مرگ یک میراث

الهام صادقی

27مرگ قنات های نیشابور

علی اکبر علی پور رییس امور آب نیشابور از خشک شدن قنات های نیشابور خبر داد و گفت: حدود ۸۵ درصد از قنات ها و چشمه های نیشابور خشک شده اند و آبدهی باقی مانده قنات ها به شدت کاهش یافته است که یا مرگشان فرا رسیده و یا در حال مرگ هستند و تنها قنات هایی که در ارتفاعات تغذیه می شوند حیات دارند.

وی همچنین با اشاره به از مرز بحران گذشتن کمبود آب نیشابور افزود: اتفاق ناگواری برای نیشابور در حال رخ دادن است و نسل آینده نسلی بدون آب است و آبی که از عصرها پیش بوده ظرف ۴۰سال به علت سوء برداشت ها و عدم تعادل بین برداشت آب های زیر زمینی و تغذیه آنها دیگر وجود ندارد و دشت نیشابور دشتی بحرانی در خراسان است.

در حال حاضردر نیشابور  ۱۹۴۲ حلقه چاه داریم که حدود۱۴۰۰حلقه از آنها مختص کشاورزی و بقیه به مصارف شرب و صنعت و دامداری می رسد که هر ساله بین ۱۵۰تا ۲۰۰حلقه چاه دچار مشکل خشک شدن و افت می شوند و معضلی که به وجود آمده و بسیار نگران کننده است معضل جانمایی چاه برای آب شرب است یعنی جایی برای حفر چاه به لحاظ حریم ها وجود ندارد.

وی مهمترین و بزرگترین کاری که برای حفظ منابع آب شرب می توان انجام داد را جدا کردن آب شرب از آب مصرفی فضای سبز دانست که در حال پیگیری و انجام است و افزود: اینکه آب کلر زده و بهداشتی را صرف آبیاری فضای سبز کنیم کاری غیر اصولی و غیر فنی است.

شکاف زمین

در آبخوان ها مقدار مشخصی آب وجود دارد که مجاز به برداشت آن هستیم و بر این اساس اگر ۲۰درصد از آب های تجدید پذیر را استفاده کنیم هیچ خطری وجود ندارد و اگر بین ۲۰تا ۴۰درصد با برنامه ریزی مصرف شود می توان در درازمدت از خطری که متوجه ماست عبور کنیم و اگر این برداشت مقداری بیشتر از ۴۰درصد باشد وارد بحران شده ایم که متاسفانه این رقم در ایران ۸۵درصد است که متوسط آن در دنیا ۵۵درصد است  و با مصرف بیش از حد از منابع آب زیر زمینی نیشابور در دشت فوق بحرانی نیشابور ۸۶سانتیمتر  سال افت داریم که این رقم در مناطق مختلف دشت یکسان نیست کما اینکه در برخی نقاط تا ۱۴۰متر از سال ۱۳۴۰افت داشته و لایه خالی شده و تعادل هیدرولیکی از بین رفته است و براین اساس لایه های بالایی فشاری به لایه های پایینی می آورد و باعث ایجاد شکافهایی در زمین می شود .

وقتی آب زیادی برداشت می کنیم حاصل آن نشست ها ایجاد شکافهایی بر روی زمین است و همین شکافها می تواند به خطوط انتقال گاز، برق و لوله های آب تحت تاثیر این نشست ها صدماتی وارد می شود. شکافهایی در احمد آباد، فیروزه، توزنده جان و در برخی نقاط  نیشابور رو به رو رشد است و کل دشت نیشابور نشست عظیمی داشته است.

هر چه بیشتر از منابع زیر زمینی برداشت می کنیم بر اساس چگالی آب شور و شیرین آب شور پایین تر و هرچه از آبخوان بیشتر برمیداریم و به آبهای پایین تر می رسیم کیفیت آب کاهش یافته و آب شور می شود و در نتیجه ی آن خاک شور می شود و در مصارف کشاورزی با همان میزان مصرف آب، عملکرد در واحد سطح کاهش می یابد.

مورد دیگر که به علت اضافه برداشت ها پیش می آید ریزش خاکها و از بین رفتن آبخوان ها و کاهش حجم ذخیره دینامیک و استاتیک آبخوان ها و از بین رفتن آنها و پر شدن خلل و فرج زمین است که در آن صورت آبی جذب زمین نخواهد شد و مرگ زمین فرا خواهد رسید.

دشت نیشابور شامل شهرستان نیشابور و فیروزه، بخش رخ تربت حیدریه و بخش احمد آباد مشهد می شود و حدود ۹۰درصد از آب این دشت در بخش کشاورزی مصرف می شود و مجموع برداشت ها ۵۸۰میلیون متر مکعب است و حدود ۱۰۳میلیون متر مکعب برداشت مازاد بر پروانه صورت می گیرد.

