مشاهیر فقها و محدثین نیشابور

نعمت الله صادقی

مشاهیر فقها و محدثین نیشابور

بخش اول

۱) ابویعقوب اسحق ابن راهویه

ابن  راهویه . مکنی به ابی یعقوب در  سال ۱۶۳ متولد شد و درسال  ۲۳۸ هَ . ق وفات یافت. او از معارف محدثین و قدماء متفقهین اهل سنت و جماعت و یکی از ائمه  اسلام به شمارمی رود. بیهقی او را از اصحاب شافعی شمرده است .امام حنبل می گوید اسحاق نزد ما امامی از ائمه  مسلمانان است و اسحاق خود می گفت هفتاد هزار حدیث از بر دارم و با صد هزار حدیث سخن کنم و هرگز چیزی نشنودم جز آنکه به یاد گرفتم و هرگز هیچ چیز بیاد نگرفتم که فراموش کنم و از یاد برم . و او را مسند مشهور است . بخاری و مسلم و ترمذی از او حدیث سماع کرده اند. ابن  راهویه در آخر عمردرنیشابور اقامت داشت و بدانجا به شب پنجشنبه نیمه  شعبان و به روایتی یکشنبه و به روایت دیگرشنبه  سال ۲۳۷ و یا ۲۳۸ هَ . ق . درگذشت . اورا از آن جهت راهویه می نامیدند که در راه مکه بزاد و اسحاق گوید: عبداﷲبن طاهر امیر خراسان از من پرسید که از چه ترا ابن راهویه گویند و مراد از این نام چیست و آیا ترا بدین شهرت خواندن مکروه تو باشد؟ گفتم ای امیر پدرم در راه بزاده است و از اینرو مروزیان او را راهویه نامیدند و پدر من این شهرت دوست نمی داشت لیکن من آنرا ناخوش ندارم

قاضی بن خلکان مورخ گوید: ابن راهویه برای تحصیل کمال مدتی مدید در رحل و ارتحال شد و از مشایخ بلاد چند مانند ملک حجاز و کشور عراق و صقع یمن و قطر شام اخذ حدیث نمود و سپس در شهر نیشابور مسکن گزید و در آنجا بر منبر تدریس ارتقا جست محدثین عامه مثل بخاری و مسلم و ترمذی از لسان او استماع حدیث کردند . زمانی که ابن راهویه در شهرنیشابور اقامت داشت و از وجوه مشایخ فن حدیث محسوب می شد حضرت امام علی بن موسی الرضا در سفری که بر حسب احضار مامون عباسی عازم مرو بود بدان بلد نزول اجلال فرمود. ابن راهویه از کسانی بود که در جمع جمهور رواه و محدثین آن شهر حدیث سلسلهالذهب از لسان همایون آن جناب اصغاء نمود

(نامه  دانشوران ج ۱ ص ۴۷۹ و  روضات الجنات ص ۱۰۰ و نیز در همان کتاب ذیل ترجمه محمدبن الحسن بن علی الطوسی ص ۵۸۰ و حبیب السیر جزو ۳ از ج ۲ ص ۱۰۱ و ۱۰۲ و الاعلام زرکلی ج ۱ ص ۹۵ )

۲) شیخ محمد ابن اسلم توسی متوفی قرن سوم هجری. از حافظان حدیث به شمار می رفت. او نقش بزرگی در تاریخ نیشابور دارد. ودر زمان تشریف فرمایی حضرت رضا علیه السلام به نیشابورسخنان غرایی بیان نمود ودرکنار ابوزرعه وابن راهویه از کسانی بود که درنیشابور از امام رضا تقاضای نقل حدیث سلسله الذهب رانمودند، به گفته عطار در تذکره الاولیاء او پیراهن و کلاهی نمدین می پوشید و پیوسته پول و جنس قرض می کرد و به فقیران کمک می داد و…

(تذکر ه الاولیاء / ۲۸۹ و نامه دانشوران۲۰/۳)

۳)مسلم ابن حجاج نیشابوری

مسلم بن حجاج نیشابوری قشیری (از طایفه ی بنی قشیر قبیله ای از عرب)، مشهور به مسلم نیشابوری (منسوب به زادگاهش نیشابور)، یکی از رجال برجسته و از نامداران علم حدیث است.

ابوالحسین مسلم بن حجاج قشیری نیشابوری در سال ۲۰۴ هجری در نیشابور به دنیا آمد در سال ۲۶۱ هجری در همین شهر وفات یافت.

او، در «خراسان» از «یحیی بن یحیی» و «اسحاق بن راهویه» استماع حدیث نمود . از مشهورترین استادان او «احمد بن حنبل (امام حنبلیان)» در عراق بوده است و در «تاریخ یافعی» مذکوز است که: «مسلم، صحیح خود را از سیصد هزاز احادیث مسموعه، تصنیف کرده است». علما، صحیح امام بخاری را «فقه امام بخاری» و صحیح مسلم را «احسن السیاق للروایات» وصف کرده اند

صحیح او، شامل چهار هزار حدیث منتخب از سیصد هزار حدیث مسموعه و محفوظه ی اوست؛ محل وفات او، «نصراباد نیشابور» و مزار او مدتها زیارتگاه مسلمانان بوده است. کار او غیر از غور و تتبع در علم حدیث و فقه، تجارت بوده است و چنان که مشهور است او نیز، بلاعقب از دنیا رفته و فرزندی از خود بجا نگذاشته است. در تقوای او، مشهور است که میگویند: از حکومت کنار گرفت و جز به کار فقه و حدیث و عبادت و گاهی تجارت، بهکار دیگری نمیپرداخت. با این که بدخواهان از امام بخاری بدگویی کردند و حاکم دستور داد که مردم را از تماس با او ممانعت کنند، مسلم بدون ترس از دستور امیر، گاهی نزد امام بخاری میرفت و از غضب امیر و لومهی لائمان نمیترسید.

در طول زندگی کمتر از شصت سال خود، مسافرتهای زیادی نمود و آخرین سفر او، به «بغداد» در سال ۲۵۹ بوده است. آثار و مصنفات او را، ۲۴ یا بیشتر نوشتهاند و مهمترین آنها همان صحیح مسلم است که حدود چهارهزار حدیث برگزیده از سیصد هزار حدیث او است و «مسندالکبیر»، «جامعالکبیر»، «العلل»، «اوهام المحدثین» و… از دیگر تألیفات او می باشد.

(تاریخ بغداد، ج ۱۳، ص ۲۶۱ و۱۰۱-۲؛ البدایه و النهایه، ج ۱۱، ص ۴۰-۴۱٫تاریخ مدنیه دمشق ، ج ۵۸، ص ۸۶ و ۸۷٫

مقدمه ابن صلاح، ص ۲۰٫)

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.