مشهد چگونه  شهر سنگ های قیمتی نامیده شد . فیروزه به نام نیشابور، به کام…؟

5 (1)مریم عارفی پور- هفته گذشته مشهد از سوی مدیران محلی «شهر جهانی سنگ های قیمتی» خوانده شد و  آن گونه که در فضای مجازی منتشر شد، با برگزاری مراسمی با حضور مقامات استان از تمبر یادبود این اتفاق هم رونمایی شد. تمبری که انتشار آن بزرگ ترین علامت سوال را در مورد این انتخاب ایجاد کرد. فیروزه، این گوهر کم یاب به عنوان زینت اصلی این تمبر برگزیده شده بود تا علاوه بر آن که انتساب این عنوان به مشهد با اما و اگرهایی همراه شود، حساسیت کابران نیشابوری فضای مجازی هم به شدت برانگیخته شود.

انتشار خبرهای این چنینی در مورد مرکز استانی که ساکنان آن در انتهای لیست شادی و دارای رتبه بالای افسردگی هستند و انتشار خبرهای فرهنگی منفی در مورد آن تصویر رسانه ای غالب آن را تشکیل می دهد، آن هم در شرایطی که مشهد به عنوان پایتخت فرهنگی سال ۲۰۱۷ جهان اسلام انتخاب شده است، می تواند این گونه تعبیر شود که  مدیران محلی استراتژی تغییر تصویر عمومی مرکز استان را در پیش گرفته اند.

به هر روی، هفته گذشته مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی از انتخاب شهر مشهد به عنوان شهر جهانی سنگ های قیمتی خبر داد.

به گزارش مهر به نقل از روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی، حسین زارع صفت با اعلام این خبر اظهار کرد: پس از ارسال پرونده مشهد به شورای جهانی صنایع دستی، داوران این شورا اردیبهشت ماه امسال از مشهد بازدید کرده بودند.

وی با اشاره به اینکه نتایج این بازدید برای کارشناسان عالی شورای جهانی صنایع دستی ارسال شد، گفت: پس از بررسی‌های نهایی و اعلام نظر روسای چهار منطقه اروپا، آمریکای لاتین، آمریکای شمالی و آفریقا، طبق نامه خانم غدا هیجاوی رئیس منطقه آسیا و اقیانوسیه شورای جهانی صنایع دستی و بر اساس اعلام رسمی دفتر رئیس این شورا، مشهد به عنوان شهر جهانی سنگ های قیمتی انتخاب شد.

مدیر کل میراث فرهنگی خراسان رضوی خاطرنشان کرد: این انتخاب که فرصت مغتنمی برای معرفی ظرفیت‌های مشهد  محسوب می‌شود، نشان دهنده غنای فرهنگی استان خراسان رضوی و جایگاه تاریخی سنگ های قیمتی در آن است.

زارع صفت افزود: انتخاب مشهد به عنوان شهر جهانی سنگ های قیمتی می تواند نقش مهمی در اقتصاد مقاومتی و ایجاد اشتغال داشته و فرصت مناسبی برای توسعه صادرات سنگ های قیمتی باشد.

وی با اشاره به اینکه شهر مشهد به عنوان یک شهر بزرگ و مذهبی و یکی از قطبهای گردشگری فرهنگی و صنایع دستی کشور از ظرفیت های بسیار در حوزه تراش، تولید، فروش و صادرات سنگ های قیمتی برخوردار است، گفت: انتخاب آن به عنوان شهر جهانی سنگ‌های قیمتی ارزش فراوان دارد.

چرا مشهد؟

این سوالی است که بسیاری از همشهریان در گفت و گوهای مجازی و حقیقی و حتی در تماس با «خیام نامه» آن را مطرح ساخته اند. واقعیت این است که از مجموع رشته‌های صنایع دستی در ایران ۷۰ رشته صنایع دستی در استان خراسان رضوی فعال است و ۹۰ درصد تراش، تولید، فروش و صادرات سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی کشور در این استان انجام می شود.

به این ترتیب شاید شایستگی استان خراسان رضوی نسبت به سایر استان های کشور برای این احراز این عنوان جای تردید زیادی نداشته باشد. اما آن چه که ابهام بر انگیز شده است، بی توجهی به مرکز تولید مهم ترین سنگ قیمتی استان و شاید کشور است.

نیشابور علاوه بر معدن طلا، به داشتن معدن فیروزه اش می بالد و در بین دیگر معادن فیروزه ی کشور، فیروزه مرغوب تر و پرطرفدارتری داراست. این گوهر آبی رنگ مهم ترین سنگ تزیینی صادراتی استان است.

پرونده ی فیروزه ی نیشابور در یونسکو تشکیل شده است

رییس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیشابور درباره کم و کیف برگزاری همایش و رونمایی از تمبر فیروزه نشان مشهدی ها با تایید این خبر که مشهد پنج شنبه ی گذشته مورخ ۲۸ مرداد با برگزاری همایشی با حضور معاون رییس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی خود را به عنوان پایتخت سنگ های قیمتی جهان معرفی کرد، همایش برگزار شده را صرفا جشن رونمایی از این عنوان و نشان یادبود آن عنوان می کند.

