«موزه یا فرودگاه»؟ مساله، این نیست!

چراغی که فقط به خانه «همسایه های نیشابور» رواست

سیدامیر میرسجادی

کارشناس ارشد معماری

حذف نیشابور از جاده ابریشم جدید

در گذشته؛ شهرهایی همچون سمرقند، مرو، «نیشابور»، همدان، بغداد، حلب و…
کانون مراودات و تعاملات جهانی بوده‌اند و این نقش‌آفرینی به یاری زیرساخت شبکه
حمل‌نقل راهبردی «جاده ابریشمِ» زمینی بوده است. سده‌ها گذشته و از نقش بسیاری از
این شهرها، فقط داستان و سرگذشتی در دل تاریخ مانده است و با نگاهی عمیق به شرایط
و موقعیت و شرایط امروز آن‌هایی که موقعیت خود را برقرار داشته‌اند، علاوه بر
عوامل موثر سیاسی یک عامل بسیار تعیین‌کننده در استمرار نیک‌بختی این قبیل شهرها،
شناسایی می‌شود و آن توجه ویژه به زیرساخت‌های ارتباط و حمل و نقل محلی، ملی و بین‌المللی
این شهرهاست.

آن جاده ابریشم زمینی که در سده‌های اخیر به خاموشی و بی‌رونقی‌گراییده بود؛
امروز و در هماهنگی با شرایط روزگار ما در حال احیا و دگردیسی در قالب «جاده
ابریشم هوایی» است. یعنی شهرهای نقش‌آفرین و تاثیرگذار سال‌ها و دهه‌های آینده،
تجارت، گردشگری، فرهنگ، اقتصاد و دیگر مناسبات خود را به دستیاری یک زیرساخت اساسی
سامان می‌دهند و آن، «فرودگاه» است.   

در ایران، به‌ویژه از دهه ۱۳۷۰ خورشیدی، احداث فرودگاه ها، بیش از گذشته مورد
توجه واقع گردیده است. هرچند برخی کارشناسان معتقدند که در امکان سنجی و مکان یابی
تعداد قابل توجهی از فرودگاه‌های نوبنیاد کشور، دقت لازم صورت نگرفته و نتیجه آن،
اتلاف منابع عمرانی کشور با کمترین بازدهی شده است؛ اما طبیعی است که باید از دولت
انتظار داشت نسبت به ایجاد این زیرساخت تحول‌آفرین، در مناطق توانمند و آتیه‌ دار
کشور از جمله نیشابور اقدام نماید. اکنون علی‌رغم اینکه در حدود ۱۰۰ نقطه از کشور،
با شرایط مشابه یا بعضا کم‌توان‌تر نسبت به نیشابور؛ امکانات فرودگاهی لحاظ شده یا
درحال ایجاد است، نیشابور، «دومین کلانشهر خراسان» که دارای مصوبه‌ رسمی و ملی
«منطقه نمونه بین‌المللی گردشگری» نیز هست، با دارا بودن بسیاری از پتانسیل‌های
بالقوه جغرافیایی-جمعیتی-اقتصادی-فرهنگی-گردشگری-کشاورزی و همچنین با وجود
قرارگیری در مسیر مهم‌ترین کریدور پرتردد هوایی کشور (مسیر تهران- مشهد) و نیز
فاصله ۷۷۰ کیلومتری تا پایتخت، از داشتن یک فرودگاه مسافربری داخلی برای پرواز به
تهران محروم است.

مغلطه تکراری برای «تحریم» نیشابور

هر هفته صدها مسافر نیشابور، به علت فقدان این امکان مهم، مجبور به عزیمت به
فرودگاه پر ترافیک مشهد یا بعضا به فرودگاه کم‌تردد سبزوار و طی مسیرحداقل ۱۲۰
کیلومتری هستند. این موضوع باعث مشکلات فراوان برای مسافران نیشابور شده؛ به طوری
که معادل با کل زمان پرواز به تهران را باید درجاده‌ای پرخطر طی کنند تا تازه به
مکان «مبدا» پروازی برسند!  از سال ۱۳۷۸ که
نخستین بودجه مطالعاتی برای احداث فرودگاه نیشابور به مبلغ ۲۰۰ میلیون ریال اختصاص
یافت و همزمان زیرسازی اولیه باند فرودگاه با کاربری کشاورزی در جاده کاشمر
(روبروی تصفیه‎خانه)، مکان‌یابی و ایجاد شد امید می‌ر‌فت
که این طرح توسعه یابد و تبدیل به فرودگاه مسافربری و پشتیبان اضطراری گردد. اما
باوجود چندین بار مطالبه؛ همواره به بهانه به اصطلاح نزدیک بودن به مشهد و
سبزوار!، پاسخ منفی دریافت شده بدون آن که به شرایط ویژه نیشابور توجه گردد. این
درحالی‌ست که در بسیاری از شهرهای کشور مانند رفسنجان و کرمان، فسا و جهرم،  لار و لامرد، داراب و فسا، گچساران و یاسوج، گرگان
و ساری، بروجرد و خرم آباد، کاشان و قم، و حتی گناباد و مه‌ولات در همین استان
خراسان رضوی (که شرایط مشابه جغرافیای نیشابور-مشهد و نیشابور-سبزوار را نسبت به
همدیگر دارند) امکانات فرودگاهی در نظر گرفته شده و یا درحال شکل گیری و تکمیل
است.

