فرهنگ عامیانه و کتاب دزد! ( کلبه کتاب )

میترا باوفا

درود و وقت بخیر. این هفته دو تا کتاب تازه داریم. یکی اش گزیده ای از نوشته های صادق هدایت است. یکی دیگر هم رمانی است به نام «کتاب دزد» که اگر خوشتان آمد فیلمش هم ساخته شده و با یک جستجوی کوچولو توی اینترنت می توانید پیدایش کنید. اگر هم پیدا نشد به زودی در کانال تلگرام کلیدر می بینیدش! نشانی ما هم که می دانید @teleklidar است. با ما همراه باشید.

«فرهنگ عامیانه مردم ایران» نیرنگستان، اوسانه، ترانه ها، آثار تحقیقی و آثار چاپ نشده

7-2آن طور که در مقدمه می خوانیم: کتاب «فرهنگ عامیانه مردم ایران» نتیجه ۲۰ سال کوشش، مطالعه و تحقیق صادق هدایت در زمینه فولکلر و فرهنگ عامیانه مردم ایران است. بدون شک صادق هدایت از نخستین نویسندگان و پژوهشگرانی است که با فرهنگ عامیانه مردم ایران برخورد بسیار جدی و علمی داشته است. اصولا صادق هدایت به آنچه مربوط با اصالت ایران و ایرانی به هر نحوی ارتباط پیدا می کرد و مخصوصا به فرهنگ اصیل این مرز و بوم ربط داشت به سختی عشق می ورزید و از هیچ کوششی برای دستیابی به اطلاعات علمی دقیق و حقایق نهفته در آن دریغ نمی کرد. حال این می توانست ترانه های خیام باشد، اصفهان نصف جهان باشد، زبان پهلوی و زند وهومن یسن باشد، نمایشنامه مازیار باشد یا ترانه ساده و زیبایی از بچه ها که می گفت اتل متل توتوله گاو حسن چه جوره. او به فرهنگ عامیانه ایران در سطح بسیار وسیع و نفوذ و عمق و سابقه آن با روشی کاملا علمی می پرداخت که در کتاب حاضر آثار این برخورد بسیار شگفت انگیز او ملاحظه می شود.

در ادامه سخنی از آقای کیوان ساکت موسیقیدان معروف که بررسی نت ترانه های محلی و تنظیم مجدد آن ها را از نظر فن موسیقی بر عهده داشتند، آمده است:

«صادق هدایت آنچه را که از مردم گرفته و آموخته بود تحت نظمی نوین دوباره به مردم برگرداند. وی گنجینه ای را از زیر خاک و خل کم دانی ها و فراموشی ها و یا بی توجهی ها بیرون کشید، به آن روشنی، شفافیت و جلا داد و به مردم ایران هدیه کرد.»

کتاب «فرهنگ عامیانه مردم ایران» که درسه بخش اصلی به چاپ رسیده است شامل سه بخش نیرنگستان، فرهنگ توده مردم و آثار چاپ نشده ی هدایت است.

نیرنگستان شامل بسیاری از باورها و روش زندگانی روزمره مردم است .»به قول یکی از دانشمندان؛ انسان یک جانور خرافات پرست است.» این مجموعه شامل آداب و تشریفات زناشوئی، اعتقادات و تشریفات گوناگون، آداب ناخوشی ها، حاجت ها، خواب، مرگ، احکام عمومی، دستورها و احکام عملی، چند اصطلاح و مثل، چیز ها و خاصیت آن ها، گیاهان و دانه ها، خزندگان و گزندگان، پرندگان، بعضی از جشن های باستان، جاها و چیزهای معروف، افسانه های عامیانه و … است. نباید فراموش کرد که دسته ای از این آداب و رسوم نه تنها خوب و پسندیده است بلکه از یادگارهای روزهای پر افتخار ایران است که زنده کردن و نگاهداری آن ها از وظایف مهم ملی به شمار می آید. مانند جشن مهرگان، جشن سده و ….

بخش دوم با عنوان فرهنگ توده مردم شامل: اوسانه (دیباچه)، ترانه بچه ها، ترانه دایه ها و مادرها، ترانه های عامیانه، متل های فارسی، فولکلر یا فرهنگ توده، طرح کلی برای کاوش فولکلر یک منطقه است.

اوسانه یک نوشته تحقیقی درباره ترانه های عامیانه مردم است .» شاید این نخستین اثر از یک نویسنده محقق است که ترانه های عامیانه ایران را چنین دقیق تجزیه و تحلیل کرده و در این زمینه تا عمق نژاد آریائی و اسناد مذهبی ترسائیان و کلیسای مسیحی پیش رفته است.