به گفته کوثری، دو سال پیش مشهدی ها پرونده ای تشکیل دادند که فیروزه ی نیشابور به نام شهرهای «مشهد»(؟)، نیشابور و فیروزه ثبت شود.

تا آن جا که خبرنگار خیام نامه کسب اطلاع کرده است، مدیران آن زمان نیشابور واکنشی به این موضوع نشان نداده اند. در پی این اتفاق مشهد توانست خود را به عنوان پایتخت سنگ های قیمتی جهان معرفی کند.

البته آن گونه که کوثری می گوید، کار همکاهنگی این عنوان از سوی یک شرکت هندی صورت گرفته و از طرف یونسکو این عنوان به مشهد اهدا نشده است.

وی همچنین گفت: پس از اعطای این عنوان به مشهد، ما نامه ی اعتراضی خود را به مشهد فرستاده ایم ولی پاسخی دریافت نکرده ایم.

کوثری در گفتگو با خبرنگار خیام نامه و در پاسخ به سوال آیا تا کنون نیشابور برای ثبت فیروزه اقدامی انجام داده است گفت: هم اکنون پرونده ای برای ثبت فیروزه به نام نیشابور و شهرستان فیروزه تشکیل شده و بعد از پایان یافتن مراحل آن در داخل کشور، در حال حاضر در صف انتظار یونسکو قرار دارد و فیروزه نیشابور به نام خودش ثبت شده است و منتظر تایید نهایی یونسکو هستیم.

رییس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان همچنین گفت: ثبت فیروزه در مرحله ی اول حق شهرستان فیروزه است و ما تمام تلاش خود را کرده ایم تا این حق به مردم نیشابور و فیروزه برسد و هیاهوی تبلیغاتی که مشهد به راه انداخت فقط برای جشن رونمایی از عنوان اش بود.

تاثیر تبلیغات را دست کم نگیریم

برای نگهداری از میراث گذشتگان تنها بردن نام آن کفایت نمی کند چرا که در حفاری های صورت گرفته در دشت نیشابور، شواهد استفاده ی پیشینیان از فیروزه وجود دارد و نشان از قدمت این سنگ قیمتی در نیشابور دارد.

استخراج و فرآوری فیروزه در حال حاضر در نیشابور صورت می گیرد و یکی از مشاغل اصلی مردم روستای معدن فیروزه است. حامد فضلیانی معاون فنی شرکت معدن فیروزه، که خود دانش آموخته ی اکتشاف معدن و در حال حاضر دانشجوی دکترای این رشته است، درباره ی استفاده از نماد فیروزه در پوستر رونمایی شده در مشهد معتقد است: پیگیری این موضوع در اصل در حوزه ی کاری اداره میراث است اما استخراج فیروزه به صورت کلی از قدیم الایام در انحصار مشهدی ها بوده و در مشهد تراش می خورده به گونه ای که در مقطعی اصلا تراشنده ی فیروزه در نیشابور وجود نداشته و حتی فیروزه های دامغان و کرمان هم برای تراش به مشهد فرستاده می شد.

وی افزود: مدتی نیز بهره برداری از معدن فیروزه توسط آستان قدس رضوی انجام می شد و مدتی هم در اختیار بخش دولتی و اداره کل معادن بود که تولید اندکی صورت می گرفت.  از سال ۸۲ به بعد با تشکیل شرکت تعاونی معدن فیروزه در نیشابور، استخراج فیروزه به نیشابوری ها واگذار شد و این شرکت تعاونی ۳۴۲ نفر عضو داشت که از اهالی روستای معدن علیا و سفلا بودند. اما همچنان تراش آن در مشهد در صورت می گرفت.

فضلیانی درباره ی اقدامات موثر شرکت تعاونی معدن فیروزه برای مطرح کردن این سنگ قیمتی گفت: از سال ۸۷ تمرکز خود را بر روی تراش فیروزه قرار دادیم و سعی کردیم تراشنده ی نیشابوری ایجاد کنیم. پیشنهاداتی در این باره از سوی شرکت تعاونی مطرح شد که از جمله می توان به فروش و صادرات مستقیم فیروزه از نیشابور اشاره کرد.

وی ادامه داد: از دیگر اقدامات موثر در این زمینه، برگزاری همایش است که هماهنگی های لازم با دانشگاه نیشابور صورت گرفته و امیدواریم در فروردین ماه سال آینده شاهد برگزاری این همایش باشیم. دیگر اقدام معدن فیروزه ثبت رشته ی سنگ های قیمتی در دانشگاه دولتی نیشابور است که تا حدودی موافقت هایی صورت گرفته است.

