مشکل اصلی شهردار ی کدام است ؟ فساد یا کسری بودجه

حبیب الله قربانی

کارشناس ارشد مطالعات جهان

گفته می شود کسری بودجه مهمترین چالش شهرداری نیشابور است. در موسم تبلیغات انتخابات شورای شهر، نامزدهای محترمی بودند که با مطالعه و برنامه قدم به عرصه ی رقابت گذاشته بودند. به گمان ایشان یکی از مهمترین مشکلات شهرداری کسری بودجه و به عبارت دیگر بدهکاری تقریبا ۱۰۰ میلیارد تومانی به پیمانکاران و طرف های قرارداد با شهرداری بود. بر همین اساس این داوطلبان مهمترین اولویت خود پس از پیروزی در رقابت انتخاباتی را تلاش برای افزایش درآمد و توان مالی شهرداری می دانستند. البته راه کارهایی نیز، مانند رونق گردشگری، ارائه تسهیلات به سرمایه گذاران و کار آفرینان جهت جذب سرمایه، حمایت از تولید و … در نظر داشتند که بتوانند به وسیله ی آن بر غول کسری بودجه فائق آیند.

نامزدهای پیروز رقابت ها نیز کمک به کاهش معضل کمبود بودجه را به عنوان یکی از اولویت های کاری خود اعلام کرده اند. کمبود بودجه به دلایل گوناگون گلوی شهرداری ها را می فشارد. رشد حاشیه نشینی و افزایش سطح انتظارات مردم از شهرداری در کنار کاهش کمک های مالی و بودجه ی دولتی، موجب نا همخوانی درآمدها و هزینه ها در شهرداری شده و اداره ی شهر را دچار چالش کسری بودجه می کند. علاوه بر این بالا بودن عمر پروژه های زیر ساختی و همچنین واگذاری غیر کارشناسی پروژه ها و طرح ها به افراد بی تجربه یا کم فروشی پیمانکاران باعث دوباره کاری طرح ها و پروژه ها و در نتیجه کسری بودجه شهرداری می شود.

اما در واقع غول کسری بودجه ی شهرداری در مقابل فساد و تبعیض و نابرابری در این سازمان، موش هم نیست. مهمترین مشکل شهرداری معضل کمبود بودجه نیست. مهمترین مشکل نبودن مقررات مدون و یا حاکم نبودن قانون در بخش های گوناگون شهرداری و ریسک بالای فساد در این سازمان است.  وقتی قانون حاکم نباشد و یا مقررات متناسبی وجود نداشته باشد، تصمیم گیری به سلیقه ی افراد واگذار می شود و در نتیجه فساد شکل گرفته و اگر بودجه ی شهرداری نیشابور به اندازه ی بودجه کلان شهری مانند تهران باشد هم، باز کسری بودجه وجود خواهد داشت. نگران کننده تر تبدیل فساد به یک فرهنگ است. در چنین شرایطی کارشناسان معتقدند که کارمندان به قبح و زشتی کار خود نمی اندیشند زیرا « از یک سو می بینند که همه این طور رفتار می کنند و از سوی دیگر از او نیز انتظار دارند که چنین رفتار کند». کارمند عادی شهرداری یکی از شهرها نقل می کرد: «دیدم معاون یا رئیس  مان در شهرداری هر از گاهی یکی از بستگان و آشنایان خود را استخدام می کند. علاوه براین مشاهده کردم در خیلی از جاها سلیقه ی خود را در تصمیم گیری دخالت می دهد و برای برخی با استفاده از نفوذش تسهیلاتی قایل می شود. به هر حال، همه ی این ها را زیرکانه زیر نظر داشته و یاد داشت کردم.  مدتی گذشت فرزندم را بردم و گفتم باید استخدام شود. اول کمی اما و اگر آورد. به گوشه ای از اقدامات گذشته اش تلویحا اشاره کردم. فرزندم استخدام شد.»

در حقیقت شهرداری یک سازمان بوروکراتیک است که باید برای نیل به هدفش(خدمت رسانی به شهروندان) نسبت به لحظه لحظه وقت و نکته به نکته شرایط و موقعیت تصمیم گیری کارمندانش قانون و مقررات داشته باشد تا سلیقه و «فردیت» آنها موجب خسارت و زیان جمع کثیری و سود و منفعت عده ی قلیلی از شهروندان نشود. به نظر می رسد که در این شرایط، شورای شهر به عنوان وکلای مردم می توانند نقش بی بدیلی داشته باشند. نظارت بر اجرای قوانین و مقررات،  تدوین مقررات کارشناسانه و اصلاح مقررات نا درست که زمینه ی نفوذ سلیقه ی شخصی کارمندان و تبعیض و نابرابری را فراهم می کند در کاهش فساد اداری تاثیر مستقیم دارد. با توجه به اهمیت سلامت اداری شهرداری و نقش غیر قابل انکار منتخبین مردم در کاهش فساد این سازمان، در ادامه یاد داشت به فساد، نقش آن در کسری بودجه و راه های مقابله با آن پرداخته می شود.