نیشابور اما نخستین بار نیست که با این قبیل پاسخ‌ها (نه در راستای توجه به استعدادهای این شهرستان، بلکه در راستای منافع و مصلحت‌های شهرستان‌های همسایه) روبرو می‌شود؛ خوب در خاطرمان هست که چگونه برای ایجاد دانشگاه دولتی نیشابور، ارتقای شبکه بهداشت به دانشکده علوم پزشکی، ارتقای جایگاه در تقسیمات کشوری، اختصاص اورژانس هوایی و … نیز همین بهانه نزدیک بودن مطرح می‌شد و دستاورد آن، عقب‌ماندگی و محرومیت نیشابور از امکاناتی شد که علی رغم داشتن حق، اما برخورداری از آن بر نیشابور خراسان، دریغ شد و در همان حال، به همسایه نیشابور، روا و گوارا گردید!

امروز؛ همان بی‌توجهی‌ها، و همان توجهات مصلحتی به مناطق پیرامونی، البته با
چاشنی بی‌مهری‌هایی از سوی برخی رسانه‌ها و فعالان سیاسی همان مناطق، همراه شده و
این عقب‌ماندگی‌های نه ذاتی که «تحمیلی» را، دلیلی بر عدم صلاحیت نیشابور برای
ارتقا قلمداد می‌نمایند.

حق است اما فقط برای «همسایه» ها

امروز؛ این قبیل سخنان و مواضع سیاسی، آنچنان پربسامد تکرار شده که برای
ساکنان صبور و فرهنگ‌مدار دامنه‌های جنوبی بینالود و ابرشهر تاریخی خراسان، بسیار
آشناست؛ آیا خلاصه تاریخ نیشابور معاصر را باید با این عبارت نوشت: «ازخودگذشتگی و
در اختیار قرار دادن سرمایه‌ها و فرصت‌های مردم این شهرستان، در راستای توسعه و
مصالح و رفاه همسایه؟!»

چه کسی این نقش را به نیشابور، ارزانی داشته است؟!  چه کسی نیشابور با استعداد و توانمند را با این
نقش خنثی می‌خواهد؟! چه کسی این نقش ناستودنی را بر قامت نیشابور، دوست می‌دارد؟!
آری؛ عمیقا می‌دانیم که فرودگاه، زیرساخت استراتژیک و اساسی برای توسعه نیشابور
است؛ زیرساختی که می‎تواند تحول اقتصادی، گردشگری،
ارتباطی، فرهنگی و حتی ارتقای جایگاه سیاسی نیشابور آینده را رقم بزند. 

اینکه نیشابور دومین قطب صنعتی، گردشگری، کشاورزی، جمعیتی و … خراسان بزرگ
باشد. ۷ آژانس فعال هوایی با حداقل فروش ۵۰۰ بلیط در هفته (صرف نظر از فروش
اینترنتی و خارج از شهرستان) داشته باشد و نیز زیرساخت‌های مهمی همچون گمرک تجاری،
مجتمع فولاد، ایران‌خودرو، نیروگاه تولید برق، مجتمع نساجی، شهرک‌های بزرگ صنعتی،
جاذبه‌های مهم تاریخی و فرهنگی، اردوگاه بزرگ کشوری، هتل ۴ ستاره بین‌المللی،
بزرگترین افلاک‌نمای خاورمیانه و … در آن مستقر باشد؛ اما از فرودگاه محروم
باشد؛ نشان می‌دهد که ضعف بزرگی وجود دارد و جایی از چرخه توسعه نیشابور، می لنگد.

