غربت میراث فرهنگی در شهری با ۴۰۰ اثر فرهنگی: هنوزقفل راز و رمز تمدن نیشابور گشوده نشده است

 

گفت و گو: سیدهاشم مداح

کشور عزیزمان  ایران به سبب موقعیت جغرافیایی و تمدن هفت هزار ساله و همچنین تنوع فرهنگی اقوام گوناگون یکی از شاخص ترین کشورها در زمینه ی  میراث فرهنگی جهان می باشد. متاسفانه مردم و مسئولین ما درک درستی از حوزه فعالیت و مفهوم میراث  فرهنگی ندارند و لذا همکاری لازم را با ما انجام نمی دهند .  میراث فرهنگی چیست ؟ ابتدا باید به تعریفی مشترک یا قابل قبول از این مفهوم دست بیابیم وسپس به ادامه ی سخن بپردازیم:  «میراث فرهنگی به کلیه آثاری گفته می شود که از گذشتگان به ما رسیده است  و جنبه فرهنگی دارد». میراث فرهنگی را به دو بخش آثار ملموس و نا ملموس تقسیم می کنند مثلا  بناهای باستانی و قدیمی جزو آثار ملموس و آداب و رسوم گذشتگان در رده آثار ناملموس میراث فرهنگی  قرار می گیرد .

تا قبل از انقلاب مشروطیت هیچ قانون مشخصی برای این حوزه در ایران وجود نداشت . اما در سفر ناصرالدین شاه قاجار به کشورهای اروپایی و مشاهده  ی بناهای تاریخی و موزه های آن دیار فکر تاسیس اولین موزه در دربار سلطنتی  ایجاد شد  . سال ها بعد  اداره ی « عتیقات  و انجمن آثار ملی » به کوشش جمعی از رجال فرهنگی  کشور شکل گرفت و در نهایت با  تاسیس اداره فرهنگ و هنر در آن دوران حمایت و حفاظت از آثار ملی سرو شکلی قانونی  گرفت .و دست آخر  در سال ۱۳۴۳ بود که اولین موزه ی  کشوربا نام موزه ایران باستان با نقشه ی   «اندره گدار » فرانسوی راه اندازی شد .

در سالهای بعد از انقلاب و با هدف رسیدگی بیشتر و حفظ و صیانت آثار ملی و تاریخی  سازمان میراث فرهنگی کشور در سال ۶۴ تشکیل شد  .هم اکنون این سازمان متولی و اداره کننده بخش میراث فرهنگی در ایران می باشد. برای آشنایی بیشتر با میراث فرهنگی در شهرمان به دیدار جناب عباس شیخی کارشناس ارشد  پژوهش هنر و معاون اداره میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی  رفتیم و با ایشان گفتگویی داشتیم که ماحصل آن را تقدیم شما علاقمندان می نماییم . جناب آقای شیخی، ضمن تشکر از شما به خاطر این که بخشی ازوقت خود را دراختیار خیام نامه قرار دادید؛ مهمترین معضل ما در حوزه ی میراث فرهنگی از نگاه شماچیست؟   

به نظر می رسد مهمترین مشکل اصلی ما در حوزه ی میراث فرهنگی این است که مسئولین و مردم با این حوزه آشنا نیستند و بخشی از توان ما صرف توضیح و توجیه آنان می شود. معضل دیگر این است که شهری مانند نیشابور که دارای فرهنگ و تمدن چندین هزار ساله و عضو سازمان جهانی شهرهای تاریخی جهان است؛ هنوز الگوی خاصی برای توسعه ندارد ومتاسفانه  بصورت یکی از اقمار شهر مشهد اداره می شود .

کاملا واضح است که مدیریت در شهرهای زواری با شهرهایی که اولویت و ماهیت فرهنگی و گردشگری دارند کاملا متفاوت است اما در عمل این تفکیک صورت نگرفته است . لذا مدیران  شهرمان باید پی گیر این مساله بوده و احقاق حق کنند . متاسفانه براثر اهمال و ندانم کاری مسئولین قبلی  نیشابوراز قافله ی  شهرهای تاریخی و فرهنگی کشور عقب مانده است .

مساله  مهم دیگر این است که اولویت دادن به صنعت در شهری  که جاذبه های گردشگری و طبیعی و تاریخی دارد تا کنون نتیجه ای جز بر باد دادن منابع آبی و طبیعی وتخریب محیط زیست نداشته است . خلاصه کنم در مدیریت کنونی  شهری نیشابور میراث فرهنگی در جایگاه خود قرار ندارد و این برای توسعه شهر بسیار زیانبار بوده و هر چه زودتر باید برای آن چاره ای اندیشیده شود.

