ی شکاری مادر زن سابق خود را به قتل رسانده و همسرش را نیز مجروح می کند، مردی همسرش را با چاقو به قتل می رساند و در آخرین مورد، مردی پس از وارد کردن ضربه چاقو به گردن همسرش و قتل، او را داخل چاه حیاط منزل می اندازد. البته پدیده ی همسر کشی یا قتل های خانوادگی محدود به نیشابور نبوده و در سطح کشور نیز به یک معضل اجتماعی نگران کننده تبدیل شده است.

متاسفانه قتل زن و شوهر در صدر قتل های خانوادگی کشور است. سایت سلامت نیوز در آذر ماه سال ۱۳۹۳ اعلام می کند که سالانه ۶۰۰ فقره قتل خانوادگی در کشور اتفاق می افتد که این به معنای هشداری جدی است. به گفته ی معاون وقت مبارزه با جرایم جنایی پلیس آگاهی، قتل های خانوادگی ۳۶ درصد از قتل های کشور را به خود اختصاص می دهند که با احتساب سالانه ۱۸۰۰ فقره قتل در کشور، روزانه شاهد دو فقره قتل خانوادگی هستیم. البته به طور کلی آمار قتل در ایران بر اساس میانگین سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۱ کمتر از یک چهارم نرخ آدم کشی در آمریکا بوده است. در آمریکا در هر یک صد هزار جمعیت حدود ده مورد قتل به ثبت می رسد در حالیکه که این نرخ در ایران ۴۸/۲ مورد برای همان تعداد جمعیت است.

عدم وجود آمار دقیق از میزان قتل های خانوادگی نمی تواند به تحلیلی دقیق منجر شود ولی بعضی اخبار جسته و گریخته که در صفحه ی حوادث روزنامه ها و سایت ها منتشر می شود، زمینه تحقیق را برای محققان فراهم کرده است. با اعتقاد پژوهشگران اجتماعی، فراوانی جرم نسبت به جمعیت و آهنگ رشد آن اگر از حد متعارفی بیشتر شود کشور با بحران مواجه شده است.

بر اساس پژوهشی که توسط سمیرا کلهر پژوهشگر اجتماعی و مسائل زنان انجام شده و در انجمن جامعه  شناسی ایران ارائه گردیده است ، در سال ۱۳۶۷ میزان قتل های خانوادگی نسبت به سایر قتل ها ۷/۱۵ درصد بوده است و در سال ۱۳۸۵ این آمار به ۳۸ درصد رسیده است. یعنی نرخ آمار قتل های خانوادگی ۵/۲ برابر افزایش داشته است. تحقیق فوق که با استخراج اطلاعات ۴۶۲ فقر قتل گزارش شده در ۲۵۰ شماره ی روزنامه ی اعتماد سالهای ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ صورت گرفته همچنین نشان می دهد در این دو سال نرخ قتل های خانوادگی نسبت به سالهای قبل که ۵/۴۱ درصد بوده به ۵/۵۶ درصد افزایش یافته حال آنکه قتل های غیر خانوادگی ۱۰ درصد کاهش داشته است.

افزون براین نتایج این تحقیق نشان می دهد قتل های غیر خانوادگی با افزایش سن به شدت کاهش پیدا می کند اما تقریباً در تمام سنین احتمال وقوع قتل های خانوادگی وجود دارد. ما در صفحه حوادث روزنامه ها می خوانیم که مرد قاتل هشتاد ساله یی وجود دارد که همسر ۷۰ ساله خود را کشته است. بنابراین آنچه در قتل های خانوادگی اهمیت دارد آن است که احتمال وقوع آن در هر سنی وجود دارد و چندان محدود به گروه سنی خاص نیست. علاوه براین بر اساس یافته های این تحقیق زنانی که توسط شوهران شان به قتل رسیده اند بیشترین موارد مقتولان خانوادگی، یعنی ۲۷ درصد کل مقتولان خانوادگی را تشکیل می دهند و شوهرانی که توسط همسر خود به قتل رسیده اند ۲۲ درصد کل مقتولان را تشکیل می دهند. البته تقریبا ۳۹ درصد زنان قتل را با مشارکت دیگری انجام می دهند.