ضرورت همدلی در مطالبه ای برحقّ

در سفر اخیر رییس جمهور به نیشابور، هواپیمای دکتر روحانی در سبزوار به زمین
نشست! و در پایان سفر از مشهد برخاست! و بار دیگر یادآور نمود که در عصر سرعت و
تکنولوژی؛ چه برای مقامات کشوری چه برای گردشگران و چه برای فعالان اقتصادی و حتی
شهروندان عادی، هنوز که هنوز است امکان «دسترسی سریع و آسان به نیشابور» وجود
ندارد و این می‌تواند تاثیر منفی بر برنامه‌های امروز و آینده توسعه نیشابور داشته
باشد.

هرچند در جریان سفر مذکور، مقرر شد پروژه‌ای شاخص برای شهرهای نیشابور و
سبزوار اختصاص یابد تا به عنوان طرح ماندگار از دولت تدبیر و امید به یادگار بماند
اما در حالی که از بودجه ۱۵۰ میلیارد تومانی اختصاصی هر شهر؛ مبلغ ۱۰۰ میلیارد (دو
سوم بودجه) به احداث راه آهن سبزوار اختصاص یافت اما در نیشابور، با وجود تهیه طرح
کامل مطالعات فنی-توجیهی احداث فرودگاه نیشابور توسط کمیته تخصصی نماینده مردم این
شهر در مجلس شورای اسلامی، که بنده نیز افتخار همکاری با آن‌را داشته‌ام؛ سرانجام
حتی با تعلق ۵۰ میلیارد تومان نیز برای احداث مشارکتی فرودگاه نیشابور مخالفت شد و
بجای آن، طرحی «دیکته‌شده» تحت عنوان «باغ-موزه» به نیشابور اعطا گردید!

علی‌رغم مخالفت صریح نماینده مردم نیشابور و تذکرات و پیگیری‌های پرشمار
ایشان، و نیز با وجود حمایت علنی شورای شهر و تقدیم نامه مشترک نمایندگان به رییس
جمهور؛ مدیران استانی و در راس آن استاندار محترم، بدون توجه به خواست عمومی مردم
سومین منطقه جمعیتی شرق کشور؛ ضمن اعلام مخالفت با طرح فرودگاه، اصرار عجیبی بر
اجرای موزه دارند! و این درحالی است که چندی قبل، رییس کمیسیون عمران شورای شهر، از
«اعلام آمادگی یک سرمایه‌گذار بخش خصوصی برای احداث موزه در نیشابور» خبر داده
بود.(خیام نامه – ۸ اردیبهشت۹۷)

با این وصف آیا اصرار بر اتلاف بودجه دولتی در طرح موزه (که سرمایه‌گذار آن
وجود دارد) قابل تامل نیست؟! هنگامی که ما با سیاست‌گذاری مبتنی بر منافع جمعی و ایجاد
بسترهای مناسب، می‌توانیم هم فرودگاه را (با سرمایه‌گذاری دولتی) داشته باشیم و هم
موزه بزرگ نیشابور را (با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی) داشته باشیم پافشاری بر احداث
موزه‌ای که بازدید‌کننده‌ آن باید در ۱۲۰ کیلومتر آن طرف‌تر بر زمین بنشیند و دو
تا سه ساعت زمان بگذارد تا خود را به موزه برساند؛ چه توجیهی دارد؟! به جز این که
برنامه‌های توسعه نیشابور، باید با مصالح دیگری سازگار باشد که اطلاع دقیقی از
آنها نداریم؟!

تاریخ در انتظار پاسخ امروز ما

اینک تاریخ نیشابور، نظاره‌گر خواهد بود که آیا پس از
۱۹ سال انتظار، بار دیگر نیز احداث فرودگاه در نیشابور، قربانی از خودگذشتگی‌های
مبهم، فرصت‌سوزی‌ها، بی‌مهری‌ها و بهانه‌تراشی‌ها و حواشی می‌شود یا اینکه این بار
و در این برهه‌ حساس و زودگذر؛ عزمی جدی و همگرایی همدلانه، از سوی مسئولان و
نمایندگان و مردم نیشابور (فارغ از تفاوت دیدگاه‌ها و رقابت‌های رایج و
انکارناپذیر سیاسی؛ و فقط با نگاه عمیق به آینده نیشابور و سرنوشت و عزت فرزندان و
نسل‌های آینده این شهر)، برای استفاده از این فرصت تاریخی و تحقق بخشیدن به آرزوی
دیرینه نیشابوریان، ایجاد خواهد شد؟

به اشتراک بگذارید:


دیدگاه برای “«موزه یا فرودگاه»؟ مساله، این نیست!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.