متل های فارسی قسمتی دیگر از همین بخش است «صادق هدایت آن ها را گران بها ترین و زنده ترین نمونه نثر زبان فارسی می انگارد ….آنچه هدایت درباره متل ها نوشته حاصل مطالعاتی است که از سال ۱۳۰۶ داشته است. « پانویس ها در این بخش نمایانگر مطالعه گسترده وی در زمینه افسانه ها، ترانه ها و متل های فارسی است. از جمله آن ها شنگول و منگول، سنگ صبور، آقا موشه و… می باشد.

بخش سوم این مجموعه با عنوان آثار چاپ نشده شاید مهمترین بخش باشد، چه در این بخش آثاری از صادق هدایت ؛ چه به صورت آثار جمع آوری شده یا نوشته خود او آمده که تاکنون چاپ و منتشر نشده ونخستین بار است که در اختیار همگان قرار می گیرد.

***فرهنگ عامیانه مردم ایران: نیرنگستان، اوسانه، ترانه ها، آثار تحقیقی و آثار چاپ نشده/ جهانگیر هدایت/ نشر چشمه/ ۳۰۰۰۰ تومان

7-1کتاب دزد

پرفروش‌ترین رمان سال ۲۰۰۵ استرالیا با عنوان «کتاب دزد»‌ نوشته مارکوس زوساک که پیش از این در سال ۸۹ با ترجمه عباس احمدی از سوی موسسه انتشاراتی «نشرگستر» منتشر شده بود، اینبار توسط موسسه انتشارات نگاه و با ترجمه مرضیه خسروی روانه بازار نشر شد. نویسنده در این رمان چند ماجرای پیوسته را نقل می‌کند.

راوی این کتاب «مرگ» است و نگاه او به زندگی دختری به نام لیزل قبل و همزمان با جنگ دوم جهانی در آلمان نازی است. سرپرستی لیزل که برادرش را از دست داده و مادر کمونیستش به اردوگاه کار اجباری فرستاده شده به خانواده‌ای در نزدیک شهر مونیخ سپرده می‌شود. در خیابانی که نامش «بهشت» است. او با یکی از همسایگانش که همسن خود اوست طرح دوستی می‌ریزد و این دوستی در طول چند سال، وجهی رمانتیک به خود می‌گیرد. لیزل خود را در خانه جدید با خواندن کتاب‌هایی که می‌دزدد سرگرم نگه می‌دارد. جنگ جهانی دوم آغاز می‌شود و خانواده‌ای که سرپرستی لیزل را به عهده دارد، به یک یهودی پناه می‌دهد.

 

بخشی از کتاب:

هنگامی که خیابان هیمل پاکسازی شد، لیزل ممینگر جایی برای رفتن نداشت. او را که با عنوان دخترکی با آکاردئون می شناختند، به پلیس تحویل دادند و آنها هم درگیر تصمیم گیری در مورد این بودند که با او چه کنند. او روی صندلی بسیار سفت نشست. آکاردئون از میان سوراخی که در جعبه اش ایجاد شده بود به او نگاه می کرد. سه ساعت تمام طول کشید تا شهردار و زنی با موهای کرکری در اداره پلیس حاضر شوند. زن گفت: «همه می گن یه دختر از خیابان هیمل نجات پیدا کرده.» یک پلیس به لیزل اشاره کرد. هنگامی که از پله های اداره پلیس پایین می رفتند، ایلسا هرمان پیشنهاد کرد آکاردئون را او بیاورد اما لیزل آن را محکم در دست گرفته بود. چند خیابان پایین تر از خیابان مونیخ، مرز واضحی بود که منطقه بمباران شده را از مناطق خوش شانس جدا می کرد. شهردار رانندگی می کرد. ایلسا همراه دختر در صندلی پشت نشست. دختر گذاشت تا زن دستانش را که بالای آکاردئونی که میانشان جا خوش کرده بود، بگیرد. آسان ترین کار سکوت بود، اما لیزل عکس العملی متفاوت نسبت به این فاجعه داشت. او در اتاق زیبای مهمان خانه شهردار نشست و با خودش تا شب مدام حرف زد و حرف زد. خیلی کم غذا خورد. تنها کاری که اصلا نکرد حمام کردن بود. زیاد می خوابید بی آنکه خواب ببیند و اغلب مواقع از این که بیدار می شد متاسف بود. وقتی خواب بود همه اینها ناپدید می شدند. در روز تشییع جنازه، او هنوز حمام نکرده بود و ایلسا هرمان مودبانه از او خواسته بود که اگر دوست دارد حمام کند. او پیشتر تنها حمام را نشانش داده و حوله ای نیز به وی داده بود. مردمی که در مراسم هانس و رزا هابرمان حاضر بودند مدام درباره دختری که لباسی زیبا و لایه ای از گرد و خاک خیابان هیمل را بر تن کرده بود، حرف می زدند.

***کتاب دزد/ مارکوس زوساک، مرضیه خسروی/ انتشارات نگاه/ ۳۵۰۰۰تومان

 

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.