نمایشگاه بی رونق کتاب ناشران ایران در نیشابور

«یار مهربان»؛ بی سود و با زیان

فروغ خراشادی- «دومین نمایشگاه ناشران کتاب ایران» عنوانی است که هفته گذشته برای یک روز، بر روی تابلوهای تبلیغاتی سطح شهر خودنمایی می کرد. عنوانی که البته تیتر «نیشابور، پایتخت کتاب ایران» را هم به یدک می کشید. آن هم در حالی که پایتختی کتاب برای یک سال نصیب نیشابور شده و از امسال نام و نشان آن طبیعتا به شهر دیگری از ایران اعطا شده بود. گویا دست اندرکاران نمایشگاه کتاب در نیشابور، با استفاده از این عنوان و عبارت «دومین» نمایشگاه، تلاش داشتند تا نمایشگاه امسال را به  نوعی دنباله نمایشگاه سال قبل عنوان کنند.

با این همه از استقبال و ازدحام مردم در نمایشگاه، تخصیص هزینه ی غرفه ها، کمک شهرداری به برگزاری این رویداد در سال ۹۵ و  رفت و آمد به نیشابور و اقامت ناشران که سال پیش رایگان بود؛ امسال فقط مکان دور از شهر نمایشگاه به قوت خودش باقی مانده و همه چیز تغییر کرده بود. مهم تراز همه این که امسال نمایشگاه خیام، خلوت و بی رمق برپا شد و بر خلاف سال پیش، از حضور روزانه هزاران نفر در آن خبری نبود.

روز پایانی نمایشگاه کتاب مثل روز اولش، بی رمق

در غرفه ای، خانمی که ده کتاب کودک را برداشته است سر دو هزار تومان چانه می زند؛ غرفه دار تابلو تخفیف ۵۰ درصدی را نشان می دهد و می گوید تا آن جایی که امکان داشته، تخفیف اعمال شده است و ادامه می دهد: امسال به حد کافی ضرر کرده ایم، دیگر شما این اندک سود را از ما دریغ نکن! از خانم خریدار اصرار و از آقای غرفه دار، انکار!

صبر می کنم تا خانم به ضرب زور خریدش را به پایان برساند و با غرفه دار که جزو معدود ناشران نمایشگاه است، که شخصا در نمایشگاه حضور دارد، گفتگو کنم. مردی میانسال و خوش برخورد که با دو انتشاراتی در نمایشگاه حاضر است؛ وقتی متوجه می شود خبرنگارم، سرِ دردِ دلش باز می شود؛ می گوید سال به سال، دریغ از پارسال! و ادامه می دهد: وسط کشمکش بخش خصوصی و دولتی، ما ضرر می کنیم؛ استقبال چنان کم بوده که غرفه داران از روز سوم به بعد، درصد تخفیف را افزایش داده اند تا هزینه ی برگشت کتاب کمتر شود؛ دست کم نیم میلیون تومان ضرر کرده ام.

ساعت ۸ شب، دو ساعت تا پایان دومین نمایشگاه ناشران کتاب ایران مهلت است. نمایشگاهی که از ۱۱ آبان به مدت یک هفته در محل دائمی نمایشگاه های بین المللی خیام (باغرود) جریان داشت و اینک آخرین نفس های را می کشید. آخرین شب هم مثل شب اول شمار بازدید کنندگان اندک بود و نسبت به سال گذشته، ناچیز؛ سال گذشته با تبلیغات وسیع و پوشش بالای رسانه های ملی و محلی و به لطف حضور چهره های مطرح در برخی غرفه ها، شور و نشاط نمایشگاه فزونی گرفته بود. افت جمعیت و کاهش چشم گیر استقبال از نمایشگاهی که سال گذشته نیشابور را بر سر زبان ها انداخته بود، سوالات زیادی را به ذهن می آورد.

