نگاهی به کارکردهای انتخابات یا چرخش مسالمت آمیز نخبگان: نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست

نقد حال

حبیب اله قربانی

کارشناس ارشد مطالعات جهان

 

به جریان رسمی گزینش یک فرد یا افراد برای اداره ی جامعه و همچنین ابراز موافقت یا مخالفت با یک طرح سیاسی، انتخابات یا همه پرسی گفته می شود. البته باید تمایز بین شکل و ذات انتخابات در نظر گرفت. در برخی جوامع، قالب انتخابات وجود دارد اما جوهر و ذات انتخابات نادیده گرفته می شود. مانند زمانی که انتخاب گران در انتخاب خود از آزادی واقعی گزینش بین حداقل دو گزینه محروم باشند. برخی کشورها بیشتر به نفس برگزاری انتخابات توجه دارند، اما رقابت که اصلی ترین معیار برای گزینش های سیاسی است را فراموش می کنند.

از لحاظ تاریخی اگرچه در آتن و روم باستان انتخابات وجود داشت ولی ریشه ی انتخابات به شیوه ی امروزی به ظهور تدریجی دولت های قرن هفدهم در اروپا و آمریکای شمالی باز می گردد. در آن زمان نگاه کل نگری برای اداره ی جامعه به تدریج جای خود را به مفهوم فرد گرایی داد. فرد به عنوان یک واحد اجتماعی در نظر گرفته شد و برای هر فرد در اجتماع  به عنوان یک موجود انسانی، حق مشارکت در اداره ی جامعه به رسمیت شناخته شد. حکومت ها قدرت خود را منوط به رضایت بیشترین افراد جامعه تلقی می کردند و به جای نیروهای غیر طبیعی یا اجتماعی بر این باور بودند که قدرت حاکمان به توافق مردم بستگی دارد. با این حال در بسیاری کشورهای با انتخابات آزاد این دوره، تعداد زیادی از شهروندان از داشتن حق رای محروم بودند. طی قرن هجدهم با وجود انتخابات و اعلام برابری حقوق شهروندان، بیشتر حکومت ها شبیه اشراف سالاری بود چرا که بسیاری از مردم مانند زنان، به دلیل دیدگاه های سنتی و قدیمی از حق رای محروم بودند.

طی قرن نوزده و بیستم، شعار «یک فرد، یک رای» آرام آرام جامه ی واقعیت پوشید و بسیاری از کسانی که در گذشته از حق شهروندی مشارکت در اداره ی کشور محروم بودند با مبارزه و تلاش به آن دست یافتند. رقابت به عنوان جزئی جدایی ناپذیر انتخابات تلقی شد. همه از این حق برخوردار شدند که از بین گزینه های مختلف برای اداره ی جامعه، آن را که به آرمان ها و اهداف شان نزدیک بود را انتخاب کنند. این حق را هیچ کس نمی توانست از کسی سلب کند و حتی زندانیان نیز از آن برخوردار شدند. علاوه براین طی این دو قرن، رهایی کشورهای مختلف آسیایی و آفریقایی از زیر یوغ استعمار باعث شد تا شیوه جدید نظام سیاسی در این مناطق نیز گسترش یاید و انتخابات (رقابت برای دسترسی به نقش های سیاسی) تقریبا در بیشترکشورهای دنیا رایج شود. هرچند برگزاری انتخابات در اکثر کشورهای دنیا رواج دارد اما بعضی از آنها بیشتر به عنوان ابزاری برای کسب درجه ای از مشروعیت داخلی و خارجی استفاده می کنند. برای آنها توجه به شکل و برگزاری انتخابات اولویت مهمتری دارد تا توجه به ذات و رقابت در انتخابات.

