مشاهیر مفسران نیشابوری

12345نعمت الله صادقی

کارشناس ارشد تاریخ

قسمت اول

  1. ابو عبدالله اسماعیل بن احمد حیری نیشابوری (م۴۳۰ق) صاحب کفایه التفسیر ؛
  2. ابو اسحاق احمد بن محمد ثَعلَبی نیشابوری مفسر و قاری قرآن، محدث، شاعر، دانشمند شافعی مذهب و زبانشناس مسلمان در سده چهارم و پنجم هجری قمری بوده‌است.وی یگانه مفسر زمان خودش بود.وی تفسیری دارد که از لحاظ حاوی بودن اقوال مفسرین پیش حائز اهمیت است اثرمعروف او درتفسیر قرآن عبارت است از:الکشف والبیان فی تفسیر القرآن» معروف به «تفسیر کبیر» یا «تفسیر ثعلبی» (رک:ابن خلکان ،وفیات الاعیان ؛ج۱،ص۶۱)
  3. ابوبکر عتیق نیشابوری

ابوبکر عتیق نیشابوری معروف به سورآبادی مفسر قرآن در قرن پنجم هجری قمری و صاحب تفسیر سورآبادی است. تفسیر سورآبادی معروف به تفسیر التفاسیر تفسیری از قرآن و حاصل کار ابوبکر عتیق نیشابوری در قرن پنجم هجری است.

این نفسیر شامل ترجمه تمامی آیات و شان نزول آنها و عمدتاً بر روایات عبدالله بن عباس پسر عموی پیامبر اسلام بنا شده است. اهمیت این تفسیر از لحاظ نثر ساده و روان آن است و می‌توان گفت از بهترین نمونه‌های نثر فارسی قرن پنجم است.

سورآبادی در مواردی به ابیات و سخنانی از علی، حسین بن علی، جعفر صادق و علی بن موسی الرضا اشاره نموده و احادیثی از محمد در باره‌ی فضل اهل بیت و دوستی علی و نهی از دشمنی با او نقل کرده است. او در ذیل آیه تطهیر نیز روایاتی آورده که بر مبنای آنها مراد از اهل بیت محمد، علی، فاطمه و حسن و حسین هستند. او همچنین در بخشی از تفسیر به ذکر فضائل ابوبکر، عمر، عثمان و علی پرداخته است.

کهن‌ترین نسخه‌های تفسیرسورآبادی عبارتند از نسخه دیوان هند، نسخه کتابخانه بریتانیا و نسخه بورسه ترکیه. نثر این تفسیر از نظر طرز انشا و جمله‌بندی کوتاه و کلمات پاکیزه پارسی، نثری پالوده است، به خوبی نثر ترجمه تفسیر طبری.

( دائرهالمعارف اسلامی؛تفسیر رهنما، ج ۲، ص ۲۳۹ و ۵۸۱ و ۶۱۸٫)

  1. ابن ابی طیّب نیشابوری

امام علی بن عبدالله بن احمد نیشابوری، مکنّی به ابوالحسن، معروف به ابن ابی الطیّب، از علما، مفسّران و شعرای مشهور قرن پنجم هجری قمری و معاصر سلطان محمود غزنوی بود. او، در حدود سال ۳۸۰ هجری، در نیشابور متولّد شد. او، پس ازکسب علوم مختلف در نیشابور، به دعوت مردم سبزوار، جهت قضاوت به آن شهر رفت. خواجه ابوالقاسم علی بن محمدبن حسین بن عمرو، به میمنت قدم ابن ابی الطیّب، برای وی، در کوی اسفریس مدرسه‌‌ای ساخت.  ابن ابی طیّب نیشابوری، در سال ۴۵۸ هجری، در سبزوار درگذشت، او را در قبرستانی واقع در جنوب شهر به خاک سپردند، ، آثار ابن ابی الطیّب نیشابوری عبارتند از: التفسیرالکبیر، در۳۰جلد؛ التفسیر الأوسط، در ۱۵جلد؛ التفسیر الصغیر، در ۳ جلد،

( «تاریخ بیهق»، ص ۱۳۱، ۱۸۵، ۱۸۶، ۱۹۴، ۲۵۱٫- «ریحانه‌‌الادب»، ج ۶، ص ۲۷۹٫ «فرهنگ بزرگان اسلام و ایران»، ص ۳۶۴٫)

۵-ابن منذر نیشابوری

ابوبکر محمد بن ابراهیم بن منذر نیشابوری(به عربی: الحافظ أبو بکر محمد بن إبراهیم بن المنذر بن الجارود النیسابوری) دانشمند شافعی مذهب و مفسر قرآن در سده چهارم بوده است.او تحصیل را از نیشابور آغاز کرد. پیش از ۲۶۸ق در مصر/قاهره حضور یافت و در مصر نزد شاگردان شافعی چون محمد بن عبدالحکم و ربیع بن سلیمان فقه و حدیث آموخته است. آگاهی و احاطه او بر اختلاف و اتفاق دانشمندان علوم اسلامی در مسائل گوناگون، یکی از جنبه‌های علمی اوست. تفسیر القرآن‌ ابن منذر،را ذهبی‌ نشانه تبحر وی در تفسیر قرآن‌ دانسته‌ است‌. این‌ اثر احتمالاً تا اواخر سده ۹ق‌ هنوز به‌ طور کامل‌ موجود بوده‌ و سیوطی‌ آن‌ را در اختیار داشته‌ است‌ . این‌ تفسیر یکی‌ از منابع‌ اساسی‌ سیوطی‌ در تألیف‌ الدر المنثور بوده‌ و آن‌ را همواره‌ در ردیف‌ تفسیر طبری‌ مورد استفاده‌ و استناد قرار داده‌ است‌ .

  1. ابوالحسن علی واحدی

ابوالحسن علی واحدی نیشابوری محدث، مفسر قرآن، زبان شناس، دانشمند مسلمان و یکی از مهم ترین مدرسین نظامیه نیشابور در سده پنجم هجری قمری بود.واحدی را از نویسندگان مهم و امام عصر خود در ادبیات، تفسیر، حدیث، فقه و نحو دانسته‌اند. وی همانند معمول همان زمان برای آموزش به شهرهای عراق، شام و حجاز مسافرت داشته‌است. او دانش تفسیر قرآن از ابواسحاق احمد بن محمد بن ابراهیم ثعلبی یاد گرفت. از ابوطاهر بن محمش و قاضی ابوبکر حیری و ابوابراهیم اسماعیل بن ابراهیم واعظ و محمد بن ابراهیم مزکی و عبدالرحمان بن حمدان نصروی و احمد بن ابراهیم نجار و دیگران حدیث شنید. ابوالحسن واحدی در سال ۴۶۸ یا ۴۶۹ هجری قمری در نیشابور درگذشت.آثار او به زبان عربی است.تفاسیر سه‌گانه قرآنی: «البسیط»، «الوسیط» و «الوجیز» که به «الحاوی لجمیع المعانی» موسوم و به «تفسیر واحدی» معروف است؛

(دانشنامه تاریخ ادبیات عربی، از عمر فروخ، چاپ قاهره جلد ۳معجم‌المؤلفین (۲۷ -۲۶/ ۷)تاریخ ادبیات در ایران (۲۶۰/ ۲))

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.