شماری از غرفه داران عصر آخرین روز، کتاب ها را برچیده و بار سفر را بسته بودند؛ فرصتی دست داد تا با یکی از آن ها گپ و گفتی داشته باشم. می گوید از هنگامی که خبر رسید بنرهای تبلیغاتی سطح شهر را جمع آوری کرده اند و خلوتی نمایشگاه را دیدم، متوجه شدم مشکلی وجود دارد. هر چند پیش از بازگشایی نمایشگاه هم با تغییراتی نسبت به سال پیش، رو به رو بودیم. همکاران هم می گفتند اداره ی ارشاد پای خود را از همکاری و حمایت از ناشران و برگزاری نمایشگاه عقب کشیده است. سال قبل بن های کتاب به قیمت ۴۰ هزارتومان در اختیار مردم قرار می گرفت که می توانستند با آن ۵۰ هزار تومان خرید کنند. (بن های بانک شهر را می گوید.) حمایت ها موجب تشویق مردم به خرید می شد.

مهمترین دلیل مهجوری نمایشگاه کتاب؛ ضعف اطلاع رسانی

از همکارش که آخرین کارتن کتاب را بسته بندی می کند، می پرسم: فکر می کنید علت عدم حضور مردم، فقط بن کتاب و عدم هماهنگی نهاد ها و ادارات دولتی با بخش خصوصی است؟ می گوید: به نظرم مهمترین عامل، ضعف اطلاع رسانی است. بسیاری از بازدیدکنندگان حتی نمی دانستند این جا نمایشگاه کتاب است؛ شماری از طریق آشنایان شان و برخی ضمن گشت و گذار در جاده ی باغرود، متوجه شده اند و شماری هم از طریق کانال های تلگرامی.

در میان غرفه ها، یکی دو تا، نام کتاب های شان را روی کاغذ چاپ کرده، مثل رخت از بند آویخته بودند، مگر در این واپسین لحظات از بار فروش کم شان کاسته شود؛ جلوتر رفته از همین غرفه دار  می پرسم: این کتاب ها متعلق به «چند» ناشر متفاوت است ولی همه را یک جا در زیر یک نام قرار داده اید؟ می گوید که نماینده ی پخش است و چون برای حضور در نمایشگاه باید پول پرداخت می کرده، گلچینی از کتاب های انتشاراتی های متفاوت را آورده تا جبران خسارت احتمالی بشود.

می پرسم تا روز دوم، نام کتاب ها را سر در غرفه قرار نداده بودید، با این کار، فروش افزایش یافته است؟ می گوید: کمی بهتر شده اما کلا خوب نیست. ما تجربه ی پارسال را داریم اما وضعیت امسال نا امید کننده بود. پارسال این نمایشگاه در سطح ملی مطرح شد، تبلیغات گسترده بود و همه ی نهادها، از فرمانداری و شهرداری و اداره ی ارشاد، در کنار برخی شرکت های خصوصی زمینه ی مساعد برای برگزاری آن را فراهم کرده بودند، اما اکنون حتی دو تا بنر تبلیغاتی در سطح شهر به چشم نمی خورد. می گوید با این که از تهران آمده، اما نیشابوری است و ضمن رفت و آمد هایی که به شهر داشته، هیچ جا اثری از اطلاع رسانی در خصوص برگزاری نمایشگاه کتاب ندیده است و از این که چنین رویداد فرهنگی بزرگی در سطح شهر هیچ بازتابی نداشته، شگفت زده است.

غیبت بزرگ دانش آموزان در نمایشگاه کتاب/ نقض غرض

شماری از غرفه داران هم از عدم حضور دانش آموزان و مدارس طی این روزها گفتند،  از این که اعلان های تهیه شده برای مدارس یا توزیع نشده اند یا هماهنگی لازم بین دستگاه های متولی امر با آموزش و پرورش صورت نگرفته است و پس از سپری شدن یک هفته، ناگهان در آخرین روز نمایشگاه، مدارسی که امکان هماهنگی و تهیه ی سرویس رفت و برگشت برای دانش آموزان شان را داشتند، توانستند در نمایشگاه حاضر شوند.

