من عصا و نور بگرفته به دست , نوشتاری درباره اِعمال حاکمیّت قانون و عزل شهردارِ نیشابور

سعید رضادوست

پژوهشگر حقوق فرهنگی

یکی از مهم ترین مرزهای تفکیک جامعه ی مدرن از جامعه ی سنّتی، مفهوم قانون و حاکمیّت آن بر رفتارهای افراد و نهادهاست. در جامعه ی سنّتی، منطقِ پیروزی بر مبنای غلبه استوار است. آن چنان که گفته می شد : «الحقّ لمن غلب». حق با هر آن کسی است که غالب آمده باشد. خواه این غلبه با بهره مندی از حقیقت باشد و خواه از اعمال زور. آن که از «زور» بیش تر بهره دارد، همواره حاکم است و دیگران بایستی سرِ تمکین در برابرش فرود بیاورند.

با پیدایش مفهوم قانون، منطقِ مزبور نیز دستخوش تحوّلی چشمگیر شد. قانون، سرچشمه ی اعطای مشروعیّت به جایگاه حاکمیّت و زمامداری و نیز نشستن بر صندلی حق گردید. هر آن کسی که سخنی منطبق تر با موازین قانونی بر زبان راند، محق تر بوده و گردنی افراشته تر خواهد داشت.

به گونه ای مختصر و مفید اگر بخواهیم قانون را تعریف کنیم می توانیم چنین بگوییم که قانون، گزاره ای است عام الشّمول، همگانی، عمومی، معطوف به آینده، روشن و قابل اجرا که توسّط نهاد دارای صلاحیّت وضع می شود. بر این مبنا، حاکمیّت قانون نیز، پیروی نهادها و افراد از موازین شناخته شده ی حقوقی است که از پیش در دسترس همگان قرار گرفته و ایشان بایستی رفتار خویش را با آن تنظیم سازند. هرگونه سرپیچی از این ناموسِ عمومی، مجازاتی را در پی خواهد داشت. این قانون است که به یک فرد، اعطای قدرت کرده و دیگران را به تمکین در برابرش وا می دارد. به عنوان مثال هنگامی که مأمور راهنمایی و رانندگی دست خویش را به نشانه ی توقّف اتومبیل ها بالا می آورد و ماشین ها می ایستند، نه جادو می کند و نه قدرت فیزیکی خویش را به کار می گیرد، بلکه این «قدرتِ سِحر قانون» است که با نفوذ در افراد مانع از سرپیچی آنان می شود. قانون است که به شخصِ پلیس این نیرو را می بخشد تا بتواند دیگران را به تمکین وادارد. حال اگر سحرِ قانون کارساز نیفتاد، «اژدهایِ مجازات» سر برآورده و سرپیچی کنندگان را در کامِ خویش فرو می بلعد.

موضوعِ سرپیچی شهردارِ معزولِ نیشابور از قوانین و مقرّرات، ارتکاب تخلّفات مالی، سوء استفاده از مقام و موقعیّت اداری و دیگر موارد ۱۳ بند اتّهامی مندرج در حکم قاطعانه و دانش کارانه هیأت رسیدگی به تخلّفات اداری وزارت کشور، در واقع تجاوزی است به ناموسِ عمومی. مگر نه اینکه قانون، ناموس و میثاقِ مشترک عموم افراد جامعه بوده و خوب یا بد باید محترم نگاه داشته شود؟ مگر نه اینکه نسبت به ناموس باید غیور بود و او را پاکدامن نگاه داشت؟ تجاوز به ناموس، غیرت ورزیِ سهمگینی را نیز در پی خواهد داشت. امّا آن چه که بیش از همه در این میان خودنمایی می کند، نه ارتکاب تخلّفات پرشمار و گاه شگفت انگیزِ شهردارِ معزول نیشابور بلکه عدم تمکین وی و «همراهانِ دلسوزش» نسبت به اعمال صریح قانون و جلوگیری از حاکمیّت آن در مرحله ی اجرای حکم مرجع صالح و قانونی است. قانون از نظرِ افراد چه خوب باشد و چه بد، باید مورد تمکین قرار بگیرد چرا که آن سویِ زیر پا گذاشته شدن قوانین و مقرّرات، آشوب است و هرج و مرج. بی گمان حقّ شهروندان نسبت به تغییر قوانین و مقرّرات همواره محترم است و ایشان به عنوان صاحبانِ اصلی کشور می توانند خواهان تغییر بنیادی ترین قوانین خویش نیز باشند امّا تا هنگام استقرار یک قاعده به عنوان قانون کسی نمی تواند به زیر پا گذاشتن آن قاعده اقدام نماید. حضورِ متفرعنانه ی شهردارِ معزول در شهرداری پس از صدور حکم قطعی و لازم الإجرای محکومیّت توسط هیأت رسیدگی به تخلّفات اداری وزارت کشور، تجاوز به عنف نسبت به ناموسِ عمومی شهروندان بود. به همین زشتی و ناپاکی. نیشابور در این روزها شاهد رفتاری بود که می تواند زنگ خطری جدّی به شمار آید. به کارگیری روش های پیشاقانونی و مغول وار، نمی تواند رفتاری در راستای توسعه ی همه جانبه ی نیشابور که دغدغه ی امروز مسؤولان شهری است به شمار آید. فارغ از رسیدگی به رفتار شهردار معزول از تاریخ ۱۱ تا ۲۵ خرداد جاری که غاصبانه بر صندلی شهردار تکیه زده و علاوه بر تخلّف اداری مرتکب جرم شده و بایستی مورد تعقیب کیفری قرار بگیرد، به نظر می رسد وظیفه ی نهادهای حاکمیّتی و مدنی است که با برگزاری کلاس های آموزش حقوق شهروندی برای همگان و آموزش قوانین و مقرّرات برای مسؤولین، امکان بروز چنین رفتارهایی گرفته شود.

پ.ن. :

در تمام این روزهای سیاهِ شهرداری نیشابور، وقتی که مشغول پیگیری رفتارِ شگفت انگیزِ شهردارِ معزول و دلسوزان همراهش(!) بودم با خویش این بیت از مثنوی شریف را زمزمه می کردم که :

من عصا و نور بگرفته به دست

شاخِ گستاخِ تو را خواهم شکست

با آرزوی روزهایی روشن تر

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.