نیشابوریان علیه بنی امیه

نیشابوریان علیه بنی امیه

معاویه بن ابوسفیان دردوران حکومت خود،عبدالله بن عامررا ،ماموریت داد تاخراسان وسیستان را تحت نظارت داشته باشد،اوهم عبدالله بن سمره را از بصره به خراسان فرستادکه نامبرده به همراه عبدالله بن خازم فتوحاتی درنواحی شرقی یعنی کابل انجام دادوپسرخازم رابجای خود در خراسان گماشت. درهمین زمان بودکه چون احتمال عصیان مردم خراسان رابرضد خوداحساس میکردند،تصمیم به اسکان گروه های جمعیتی عرب به خراسان گرفتند و برهمین اساس قریب پنجاه هزار سپاهی عرب رابه اتفاق خانواده هایشان عازم شهرهای بزرگ خراسان همچون نیشابور ومرو نمودندکه سکونت این قبایل به کشاکش و اختلافات زیادی بین خود آنها منجرشدوازدیگرسو،تنفر ودشمنی توده های مردم شهرها وروستا هارا فراهم کرد.

ازاین دوران تا زمان قیام ابومسلم خراسانی به سال ۱۲۹هجری،نیشابور یکی از مراکز حکومت حاکمان اموی بود وتعویض وتغییرات زیادی در حاکمان خراسان از جمله نیشابور در منابع به چشم می خورد که خودمی تواندبیانگرآشفتگی اوضاع سیاسی خراسان ونیشابور ونارضایتی امویان در این دوره باشد.قیام یحی بن زیاد در خراسان در دوره هشام بن عبدالملک نمونه ای از جو متشنج سیاسی در نیشابور برضد بنی امیه می باشد.

ابومسلم درنیشابور

نیشابور تخت گاه نخستین امیرایرانی پس از اسلام

ازسال۱۰۰هجری داعیان بنی عباس در خراسان به فعالیت ودعوت اشتغال داشتندتااینکه ابومسلم در سال ۱۲۸هجری از جانب ابراهیم امام عباسی به خراسان آمدورهبری آنان علیه بنی امیه را برعهده گرفت وبااستفاده از محیط مناسب خراسان ونیشابورونیز وجود اختلافات قبیله ای بین مضریان ویمنیان ساکن خراسان،توانست دعوت بنی هاشم رادر خراسان آشکارسازد.

شایدبتوان گفت ظهورسیاسی شهرنیشابور در عرصه اسلامی،ظاهرا مربوط میشود به پیروزی عباسیان در خراسان که به همت ابومسلم صورت گرفت،ابومسلم پس از غلبه بر خراسان یک چندی در نیشابوراقامت داشت،درتاریخ نیشابورآمده که یکی از محلات نیشابور بنام ((محله ی در باغ))موسوم است وآن باغ ابومسلم بوده است.وی در مدت اقامت خود در نیشابورمسجدجامع بزرگی ساخت که به مسجد هزارستون معروف بوده است.وی نخستین امیرایرانی بود است که در نیشابور پس از اسلام تخت نهاد.

قیام سنباد نیشابوری برای کوتاه کردن دست اعراب

کشته شدن ابومسلم به توطئه منصور عباسی، در ایرانیان بخصوص آنان که در شرق این کشور می زیستند اثری نامطلوب گذاشت و چند تن بظاهر بنام خونخواهی وی ولی برای رسیدن به ریاست به مخالفت با منصور برخاستند.

در سال ۱۳۷ هـ­­ سنباد ملقب به اسپهبد فیروز سردار مجوسی ابومسلم خراسانی که در یکی از قراء نیشابور به نام آهن سکونت داشت به خونخواهی ابومسلم بر منصور خلیفه عباسی خروج کرد . پس از تصرف قزوین و نیشابور و قومس در ری بر خزائن ابومسلم نیز دست یافت و تصمیم خود مبنی بر اینکه به سوی ایالات عرب نشین حجاز پیش برود و خلیفه را براندازد و خانه کعبه را منهدم سازد اعلام داشت (۱).

بر اساس روایتی که صحیح تر به نظر می رسد سنباد یکی از توانگران نیشابور بود که چون اعراب خراسان پسرش را کشته بودند به سیاه جامگان پیوست(۲) .هنگام آشوب خراسان بر ضد امویان ، مردم نیشابور را به شورش بر انگیخت و آنان تشویق کرد که اشراف عرب را بکشند و خود جامه سیاه پوشیدند و با رسانیدن تدارکات به سیاه جامگان آن ها را یاری داد . این کار توجه ابومسلم را جلب کرد و او را بر آن داشت که با سنباد طرح دوستی افکند ، بدین ترتیب رابطه مستحکم و استوار میان آنان بر قرار گردید از این رو شگفت نیست که پس از قتل ابومسلم ، وی چنان بر شور و التهابی به خونخواهی اش برخیزد ، چنانکه سوگند یاد کرد که جان و مال خود را برای خونخواهی او صرف کند (۳). گسترش شگفت انگیز شورش سنباد هم خلیفه عباسی را غافلگیر ساخت.

در این زمان منصور عباسی ، جمهور بن المرار العجلی را با سپاهی از مردم خوزستان و فارس و عشایر عجلی به مقابله با سنباد فرستاد . و سپاه در محلی به نام جرجنبان در هم آویختند و جنگی هولناک در انداختند نبرد ۴ روز به طول انجامید تا آنکه سپاه سنباد شکست خورد . دوره خروج سنباد تا وقتی که کشته شد ۷۰روز طول کشید (۴).

قیام خونین سنباد هر چند به زودی فرو نشست لیکن پیروانش پس از وی به فعالیت مخفیانه خود ادامه دادند . اگر چه برخی قیام وی را جهت گرفتن انتقام خون ابومسلم از خلیفه دانستند ولی باید گفت که هدف واقعی سنباد در این قیام کوتاه کردن دست زمامداران عرب از سرزمین ایران بوده است (۵).

منابع:

۱- تاریخ ایران بعد از اسلام ص ۴۰۵ و سیر الملوک ص۲۵۸

۲- تاریخ طبری ، ج۲ ص۱۰۹۳ .

۳- تاریخ یعقوبی ج۲ ص ۳۸۶ .

۴- مروج الذهب ج۲ ص ۲۹۷و۲۹۸ ،الکامل ج ۹ص ۱۱۷٫

۵- تاریخ ایران از ظهور اسلام تا دیالمه ص ۶۸ .

نویسنده :نعمت اله صادقی

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.