ابزارهای میراث فرهنگی برای حراست از میراث باستانی ما چیست؟

اداره ما هم اکنون در حوزه  (میراث فرهنگی ) شامل  نظارت بر ساخت و سازها در حریم آثار ثبتی و بافت تاریخی شهر ،مرمت بناها و آثار تاریخی ، انجام کاوش های باستان شناسی ،وهمچنین در  حوزه صنایع دستی و  گردشگری فعال است ، ضمنا یگان حفاظت این اداره هم بازوی اجرایی ما می باشد .

ایشان اضافه کرد:نکته  دیگر ما این است که اداراتی مانند میراث فرهنگی، آموزش و پرورش و ارشاد اسلامی و…..که ماهیت آنها کار  فرهنگی است باید به صورت غیر انتفاعی اداره شوند و ما نباید از آنها توقع سود آوری اقتصادی و فوری  داشته باشیم . باید  به آنها فرصت و توان کافی بدهیم  تا از پس  وظایف محوله بر آیند . از سویی دیگر همکاری و هماهنگی این ارگانها باعث کارآیی بیشتر آنها در زمینه کار فرهنگی خواهد شد.

  نیشابور در ایران چه جایگاهی در حوزه ی میراث در ایران دارد؟

شهری مانند نیشابور با داشتن  تمدنی کهن وچندین هزار ساله و بیش از پانزده هزار هکتار اراضی و محوطه های تاریخی و افزون بر چهار صد اثر تاریخی؛ نیازمند بازنگری و توجه و رسیدگی جدی و افزونتر می باشد . .باید عقب ماندگی ها را با سرعت و کار بیشتر جبران کرد این طور به نظر می رسد که قفل راز و رمز تمدن نیشابور با وجود  کاوش های انجام شده هنوز گشوده نشده و جای کار فراوان دارد . لذا مدیریت این حوزه  نیازمند رسیدگی فوری و توجه ویژه می باشد .

مهمترین اولویت های این بخش از نظر شما چیست؟

مهمترین اولویت اصلی شهرمان  رسیدگی به وضعیت بخش گردشگری آن است که در صورت آماده ساختن زیر ساخت ها و امکانات می تواند به یکی از قطب های گردشگری کشور و حتی جهان تبدیل شود .امیدواریم با تلاش مضاعف مسئولین و همکاری مردم هرچه زودتر این خواسته تحقق پیدا کند.

اگر ما در طی سالهای گذشته به جای ساختن نیروگاهها و کارخانجات صنعتی که اثری جز بر باد دادن منابع آبی و خشک شدن رودخانه ها و چشمه سارها و تخریب محیط زیست نداشته است در بخش گردشگری این شهر سرمایه گذاری می کردیم وضعیت مان  بسیار بهتر بود .همین جا بگویم بنده با توسعه  صنعتی مخالفتی ندارم اما مساله اولویت بندی است کارخانجات را می توان در جایی مانند شهر جدید  بینالود مستقر کرد .

اما سخن آخر:

نیشابور با داشتن یک الگوی توسعه ی  پایدار با اولویت میراث فرهنگی و گردشگری و حفظ محیط زیست بسیار موفق تر خواهد بود .ضمنا ضروری است که همزمان  با راه اندازی رشته های دانشگاهی مرتبط با میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی به این امر مهم کمک کرد .از طرف دیگربا الگو گرفتن از برنامه های توسعه در  شهرهایی  همچون اصفهان ویزد و… می توان  موفق تر عمل کرد . نکته آخرمساله  بازگشت درآمد محوطه های تاریخی و فرهنگی  همچون خیام و عطار به شهرمان می باشد که کمک شایانی  به توسعه شهری و بخش گردشگری نیشابور خواهد کرد  باید بارها وبارها پرسید : « شهر خاموش من آن روح بهارانت کو ؟ » برای ترمیم   این قدح شکسته ی گران بها  این گهواره ی تمدن ایرانی خیلی دیر شده است  اما هنوز فرصت هست  که کسی « از خویش برون آید و کاری بکند ».

با تشکر ویژه از شما که به درد دل های ما گوش دادید . وسپاس از نشریاتی که نیاز ها و ضرورت های فرهنگی جامعه را پیوسته  ، در هر شرایطی برابر چشمان  تیز بین همشهریان و مدیران قرار می دهند .

خیام نامه هم به شما و تمام کسانی که به آرمان های مردم توجه ویژه دارند  «خدا قوت » می گوید.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.