غیبت مسئول برگزارکننده در ساعت های پایانی

برای گرفتن پاره ای توضیحات باید با برگزار کننده ی این نمایشگاه حرف بزنم اما نمی توانم دانایی فر، را در نمایشگاه پیدا کنم!  امکان برقراری تماس تلفنی هم وجود ندارد. از همکاران وی هم در خصوص مسائل طرح شده می پرسم ولی آنان از هر گونه ابراز نظری در نبود مدیرشان پرهیز می کنند. لازم است مطلب را با حداقل یکی از متولیان فرهنگ شهرستان مطرح کنیم؛  باخبر می شویم که عباس کرخی، رییس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی در گفتگو با خبرنگار ایسنا، دلیل عدم ورود این اداره را -که اتفاقا در حوزه ی کتاب و کتاب خوانی، پیشینه و رزومه ی قابل توجهی دارد- کمبود وقت کافی بیان کرده است. کرخی، که سال قبل، از هرساله شدن برگزاری نمایشگاه سخن گفته و تعامل گسترده با شورای شهر، شهرداری و دیگر نهادها برای برگزاری نمایشگاه کتاب سال قبل انجام داده بود، امسال از ورود به این موضوع خودداری کرده است. هر چند او از نداشتن مجوز برگزاری نمایشگاه چیزی نگفته، اما تصریح کرده است: ما در نمایشگاه امسال دخالتی نداشته‌ایم. او علت دخالت نکردن اداره فرهنگ و ارشاد را را زمان کم برای انجام هماهنگی‌های لازم بیان کرده است.

سعید شیبانی، فرماندار نیشابور و معاون استاندار خراسان رضوی هم در گفتگو با این خبرگزاری سو تفاهم ایجاد شده مبنی بر مجوز نداشتن برگزاری نمایشگاه کتاب از سوی اداره ی ارشاد را امری مشتبه می شمرد.

وی در پاسخ به این که «آیا صحبت مجوز نداشتن این نمایشگاه صحت دارد یا خیر»  اظهار کرده است: درباره موضوعی که به آن اشاره شد نیاز به هماهنگی کامل‌تری بوده که اداره کل ارشاد بتواند کمک بیشتری داشته باشد و امکانات بیشتر و فضا را فراهم کند. موضوع، عدم مجوز (نیست)؛ همان نیاز به زمان برای هماهنگی بیشتر بوده که این از دغدغه‌های حوزه ارشاد در این خصوص بوده تا بتواند حمایت بیشتری داشته باشد و مباحث نظارتی را در زمان کامل‌تری فراهم کند اما به علت زمان کم این اتفاقات نیفتاده و این گونه به اشتباه مطرح شده که مجوز نداشته است. آن‌ها هم به رغم زمان کم به مقداری که در توان شان بود، کمک کردند تا از نمایشگاه حمایت شود.

فرماندار نیشابور درباره مکان برگزاری و امکانات آن می گوید: این نمایشگاه مکانی موقت است. باید یک سری اصلاحات در آن انجام بگیرد و سریعتر مکان دائمی ساخته شود و ما تذکرات لازم را داده‌ایم.

ایسنا همچنین می نویسد: برخی معتقد اند که این استقبال کم باعث می شود ناشرانی که در سال جاری حضور پیدا کرده اند، در سال‌های آتی استقبال کم رنگی داشته باشند و در نهایت شهروندان نیشابوری این فرصت را از دست خواهند داد. یکی از غرفه‌داران در نمایشگاه معتقد بود مسئولان مربوطه در مرکز استان نسبت به شهرهای اطراف خود کم‌لطفی می‌کنند و از سویی مطالبه‌گر نبودن و شفاف نبودن مسئولان نیشابور باعث زیان دیدن شهروندان می‌شود.

پرسش های بی پاسخ فعالان حوزه ی فرهنگی

طی این یک هفته، هر گاه به نمایشگاه کتاب رفتم با شماری از چهره های نام آشنای فرهنگی گفتگو کردم؛ ما حصل گفتگوی “خیام نامه” در ذیل می آید اما پاسخ گویی به آن ها،  ضمن آسیب شناسی موضوعات مطرح شده، نیاز به اتاق فکر و هم اندیشی دستگاه های متولی امر دارد.

الف) سایت نمایشگاه دائمی خیام برای مقاصد اقتصادی در نظر گرفته شده است و از مواد غذایی تا ابزارآلات کشاورزی و صنعتی در آن امکان نمایش و عرضه دارند؛ حال ارائه ی کالایی چون کتاب که در سبد فرهنگی خانوار جا دارد، در یک نمایشگاه اقتصادی، محلی از اعراب دارد؟
ب) آیا زمان آن نرسیده است که مکانی مناسب و در سطح شهر، مختص نمایشگاه کتاب جانمایی شود تا هم حضور حداکثری مردم را در پی داشته باشد و هم غرفه داران و دوستداران کتاب از دیگر شهرها فرصت کافی برای حضور در نیشابور را داشته باشند؟  مگر نه این که چنین فرصت هایی می تواند نقش مهمی در گردشگری ایفا کند؟