چاههایی که پروانه دارند باید هرکدام به سهم خود برداشت کنند و در سال ۹۵عملا برای تمام چاههای نیشابور کنتور حجمی گذاشته می شود و در سالهای آینده با دستور فرمانداری تمام چاهها کالیبره می شوند به این صورت که اگر هر کشاورز حجمی برای چاه مورد استفاده اش تعیین می شود تنها مجاز به برداشت همان میزان است و اگر چاهی ال گذشته ۸ماه روشن بوده امسال فقط می تواند ۵ماه روشن باشد در غیر اینصورت کنتور قطع می شو و آبی قابل برداشت نیست و بر این اساس کشاورزان سطح کشتی نکارند که در آینده بی آب بمانند و مسوولین هم باید زیرساخت ها را مهیا کنند تا کشاورزان خصوصا خرده مالکان به مشکل برنخورند.

فرهنگ سازی کلید خروج از بحران

علیپور کلید خروج از بحران را فرهنگ سازی در زمینه ی استفاده بهینه از منابع آب دانست و گفت: مسآله آب باید به گفتمان محاوره ای تبدیل شود چرا که در نیشابور مساله ای مهمتر از بحران آب نداریم و اگر هرکاری بخواهد صورت بگیرد چه در زمینه صنعت و اشتغال و غیره در گرو آب است و هرصنعتی به نیشابور بیاید به شکست می انجامد.حداقل کاری که می توان انجام داد حفظ شرایط موجود است تا بتوانیم به توسعه برسیم .کشاورز ما باید براساس پروانه اش استفاده کند و مثلا اگر گندم برداشت کرده اند بعد از آن علفی که سبز می شود را برای دام آبیاری می کنند در صورتی که می توان علوفه را از جای دیگر و به روش دیگر تهیه و خریداری کرد نه استفاده از آب دشتی که در حال مرگ است باید کشاورزان آموزش های لازم را ببینند و آگاه شوند و کشت های مناسب با شرایط بحران آب مثل زعفران و پسته که به آب کمتری نیاز دارند که هم به آب کمتری نیاز دارد و هم درآمدزاست و هچنین روش های کشت مناسب مثل روش های گلخانه ای، آبیری تحت فشار و غرقابی که مجددا آب را به زمین بر می گرداند توجه شود و همچنین در زمینه مصارف شرب و شهری هم آموزش ها و روش های استفاده بهینه از منابع محدود اعمال شود.

همه مسئول هستند

در نیشابور با تشکیل شورای حفاظت از منابع آب شهرستان نیشابور و فیروزه به ریاست فرماندارها و عضویت جهاد کشاورزی، دادستانی، امور برق ، بسیج، نمایندگان کشاورزان برای مسائل به وجود آمده در دشت مثل تجاوز به حریم آب و چاههای غیرمجاز و غیره شکل گرفته است وما دست نیاز به سوی نهادهای مختلف دراز می کنیم، آموزش و پرورش مخصوصا معلمان در کلاسها بویژه در مناطق روستایی می توانند موثر واقع شوند، قشر بسیج می توانند با نیرویی که دارند در مناطقی که دستگاههای حفر غیر مجاز است تذکر لازم را بدهند و مهمترین قشری که تاثیر دارد رسانه ها هستند و باید بحران آب عمومی شود و من نوعی و پرسنل من به تنهایی نمی توانند مشکل آب را حل کنند و همه به نوبه خود مدیر و مسئول هستند و باید همه ی مردم به پا خیزند.باید فرهنگ سازی در خصوص آب عمومی شود.

آب باید به کالایی اقتصادی تبدیل شود و تا زمانی که به رایگان در اختیار قرار می گیرد قدر آن  دانسته نمی شود. بهتر است قیمت آب با نوسانات آب زیرزمینی محاسبه شود و باید مشخص شود چقدر از این آب مصرفی به بهره برداری و سوددهی دارد چقدر از این کشت ها استراتژیک است و باید برای آبی که در بخش صنعت و کشاورزی استفاده می شود توجیه اقتصادی دارد؟تعرفه آب کشاورزی صفر است و سوبسید آن را دولت پرداخت می کند و رایگان بودن آب انگیزه ای برای صرفه جویی در مصرف آب ایجاد نمی کند.

این مقام مسئول در رابطه با راه اندازی سد بار گفت: سد بار با نیت تامین آب شرب نیشابور و فیروزه احداث شد که ۱۲میلیون متر مکعب گنجایش دارد که ۷میلیون متر مکعب آن برای شرب  و ۵میلیون متر مکعب آن صرف صنعت خواهد شد.این سد آماده ی بهره برداری است و بحث نبود اعتبارات برای احداث تسویه خانه و خط انتقال به نیشابور است که در این زمینه قول مساعد دادهشده است که بتوان امسال استارت آن را زد وی اعتبارات مورد نیاز برای بهره برداری از سد بار را ۵۵ میلیارد تومان عنوان کرد.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.