نقشه راه ارتقای  نیشابور در تقسیمات کشور , چند پاره کردن خراسان بزرگ و تجربه ابرشهر تاریخ

 

رضا میرابی– در غیاب یک نظام توسعه ای مبتنی بر آمایش سرزمین و در شرایطی که در کشور ما تخصیص امکانات و بودجه ها نه بر اساس شاخص هایی نظیر پتانسیل های منطقه ای و جمعیتی، بلکه بر اساس مرکزیت اداری و سیاسی صورت می گیرد، یکی از مهم ترین عواملی که در کمیت و کیفیت خدمات ارائه شده به یک منطقه نقش دارد، تقسیم بندی های کشوری است.

از همین رو در دهه های اخیر، به ویژه پس از سال ۱۳۵۷ در سطح کشور، شهرستان های با جمعیت و گستردگی بالا سعی در ارتقا بخش های تابعه خود به شهرستان مستقل را دارند و شهرستان های متوسط به بالا در سودای مرکزیت استان و متمرکز نمودن نظام اداری در حوزه منطقه ای شان هستند.

ارتقای بخش های نیشابور در چه وضعیتی است

از سویی نیشابور نیز با ۴ بخشِ مرکزی، زبرخان، میان جلگه و سرولایت و با دارا بودن ۷ شهر، با جمعیتی بیش از ۵۰۰ هزار نفر در زمره شهرستان های نیازمند توسعه قرار دارد و درست یا غلط؛ راحت ترین راه توسعه اش، استقرار شهرستان های جدید در بخش های تابعه آن قلمداد شده است.

طرح ارتقای روستاهای بزرگ نیشابور به شهر و در ادامه ارتقای بخش های تابعه نیشابور به شهرستان سال هاست که پیگیری می شود. تجمع و اعتراض شدید مردم خرو برای ارتقا به شهر در ماه های پایانی دولت هشتم شاید یکی از بزرگترین پیامدهای طرح تقسیمات کشوری بود. موضوعی که با دخالت نیروهای امنیتی و انتظامی از نیشابور و مشهد و خسارات فراوان پایان یافت و بنا به نظر کارشناسان دلیلی بر تعویق و مسکوت ماندن ارتقای بخش زبرخان شد.

در این میان، ارتقا بخش تحت جلگه به شهرستان مستقل «فیروزه»، در اواخر سال ۸۷ تنها تجربه موفق شهرستان نیشابور در ارتقا بخش های تابعه خود است. شهرستانی که اکنون خود دارای ۲ شهر مستقل و جمعیتی بیش از ۴۰ هزار نفر است.

فرایند ارتقا زبرخان با گذشت زمان دشوار تر می شود!

نماینده نیشابور در مجلس می گوید: شرایط ارتقا زبرخان با گذشت زمان سخت تر شده است. نخستین گام برای توسعه و ارتقا این بخش، اتحاد و همدلی شهرهای زبرخان است.

حمید گرمابی در گفتگو با «خیام نامه» اظهار کرد: در پیگیری هایی که از دوسال پیش برای ارتقا بخش زبرخان و دیگر بخش های تابعه نیشابور به شهرستان مستقل داشتیم، ابتدا وزارت کشور بخش زبرخان را در تقسیم بندی کشوری در زمره بخش های منطقه یک و برخوردار به حساب آورده بود.

وی افزود: برای ارتقای بخش های برخوردار که رتبه منطقه ای ۱ دارند، جمعیت بخش باید حداقل ۱۲۰ هزار نفر باشد که جمعیت فعلی زبرخان با این عدد فاصله بسیار دارد. از این رو با رایزنی هایی که با وزارت کشور و مدیرکل تقسیمات کشوری داشتیم توانستیم آنها را متقاعد کنیم که زبرخان در رسته بندی منطقه ای، به عنوان منطقه نیمه برخوردار با رتبه ۲ قرار بگیرد.

او ادامه داد: در شرایط ارتقا بخش هایی که در تقسیم بندی به عنوان منطقه ۲ هستند، ذکر شده که جمعیت بخش باید حداقل به ۸۰  هزار نفر رسیده باشد. با این حال نیز جمعیت زبرخان با این تعداد نیز برابری ندارد اما با گفتگویی که با معاونت سیاسی وزارت کشور انجام شد، قول ارتقای بخش زبرخان گرفته شد و امیدداریم با فراهم کردن زیرساخت های لازم، شاهد ارتقای این بخش به شهرستان مستقل باشیم.

نماینده اصلاح طلب نیشابور در مجلس با بیان اینکه ارتقای زبرخان نیازمند اتحاد یکپارچه مردم منطقه است، اذعان کرد: سال گذشته پیگیری های مجدد سبب شده بود که طرح ارتقا زبرخان دوباره به جریان بیفتد. این روند که در ابتدا با نتایج مثبتی همراه بود به دلیل اختلافاتی که بر سر این موضوع بین مردم بخش ایجاد شد، مسکوت مانده است.