ج) نقش پایتختی کتاب در رونق نمایشگاه پیشین و افول نمایشگاه فعلی چه می تواند باشد؟

جمله عیبش چو بگفتی، هنرش نیز بگو

از سوی دیگر و به رغم انتقادهای فراوانی که شرکت کنندگان و بازدیدکنندگان به شیوه ی برگزاری، مکان و شرایط نمایشگاه کتاب داشتند، این رویداد فرهنگی موافقانی هم داشت؛ اگر چه سطح کیفی سال قبل، انتظارات را بالا برده بود، اما مهدی کاکولی، مدیر کلبه کتاب کلیدر به عنوان موافق برگزاری نمایشگاه، می گوید : به نظر من این نمایشگاه هرچه که بود، از نمایشگاه های تکراری ارشاد نیشابور بهتر بود. همان نمایشگاه های با «کتاب های انباری» را می گویم که توسط کارمند سابق اداره برگزار می شد و اتفاقا آقای کرخی هم فرصت داشتند و در افتتاحیه هایش شرکت می کردند و اداره آموزش و پرورش هم بروشورهای تبلیغاتی اش را در تمام مدارس توزیع می کرد و اتفاقا تبلیغات ش در تمام دار و درخت های شهر پخش می شد و هیچ کس هم آن ها را پایین نمی آورد! به نظر می رسد مسئولان شهر، خیلی کم لطفی کرده اند. شاید چون دیده اند برگزاری این نمایشگاه توسط بخش دیگری صورت گرفته و نفعی برای رزومه سازی خودشان ندارد، ترجیح داده اند همکاری هم نداشته باشند.

در کنار همه ی کمبود ها، درست در واپسین لحظات نمایشگاه کتاب، جمعی از نویسندگان و ناشران نیشابوری که زیر نام نویسندگان نیشابور، به مدیریت رضا ابراهیمی، غرفه ای از نمایشگاه را به خود اختصاص داده بودند، با سر زدن به همه ی غرفه ها، ضمن تشکر از حضور ناشران و غرفه داران، بابت همه ی کاستی ها، از شرکت کنندگان در نمایشگاه، دلجویی کردند. اتفاقی که در نبود برگزارکننده، مسئولان فرهنگی و مدیران سیاسی به صورت خودجوش، البته در کمال آرامش و آراستگی، انجام شد.

«یار مهربان» اما مهجور

به هر روی به نظر می رسد، نمایشگاه به دلایلی از قبیل بی تدبیری و ناهماهنگی برگزار کنندگان و عدم «شفافیت» در اهداف و برنامه های برگزاری، فقدان اطلاع رسانی مناسب از یک سو و عدم قاطعیت دستگاه های متولی از دیگر سو ، در حد انتظار، موفق نبوده است. شاید بهتر بود یا  مانع برپا شدن این جُنگ کم رمق می شدند یا زمینه برگزاری آبرومندانه ی نمایشگاهی را فراهم می کردند که به هر حال به نام نیشابور تمام می شود. از همه مهم تر، نبود یا کمبود کتاب در سبد خرید خانوارها  به گونه ای از مهم ترین دلایل عدم توفیق این رویداد فرهنگی است. کما این که بخشی از استقبال از نمایشگاه سال قبل را هم می شود محصول تبلیغات و جوسازی مناسب رسانه ای دانست نه رغبت عمومی به کتاب و کتاب خوانی! این همه، دست به دست هم دادند تا این رویداد فرهنگی، به نقطه مبهمی در کارنامه فرهنگی شهر تبدیل شود و نیشابور را از فرصتی که قرار بود به جشن همه ساله کتاب در این شهر بیانجامد، محروم سازد. شاید هم این نمایشگاه، فقط  «ضعف های موجود » را آشکار ساخته باشد. اینک  مسئولانی که سال گذشته خود را پرچمدار افتخار برگزاری رویداد ملی وکم نظیر نمایشگاه کتاب می دانستند و آن را به نام خود ثبت کردند، لازم است توضیحی درباره آن و پیامدهای منفی اش برای آینده فرهنگی نیشابور ارائه کنند.

 

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.