بحث دیگر گسترش صادرات فیروزه است که اول نیاز به تبلیغات و برند سازی دارد و باید بازاریابی خوبی انجام گیرد. در حال حاضر کمتر از ۲۰ درصد از فیروزه ی نیشابور، توسط مشهدی ها تراش می خورد اما توان تبلیغاتی شان را نباید فراموش کرد و اقدامات تبلیغاتی خوبی در این زمینه انجام می دهند.

فضلیانی همچنین گفت: در جلسه ی شورای اقتصاد مقاومتی تشکیل کمیته ی راهبردی فیروزه تصویب شده است و تمام این موارد را از طریق این کمیته پیگیری می کنیم و امیدواریم به اهداف مهم در زمینه ی فیروزه دست یابیم.

فیروزه از کجا و چگونه تهیه می شود

شاید همه ی ما تا کنون نتوانسته باشیم معدن فیروزه را از نزدیک ببینیم و دقایقی در آن قدم بزنیم. این معدن در نزدیکی روستای فیروزه و در پشت تپه ای پنهان شده است. ورودی کوچک این معدن، شما را مجبور می کند قامت خمیده و تا انتهای مسیر مراقب برخورد سر خود با سقف معدن باشید. هوای مطبوع و خنک داخل آن شما را به کشیدن نفسی عمیق تشویق می کند. حتی چله ی تابستان هم هوای معدن خنک و دل پذیر است.

در راهروی ورودی ابتدای معدن جوی آبی روان است که تا انتها دیده می شود و دیواره های کناری معدن را اگر با چشم بصیرت نظاره کنیم، رگه های فیروزه را خواهیم دید . این راهرو با ریل هایی شبیه ریل قطار پوشیده شده تا راحت تر بتوان خاک ها و نخاله های حاصل از اکتشاف را خارج کرد.

در ادامه اگر راهنمایی از معدن همراه شما باشد می توانید به محل اکتشاف فیروزه بروید. در این محل کارگران زحمت کش روستایی را می بینید که با وجود سر و صدای زیاد، مشغول به کارند . چند کارگر سخت کوش در گودال عمیقی که عمق اش به چند ده متر می رسد کار می کنند و با انفجار، فیروزه را از دل سنگ جدا می کنند. البته سر وصدای بیش از حد کار در معدن، شما را از تماشا و استفاده از هوای مطبوع معدن منصرف می کند.

به گفته ی معاون فنی شرکت معدن فیروزه در حال حاضر ۱۷۰نفر در معدن مشغول به کارند و سالیانه ۵۰ تن سنگ خام ار آن استخراج می شود.

شهرهای  جهانی صنایع دستی چگونه انتخاب می شوند

براساس این آیین نامه کلیه شهرهای کشور بطور مستقل می توانند با توجه به وجود یک رشته صنایع دستی که در سطح ملی و جهانی شهرت قابل قبولی داشته باشد نامزد دریافت عنوان شهر جهانی صنایع دستی شوند.

برهمین اساس و برپایه مصوبه شورای جهانی صنایع دستی در سال ۲۰۱۴ میلادی شهرهای جهانی صنایع دستی بایستی دارای ویژگی هایی هفت گانه بوده، و پس از انتخاب، به روند روبه گسترش خود در زمینه های هفتگانه ادامه بدهند.

لازم به ذکر است اعتبار شهر جهانی به مدت ۴ سال بوده و پس از طی مدت ۴ سال و به شرط رعایت ایجاد تمامی استانداردها و ایجاد ویژگی های مندرج در این دستورالعمل این عنوان قابل تمدید خواهد بود.

هر شهری که دارای ویژگی ها و شرایط موردنظر باشد می تواند با ارائه درخواست رسمی روسای دولتی شهر مانند شهردار، فرماندار و استاندار و تصمیم گیرندگان بخش صنایع دستی آن شهر مانند مدیر کل مربوطه و ارائه آن درخواستها به معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بعنوان بالاترین مقام رسمی صنایع دستی در آن کشور بعنوان متقاضی کسب عنوان شهر جهانی صنایع دستی(world craft city) معرفی شود تا پس از ارزیابی های به عمل آمده توسط هیأت داوری شورای جهانی صنایع دستی و بررسی در میان روسای مناطق مختلف شورای جهانی صنایع دستی و مجمع اصلی بعنوان شهر جهانی صنایع دستی انتخاب و معرفی شود.

به هر روی به نظر می رسد که اگر چه انتخاب یک عنوان نمی تواند نام نیشابور را به عنوان مهم ترین مرکز تولید فیروزه کشور و ارایه دهنده یکی از مرغوب ترین کانی های فیروزه ای دنیا تحت تاثیر قرار دهد، اما از کنار فرصت های قابل ایجاد و تاثیر بار روانی آن بر توسعه اشتغال در شهرستان و برندسازی بر اساس آوازه شهرستان و واقعیت های موجود آن هم نباید به سادگی عبور شود.

بسیار گفته اند و شنیده ایم که «دنیای امروز دنیای تبلیغات است». خود این جمله بر خلاف بسیاری شعارهای تبلیغاتی، یک واقعیت جهان روزگار ماست.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.