مشاهیر فلاسفه نیشابور

 4مصطفی بیان/

 ابوالحسن عامری نیشابوری

فیلسوفی در میانه فارابی و ابن سینا

در قرن چهارم هجری، نظام سیاسی ایران دچار نوعی تفرقه سیاسی بود. سرزمین‌های شرق عراق تحت سلطه آل بویه، فارس در دست عمادالدوله، ری و اصفهان در دست رکن الدوله و خراسان تحت پادشاهی سامانیان بود. رفتار خردمندانه، علاقه به زبان فارسی، تاسیس کتابخانه و مراکز علمی و اصرار پادشاهان سامانی بر این که همواره وزرای خویش را از بین دانشمندان و عالمان انتخاب کنند موجب تحول علمی و فرهنگی وسیع در منطقه شد و بدین ترتیب شهرهای نیشابور، سمرقند و بخارا (پایتخت سامانیان) مرکز علم و فرهنگ بود. با توجه به چنین وضعیت فرهنگى و سیاسى در خراسان افراد بسیارى در علم فلسفه رشد یافتند و از جمله آنان ابوالحسن عامرى بود.

«ابوالحسن بن ابوذر محمد بن حسن (محمد بن یوسف)عامری نیشابوری» (۹۹۱ ۹۱۳ میلادی) از مهم‌ترین فیلسوفانی است که در فاصله زمانی میان ابونصر محمدفارابی (۹۵۰ ۸۷۲ میلادی) و ابوعلی سینا (۱۰۳۷ ۹۸۰ میلادی) می‌زیسته ‌است. او در نیشابور و در خانواده‌ای اهل علم و معرفت تولد یافت. دوره مقدماتی از دانش و تربیت اسلامی را نزد پدر در همان شهر گذراند. او برای کسب دانش به اکثر سرزمین‌ها مسافرت کرد و با دانشمندان بزرگ آشنا و از هر استادی علمی آموخت، از این رو تمامى عمرش را در نیشابور نگذراند. از جمله سفرهاى او دیدار از مراکز بزرگ علمی و فرهنگى و دانشمندان آن دوره نظیر بغداد، بلخ، رى و بخارا بوده است. نوشته‌اند که استاد او در حکمت «ابوزید بلخی» بوده است و با «ابوالفتح بن العمید»، «ابوالحسین عتبی»، «ابوسعید سیرافی»، «ابونصر نفیس» و بسیاری دیگر از دانشمندان و عالمان زمان خود همنشینی و مناظره و تبادل مباحث علمی داشته است. آنچه از زندگانی خصوصی عامری می‌دانیم بسیار کم است ولی همین اندازه می‌توان گفت که چون عامری تندخو بوده و از طرفی عقاید فیلسوفان را بیان می‌داشته بیشتر در سفر بوده است. پس از درگذشت استادش «ابوزید بلخی» نزد ابوبکر قفال به چاچ رفت و در آنجا فقه و کلام را نزد استاد آموخت. سپس به بخارا بازگشت و کتاب معروفش «السعاده و الاسعاد» را به نگارش درآورد. پنج سال بعد به ری رفت و به تدریس مشغول شد. در سفر به بغداد مورد استقبال دانشمندان و عالمان قرار گرفت. در بغداد میان ابوالحسن عامری و ابوسعید سیرافی مناظره‌ای صورت گرفت که موجب سرشکستگی ابوسعید شد و عامری را در نزد سایر عالمان متهم به بهره‌برداری مادی و تظاهر به فراگیری علم کرد.

از آثار مهم عامری هشت یا نه کتاب و رساله در دست است که «الامد الی الابد» در کتابخانه «سلیمانیه» و «الابصار و المبصر» در «داراکتب المصریه» موجود است. «السعاده والاسعاد» مهم‌ترین و شاید بزرگ ‌ترین اثر عامری همین کتاب است. او در این کتاب اصول اخلاقی و تدابیر علمی را که در حیات دنیا برای خوشبخت شدن خود و دیگران ضروری و لازم می‌داند، صحبت می‌کند. این اصول و تدابیر را از آثار افلاطون و ارسطو بیرون کشیده و با نکات دقیق و تعلیم عاقلانه و حکیمانه موجود در کتاب‌های پارسیان و هندیان درآمیخته و کتابی این چنین پرداخته که در علم اخلاق از بهترین کتاب‌های موجود است. در فاصله درگذشت فارابی و تولد ابن سینا، ابوالحسن عامری ریاست فیلسوفان مسلمان رانیز برعهده داشته است.

به نظر عامری سعادت نوع بشر در تقویت «قوه ناطقه یا استعلاء عقل» است و کمال آن این است که انسان علم را برای خاطر علم بخواهد و بطلبد. ابوالحسن عامری پس از بیان انواع سعادت (نسبی و عقلی و هر یک از این دو خود به دو قسمت مطلق و مفید تقسیم می‌شود) در کتاب «السعاده والاسعاد» می‌گوید: «چون سعادت فعلی است کامل و مختص به نفس، لذا آشکار است که اکتساب آن همانا مربوط به این است که آدمی افعال فاضله را کسب کند. حصول افعال نیک هم منوط به اسباب آن است که از جمله آنها در انسان، بودن اعتدال و صلابت اعضاء و استحکام عضلات و به یک کلمه «صحت کامل بدن» است. ولیکن چون ممکن است که این احوال و اوضاع در شخص موجود باشد و انسان در روزگار کودکی و خردسالی به صلاح حال خویش دانا و توانا نباشد، از این رو لازم است کسی او را در این راه حمایت و هدایت کند و اگر آن راهنما خود فاضل و نیک سیرت نباشد بیم آن می‌رود که آنچه را در فطرت کودک وجود دارد، فاسد کند.»

به اشتراک بگذارید:


دیدگاه برای “مشاهیر فلاسفه نیشابور

  1. اشتراک ها: مشاهیر فلاسفه نیشابور - نیشابوریا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.