عزت‌الدوله، همسر و یار وفادار امیرکبیر

12ملک‌زاده خانم عزت‌الدوله تنها خواهر تنی ناصرالدین شاه فرزند جهان خانم مهد علیا و محمد شاه قاجار در ۱۲۴۸ ق متولد شد این شاهزاده خانم ، که فداکاری های او را در دوره تبعید و آخرین روزهاهی زندگی امیر ، از وی چهره ای شایسته ستایش و احترام بسیار ساخته است ، روز جمعه ۲۲ ربیع الاول سال ۱۲۵۶ طی تشریفات جالب و با شکوهی ، با هشت هزار تومان نقد اشرفی ناصر الدین شاه هیجده نخودی و یک جلد کلام الله مجید به رسم کابین ، به ازدواج امیر در آمد.

مهد علیا برای اینکه می ترسید بر نفوذ امیر بیفزاید با این زناشوئی به شدت مخالفت کرد و این امری طبیعی بود . افراد خاندان سلطنتی در اندرون مضمون طعنه آمیز کوک کرده اند که پسر نوکر قائم مقام را با خواهر شاه فعلی و دختر شاه سابق دست به دست داده اند . اما این طعنه ها و حرفهای با صطلاح « خانه زنکی » با وجودی که از کانون زن قدرتمندی مثل مهد علیا نشأت می گرفت و شایع می شد ، تأثیری در موقعیت امیر نداشت . حتی در شخص ملک زاده خانم جوان و کم سن  و سال و کم تجربه هم تأثیری نداشت که هیچ ، کیفّیت رفتار امیر با خواهرشاه بدانگونه بود که ازدواج آنها به یک رابطه مودت آمیز وعاشقانه و توام با فداکاری بسیار مبدل شده بود . امیر توانسته بود درهمان مدت کوتاه سه سال و اندی دوران ازدواج ، وفاداری آن زن را چنان به خود جلب کند که نه تنها همسر کم سن و سال وناز پرورده اش با تحمّل انواع شداید و خفت ها با او به تعبیدگاه فین برود ، بلکه در مدت چهل روزی که او در فین کاشان به سر می برد ، آن همسر وفادار شب و روز در اندرون با نهایت شهامت و مهربانی از او پاسداری و مراقبت کند و صبح هر روز که قراولان و مستحفظان ، امیر را برای حصول اطمینان از اینکه شبانه فرار نکرده باشد ، به بیرون اطاق می خواندند ، به همراه شوهر بیرون بیاید تا بتواند هر جا که بخواهند او را ببرند ، ملازم او باشد و از بیم اینکه امیر را مسموم نکنند ، « قبلاً غذایی را که برای شوهرش تهیه می کردند ، بچشد»

به هنگام ورود امیرکبیر به حمام فین که فرجامش شهادتش بود،همسر باوفا و مهربان امیر که احساس نموده بود حمام امیر بیش ازحد معمول طولانی شده است، نگران و مضطرب گردید و برای تفحص از حال همسر خود قصد بیرون رفتن از اندرون را نمود، ولی با بسته بودن درعمارت از پشت مواجه شد و هر چه فریاد کشید و نگهبان را صدا زد که در را باز کنند، کسی جوابش را نداد.

عزت‌الدوله که پی به مشکوک بودن ماجرا برده بود، دیوانه‌وار آنقدربا مشت و لگد بردرضربه زد تا در شکسته و خود را به حمام رسانید و هنوز به حمام نرسیده بود که خبر قتل امیر را به او گفتند. عزت‌الدوله وقتی به داخل حمام رسید که قلب شوهرش برای همیشه از کار افتاده و جسد بی‌جانش در میان خون‌های صحن حمام افتاده و همه چیز تمام شده بود.

به دستور ناصرالدین شاه از جنازه‌ی امیرکبیر تجلیل به عمل آمد و در میان اظهار احترام و ادب اهالی کاشان، جسد وی را در «مشهد کاشان» به خاک سپردند. ولی عزت‌الدوله پس از چند ماه با اجازه شاه، جسد امیر را از کاشان به کربلا منتقل کرد و در مقبره‌ای در صحن مقدس ابی عبدالله الحسین(ع) بخاک سپرد.

پس از گذشت مدتی، عزت‌الدوله (همسر امیر و خواهر ناصرالدین شاه) با دو دخترش با وضعی اندوه‌بار به تهران برگشت و در اولین برخورد با برادرش ناصرالدین شاه، هر چه توانست به او بد و بیراه گفت و به قول گوبینو: «ناسزایی نبود که به برادر نگوید.»

پس از عزل امیر و قتل فجیع وی، عزت الدوله که هنوز در مرگ شوهر سیاهپوش بود، به فرمان مادر ابتدا بامیرزا کاظم خان (پسر میرزا آقا خان نوری )و سپس با شیر داد اعتضاالدوله و بعد از آن با یحیی خان مشیر الدوله ازدواج نمود.

عزت الدوله در اواخر عمر می‌گفت: یک موی گندیده آن بچه آشپز، می‌ارزید به تمام هیکل این بچه اعیانها.

حاصل ازدواج عزت الدوله با امیرکبیر دو دختر به نامهای تاج‌الملوک و همدم الملوک بود که به ترتیب با پسردایی‌های خود مظفرالدین میرزا (مظفرالدین شاه بعدی) و مسعود میرزا (ظل السلطان بعدی) ازدواج نمودند. محمدعلی شاه به این لحاظ نوه مشترک ناصرالدین‌شاه، امیرکبیر، و عزت الدوله بوده‌است.

عزت‌الدوله که مدتی در محله عودلاجان ساکن بود، تکیه و حمامی در آنجا ساخت و وقف کرد. همواره در این تکیه مراسم عزاداری مذهبی با شکوهی برپا می‌داشت. عزت‌الدوله در سال ۱۳۱۸ قمری در زمان سلطنت مظفرالدین شاه درگذشت.

(تلخیصی از مقاله عزت‌الدوله، یار امیرکبیر ، بخش تاریخ ایران وجهان ، سایت تبیان ونیز مقاله ماجرای ازدواج اجباری  همسر امیر… درسایت www.shafaf.ir

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.