نهاد انتخابات کارکردهای مختلفی دارد. انتخابات به معنای کسب اجازه از مردم برای استفاده از قدرت در نظامهای سیاسی مردم سالاری است. در نظام های مردم سالاری جدید، مشارکت مستقیم مردم برای تصمیم گیری، چنان که در آتن و روم باستان وجود داشت ممکن نیست. از آنجا که همگان       نمی توانند در تصمیم گیری ها و اجرای تصمیمات دخالت مستقیم داشته باشند، با انتخاب نماینده یا به تعبیر دیگر وکیل، قدرت خود را به فرد یا افرادی  منتقل می کنند تا از منافع و حقوق شان دفاع کنند. بنابراینانتخاب نماینده، مهمترین فعالیت سیاسی مردم در کشورهای دموکراتیک است. به همین دلیل در تمامی کشورها نهاد یا سیستم های انتخابات از جایگاهی ویژه برخوردار هستند. این نهاد نقش زیربنایی در تداوم حکومت مردم بر مردم دارد.

علاوه براین، نهاد انتخابات، باعث ثبات و مشروعیت نظام های سیاسی است. مانند سنت ها و رسوم اجتماعی برگزاری انتخابات موجب می شود مردم به صورت منسجم در یک مراسم حضور یافته و با شور و شوق خود، استمرار نظام سیاسی را تضمین کنند. نهاد انتخابات جابجایی مسالمت آمیز نخبگان سیاسی را فراهم می کند. مردم بعد از انتخاب نمایندگان خود در قوه ی مجریه و مقننه، به دقت بر رفتار آنان نظارت می کنند و در صورت نارضایتی از عملکرد آنها، در انتخابات بعدی این فرصت را به فردی شایسته تر تفویض می کنند. نتیجه ی حضور گسترده ی مردم در انتخابات افزایش انسجام و یکپارچگی نظام اجتماعی است.

کارکرد دیگر انتخابات حفظ کرامت و شان شهروندان جامعه است. حضور مردم در پای صندوق های رای نشان دهنده ی وقوف آنها از التزام حاکمان به رای و نظر آنها در اداره ی جامعه است. وقتی شهروندان رای خود را در اداره ی کشور موثر بدانند، میزان مشارکت آنها افزایش یافته و در نتیجه حاکمان برای اداره ی جامعه و رعایت قوانین با مشکلات کمتری مواجه می شوند.

انتخابات انواع مختلف دارد. برخی از تصمیم گیران و اداره کنندگان جامعه به صورت مستقیم و عده ای دیگر با رای غیر مستقیم مردم انتخاب می شوند. در کشور ایران ریاست جمهوری و نمایندگان مجلس شورای اسلامی با رای مستقیم مردم انتخاب می شوند. انتخاب نمایندگان مجلس در اسفند ماه از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. نقش نمایندگان مجلس در سپهر سیاسی جوامع به سان اثر خورشید برای زمین است. خورشید روشنایی را به زمینیان هدیه می دهد. قوانینی که در مجلس به تصویب می رسد نیز، چون پرتو خورشید، ابهام در روابط انسان ها را روشن می سازد. همانگونه که اگر مهر نتابد، حیات بر کره ی خاک ممکن نیست، زندگی جمعی انسان هم بی قاعده و قانون امکان پذیر نخواهد بود.

به نظر می رسد در اسفند ماه نمایندگانی باید مورد اقبال مردم واقع شوند که بیش از هرچیز از سرمایه ی خرد و عقلانیت برخوردار باشند. حضور نمایندگانی آگاه و توانمند در عرصه قانون گذاری کشور باعث می شود بسیاری از مشکلات مردم کاهش یابد. حل مشکلاتی چون بیکاری، اختلاف طبقاتی، فساد، طلاق و…به افرادی نیاز دارد که نسبت به آنها علم و دانش کافی داشته باشند. حرف های بزرگ زدن، شعارهای قوی دادن و تند نشستن و کبر و غرور، دردی را دوا نخواهد کرد. به قول حافظ شیرین سخن:

«نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست

کلاه داری و آئین سروری داند»

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.