برای فساد اداری تعاریف مختلفی ارائه شده است. گونار میردال، اقتصاد دان و جامعه شناس برجسته سوئدی که در سال ۱۹۷۴ توانست برنده ی جایزه ی نوبل اقتصاد شد معتقد است « فساد اداری به موارد گوناگونی از انحراف یا اعمال قدرت شخصی و استفاده ی نامشروع از مقام و موقعیت شغلی قابل اطلاق است». یکی دیگر از اندیشمندان این عرصه «فساد را رفتاری می داند که به دلیل جاه طلبی شخصی، معرف انحارف از شیوه ی عادی انجام وظیفه باشد و به صورت تخلف از قوانین و مقررات و انجام دادن اعمالی از قبیل ارتشا، پارتی بازی و اختلاس تجلی می یابد.»

به اعتقاد کارشناسان فساد اداری به ویژه در شهرداری انواع گوناگونی دارد. «فساد سیاه» بدترین نوع فساد است. آسیب هایی که از این نوع فساد دامن شهروندان را فرا می گیرد می تواند جان شان را به خطر اندازد. در این نوع فساد برخی با گرفتن رشوه، مقررات ایمنی ساختمان را نادیده می گیرند. منازلی که در حاشیه شهر شبانه و یا در روزهای تعطیل ساخته می شود اگر با اغماض کارشناسان شهرداری باشد، در این دسته از مفاسد قرار می گیرند. البته شورای شهر حتما می بایست به این موضوع ورود پیدا کرده و شرایط را به گونه ای فراهم کند که مردم ضعیف حاشیه شهرها، لا اقل از ترس شهرداری خودشان با دست خودشان به چاه نروند. فساد خاکستری و فساد سفید انواع دیگر فساد هستند. در فساد خاکستری کارمندان به قوانینی که از نظر مردم اهمیت چندانی ندارند ولی در حقیقت باید رعایت شوند و مفید هستند توجه نمی کنند. مثلا رعایت استاندارد ها در بتون ریزی و یا استفاده از آهن قوی تر در ساختمان. در فساد سفید که معمولا هنگام تغییرات اجتماعی شکل می دهد قوانین نه از نظر مردم محبوبیت دارند و نه از دیدگاه کارشناسان. مثلا آزاد گذاشتن مردم برای ساخت و ساز مقاوم در حاشیه شهر.

فساد در سطوح مختلفی صورت می گیرد. برخی مواقع در سطوح عالی سازمان انجام می شود. برداشت های بی رویه کارمندان عالی رتبه که به منابع مالی دسترسی مستقیم دارند. اما در سطوح پائین فساد توسط کارمندان عادی انجام می شود. گرفتن شیرینی برای انجام کاری جزئی یا تخفیف در پرداخت بدهی ها که برخی اوقات حتی آبدارچی اداره هم می تواند در آن نقش داشته باشد. علاوه بر این ممکن است فساد به صورت سازمان یافته یا تصادفی صورت گیرد. در برخی ادارات، افراد و گروه هایی به وجود می آید که با تشکیل باند به دنبال سوء استفاده های بزرگ هستند. سوء استفاده از رانت اطلاعاتی برای خرید زمین در مناطقی که در آینده پتانسیل گران شدن و برخورداری از امتیازات جدید را دارند، می تواند جزو مفاسد سازمان یافته باشد. همچنین می توان فساد را به فساد کلان و فساد خرد تقسیم بندی نمود. بدون تردید بین شیرینی که یک کارمند جز دریافت می کند و مبالغی که در معاملات بزرگ با پیمانکاران بزرگ جابجا می شود تفاوت وجود دارد.

به هر حال فساد با توسعه ی شهر نیشابور ارتباط مستقیم دارد. اگرچه فساد یک پدیده ی جهانی است و در تمام جهان وجود دارد لکن در کشورهای در حال توسعه و در شهری مانند نیشابور آسیب هایش بیشتر و به طور ملموسی قابل مشاهده است. متاسفانه گفته می شود که جایگاه نیشابور از بعد برخی از آسیب های اجتماعی در کشور ممتاز است. فساد بر عدم برابری و بی عدالتی می افزاید و پایه های توسعه و پیشرفت را به ویژه در حاشیه شهرها ویران می کند. اگر یکی از جیب های مردم نیشابور به چاه نفت وصل باشد و درآمد شهرداری نیشابور به اندازه ی بودجه کلان شهر تهران افزایش یابد تا زمانی که ریشه های فساد و سوء استفاده از بیت المال با تدوین مقررات لازم خشکانده نشود، کسری و یا کمبود بودجه تداوم داشته و مردم روز خوش نخواهند دید. بی شک اعضای منتخب مردم در پنجمین دوره ی شورای شهر، در وادی بسیار سخت و مهمی  گام گذاشته اند. امید است حیران نشده و بتوانند بر مشکلات پیروز گردند.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.