گرمابی خاطر نشان کرد: از مردم بخش می خواهیم تا در کمال آرامش و با موازین منطقی و بدون در نظر گرفتن حساسیت های قومی و قبیله ای به ارتقای بخش نگاهی توسعه ای داشته باشند و ضرورت ارتقا بخش بزرگ زبرخان به یک شهرستان مستقل را به عنوان یکی از پارامتر های توسعه نیشابور و زبرخان درک کنند.

وی در پاسخ به سوال «خیام نامه» مبنی بر تصمیم گیری در خصوص مرکزیت شهرستانِ حاصل از ارتقا زبرخان، گفت: هنوز به طور قطع نمی توان اظهار نظر کرد اما آخرین راهکاری که به آن رسیدیم، قرار بر این است که فرمانداری و مرکزیت شهرستان (درصورت ارتقا بخش زبرخان) مکانی حدفاصل شهرهای بخش باشد که دسترسی و ارتباط همه شهرها به آن مکان تسهیل شده باشد.

معاون فرماندار نیشابور در ابتدای دهه ۸۰ نیز در خصوص ارتقا پیشینه ارتقا زبرخان گفت: در اواخر دولت خاتمی شرایط برای تبدیل زبرخان مهیا بود اما اختلافی که بین شهرها برای مرکزیت پیش آمد چالش بزرگی بود که در سر راه توسعه و ارتقا زبرخان به وجود آمد.

ایرانفر در گفتگو با خیام نامه گفت: اگر این چالش را نداشتیم، قطعا بخش زبرخان حتی زودتر از فیروزه به شهرستان ارتقا پیدا می کرد اما همین موضوع سبب عقب نشینی وزارت کشور و مسکوت ماندن طرح شد.

۴ روستای گرفته شده، به فیروزه بازگردانده می شوند

سرولایت و میان جلگه در

 نوبت ارتقا

گرمابی از رایزنی های مجدد با وزات کشور در خصوص ارتقای بخش های نیشابور به شهرستان مستقل خبر داد و یادآور شد: در جلسه ای که با احمدی، معاون سیاسی وزیر کشور، داشتم، علاوه بر پیگیری ارتقای زبرخان، با بررسی نکات مثبت و ظرفیت بخش های نیشابور برای توسعه به شهرستان، دستور فوری معاون وزیر برای توسعه بخش های میان جلگه و سرولایت به شهرستان صادر شد. بخش میان جلگه در تقسیم بندی کشوری به عنوان منطقه ۳ شناخته شده و با پیگیری های بیشتر می تواند به شهرستان مستقل ارتقا یابد.

وی ادامه داد: از دیگر مباحثی که در این نشست مطرح شد، ارتقای سه روستای برزنون، اسحاق آباد و گرماب به شهر و نیز موضوع مهم بازگرداندن و الحاق مجدد روستاهای جداشده از شهرستان فیروزه بود که مقرر شد به زودی جلسه ای فوری با مدیرکل تقسیمات کشوری برگزار و تا دست یابی به نتیجه مناسب ادامه یابد.

نگاهی به پیشینه تقسیم خراسان در دهه ۸۰

تقسیم خراســان در بن بست

شنبه هفته گذشته، یازدهم ماه جاری بود که معاون سیاسی، اجتماعی استاندار خراسان رضوی با حضور در نیشابور در عبارتی که بنابه گفته خودش، صرفا یک «اشتباه لفظی» بود، از استان خراسان غربی سخن گفت.

جواد حسینی در افتتاحیه پارلمان بانوان نیشابور که در فرمانداری شهرستان برگزار شد، از عبارت خراسان غربی استفاده کرد. اقدام جنجال برانگیزی که البته از سوی نیشابوریان بی پاسخ نماند. خبرنگار فارس در نیشابور در ادامه جلسه به سخنان حسینی واکنش نشان داد و از او خواست که علت استفاده از این عبارت نامانوس را توضیح دهد و

حسینی که اصلیتی سبزواری دارد، در پاسخ با عذرخواهی از مردم نیشابور، ابراز کرد: مقصود من غربی ترین شهر خراسان بود. بیان این عبارت یک اشتباه لفظی بود که از این بابت عذرخواه ام.

امام موضوع تقسیمات کشوری و حساسیت دو شهر مستعد هم جوار برای نخستین بار نیست که مطرح می گردد.  این  موضوع دو دهه است که همواره محمل تنش های منطقه ای بوده است و نظام نادرست تخصیص بودجه و امکانات عمرانی در کشور، مردم این دو شهر را ناچار ساخته که با پرداخت هزینه های سنگین (و گاه خسارات انسانی) پیگیر ارتقای شهرستان های خود باشند.