عوامل موثر در افزایش قتل های خانوادگی کدامند؟

عده ای از صاحب نظران اقتصاد را مهمترین عامل آسیب های اجتماعی و از جمله قتل های خانوادگی می دانند. سرهنگ نصر اله شفیقی، رئیس سابق اداره ی قتل پلیس آگاهی تهران در میزگردی که توسط گروه حوادث روزنامه ایران برگزار شد در تایید تاثیر عوامل اقتصادی بر قتل های خانوادگی می گوید: «یک دختر عمو، پسر عمو به دنبال یک عشق عمیق با هم ازدواج کردند اما با مشکلات شدید مالی رو به رو بودند به حدی که چند ماه پس از عروسی به دلیل نداشتن پول، برق خانه شان را قطع کردند. مرد جوان به ناچار به اندازه پول برق از همسایه‌ اش قرض گرفت تا صبح روز بعد قبض را بپردازد. از سوی دیگر همان شب زن به شوهرش می گوید هیچ غذایی در خانه نداریم که شام بخوریم. شوهر نیز به مغازه نزدیک خانه می‌رود و با بخشی از پولی که قرض گرفته بود کمی نان و پنیر و گوجه می‌ خرد و به خانه بر می‌ گردد. اما سر سفره وقتی زن جوان از شوهرش می ‌پرسد که پول این خوراکی ‌ها را از کجا آوردی و شوهرش نیز می ‌گوید از همان پول برق برداشتم. وی عصبانی می ‌شود و با هم درگیری لفظی پیدا می ‌کنند در همین حال ناگهان مرد جوان با همان چاقویی که در حال خرد کردن گوجه بود ضربه ‌ای به پهلوی همسرش زد و زن جوان بر اثر پاره شدن طحال جان باخت. پس ریشه اصلی این قتل فقر اقتصادی است». در حقیقت شرایط و نابرابری اقتصادی در کار آدم کشی تعیین کننده ترین عامل است زیرا فقرا عموما دیگران را در فقر خود مقصر می دانند و در برخورد با تضادهای بین خود و دیگران اغلب از خشونت استفاده می کنند.

سرهنگ بیات  مختاری، فرمانده ی نیروی انتظامی شهرستان نیشابور نیز در تبیین قتل های خانوادگی معتقد است: طبق بررسی های به عمل آمده  ۸۵ درصد قتل های به وقوع پیوسته از ابتدای سال جاری در شهرستان ناشی از اختلافات خانوادگی و بدون قصد قبلی بوده است. یعنی قاتل بر اساس شرایط پیش آمده، واکنش غیر قابل انتظار از خود بروز داده است. ایشان از شهروندان خواسته اند آستانه ی تحمل خود را افزایش داده و با فراگیری مهارت های زندگی در رفع اختلافات خود بکوشند و همچنین معتمدین و بزرگان خانواده ضمن مسئولیت پذیری، هنگام اختلافات زوجین جوان میانجی گری کرده و در رفع اختلافات و ایجاد صلح و سازش نقش خود را فراموش نکنند. بسیار اتفاق افتاده که یک نگاه چپ و درگیری های کوچک و جزئی به قتل های فجیع انجامیده است.

علاوه بر عامل اقتصادی که باعث می شود خانواده از تامین نیازهای مادی خود محروم شده و اعضای آن به کوچکترین تنش، خشن ترین واکنش را نشان دهند، نمی توان نقش نظام آموزشی و سیاسی را در ترویج و شیوع خشونت نادیده انگاشت. رواج برخوردهای قهر آمیز در بین فعالین آموزشی و سیاسی، خشونت را در اجتماع تشدید کرده و منجر به افزایش بزهکاری و آدم کشی می شود. اعضای خانواده معمولا از معلمین و مسئولین خود در تعاملات اجتماعی الگو می پذیرند. همچنین عدم توجه جامعه به گذراندن سالم و کنترل شده ی اوقات فراغت جوانان و به ویژه زوجین جوان، می تواند آنها را به تفریحات ناسالم متمایل کرده و گرفتار اعتیاد کند.

از مهاتما گاندی نقل می شود که هشت خطای فاحش در جوامع انسانی به خشونت می انجامد: ۱) ثروت بدون تلاش،۲) لذت بدون وجدان، ۳) معرفت بدون شخصیت، ۴) تجارت بدون اخلاق، ۵) علم بدون انسانیت، ۶) عبادت بدون ایثار،  ۷) سیاست بدون اصول و ۸) حقوق بدون مسئولیت.  بدون تردید اگر مردم هر جامعه ای در فعالیت های خود این خطاها را کاهش دهند می توانند به بهبود مشکلات خود امیدوار باشند.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.