تجربه تکه تکه کردن خراسان

تقسیم خراسان بزرگ که تا ابتدای دهه هشتاد خورشیدی پهناورترین استان کشور بود،  در ابتدای دهه هشتاد و در مجلس ششم مطرح گردید. اگر نمایندگان وقت استان در مجلس بر سر تقسیم خراسان بزرگ به ۵ استان به تفاهم رسیده بودند، اما پافشاری مردم نیشابور و نمایندگان آنها در مجلس، به ویژه حسین انصاری راد مانع تحقق طرحی شد که در آن کهن ترین مرکز فرهنگی، تاریخی و تمدنی خراسان، یعنی نیشابور، نادیده گرفته شده بود.  این موضوع در آن دوره به دفعات و همراه با حواشی متعدد در صحن علنی مورد بررسی قرار گرفت.

نماینده اصلاح طلب و کهنه کار نیشابور در مجلس ششم ، توانست یک تنه و درحالی که همراهی دیگر نماینده نیشابور را چندان که باید در تایید سخنان خود نمی یافت، با ایراد سخنانی، توانست رای قاطع نمایندگان را برای مسکوت کردن طرح ۵ تکه ای کردن خراسان بگیرد.

به نقل از صبح نیشابور، حسین انصاری راد، سه شنبه ، نهم آبانماه، در مذمت طرحی که خود آن را «پاره پاره کردن خراسان» نامیده بود، در حضور ۲۲۰ نماینده وقت مجلس،گفت: ضعف مدیریت در عمران کشور و خراسان و معطل گذاشتن زمینه های مهم و شگرف خراسان از هر نظر با تقسیم حل شدنی نیست.

وی در این حال ادامه می دهد: مشکل مدیریت موضوعی عمیق است که حل آن را باید در جای دیگر جستجو کرد.تا کی باید تجربه های تلخ گذشته و شیوه مدیریت ورشکسته تکرار شود و کشور تاوان آن را بپردازد؟

او این طرح را فاجعه ای بزرگ می خواند و معتقد بود: با تشکیل استان های جدید و افزایش هر استان، حداقل دو هزار پست سازمانی و هزینه کردن ۱۵۰ میلیارد تومان (بنا بر اطلاعات سال نگارش گزارش) و استمرار آن برای همیشه باید در نظر گرفته شود که عملا به جای اصلاح دولت، و سبک کردن بار خزانه دولت، تنها موجب تحمل هزینه های بیشتر به دولت می شود.

با ادای این سخنان از سوی نماینده نیشابور مخالفان مسکوت کردن طرح برآشفتند و سرانجام بای سلامی، نماینده خواف در سخنانی تند و حاشیه ای ضمن متهم کردن انصاری به شورش طلبی، مخالفت خود را برای مسکوت کردن این طرح اعلام کردند.

بعد از ایراد سخنان مخالفان موافق و مخالف طرح، پیشنهاد مسکوت ماندن طرح تقسیم خراسان به رای گذاشته شد که با اختلاف فاحش تعداد رای موافقان با مخالفان، اکثریت نمایندگان به مسکوت کردن طرح رای دادند.

دراین هنگام نمایندگان مخالف مسکوت کردن طرح، با بالا نگه داشتن برگه های شماره خود جو مجلس را متشنج کردند. در این هنگام و پس از سخنان نماینده کاشمر، کروبی، رئیس وقت مجلس، از نمایندگان می خواهد که بار دیگر رای گیری انجام شود.

این بار اما طرح مسکوت ماندن پیشنهاد تقسیم خراسان، با ۱۲۵ رای موافق و ۷۵ رای مخالف، به مدت ۶ ماه تصویب می شود.

سر انجام و پس از گذشت یک سال و نیم از این اتفاق، طرح اصلاح شده تقسیم خراسان و این بار به ۳ استان، سه شنبه، بیست و نهم اردیبهشت ۸۳ به تصویب مجلس و پس از ده روز به تایید شورای نگهبان می رسد.

سیاست های دولت با موضوعات غیرکارشناسی تقسیم خراسان در تضاد است

حمید گرمابی در گفتگو با خیام نامه هم چنین در باره به کاربردن عبارت نادرست  توسط معاون سیاسی استاندار، که خود حسینی آن را «سهوی» خوانده است، گفت: نباید به این موضوع دامن بزنیم. معاون وزیر کشور طرح هرگونه بحثی در این خصوص را تکذیب کرده و سیاست های دولت را در تضاد با موضوعات غیر کارشناسی که توسط برخی اشخاص اظهار می شود و در حال حاضر سبب نگرانی مردم نیشابور شده است، دانست.

اما آن چه مسلم است این که نه تنها هر دو نماینده شهرستان در مجلس، بلکه همه بزرگان سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و نیز مردم و نیروهای اجتماعی موثر در شهرستان بایستی پیش از هر چیز نقشه راهی بلند مدت را برای ارتقای منطقه ای نیشابور و بخش های مستعد آن ترسیم و در جهت تحقق آن تلاش کنند. تلاشی آن چنان همدلانه و متحدانه، که در صورت طرح دوباره مساله تقسیمات کشوری و افزایش تعداد استان های کشور، ولو در آینده ای دور، کسی نتواند با دلایل واهی همچون فاصله دو مرکز استان، مهم ترین مرکز تمدنی و شهرنشینی خراسان در طول تاریخ را نادیده انگارد.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.