عاشورا؛ من در کدام سو ایستاده ام؟

عاشورا؛ من در کدام سو ایستاده ام؟

۱- هر عاشورا که درمی رسد، این پرسش میان اهل ایمان دوباره افکنده می شود که اگر زمان به عقب برگردد و کربلا دوباره معیاری شود برای تعیین حق و باطل، ما در کدام جبهه خواهیم ایستاد؟ پاسخ به این پرسش ممکن نمی شود مگر این که چرایی پدیداری حادثه ی کربلا را واکاویم. به راستی چگونه شد که اندکی پس از نزول واپسین دین ابراهیمی، جمعی که هنوز برخی از آنان خاطره ی مواجهه ی مستقیم با پیامبر خاتم (ص) را داشتند، علیه نوه ی نبی(ص) شمشیر کشیده و او و هم رزمانش را به شهادت رساندند. شاید بسیاری از مورّخین و دین پژوهان و واقعه نگاران، علل گونه گونی را برای این مهم برشمرده باشند، امّا به باور این نگارنده، تمامی این علل به قوّت دلیلی نیست که در پی اقامه خواهد شد. دلیلی که با اتّخاذ ملاک از آن می توان ریشه ی شهادت حضرت امیر (ع) را نیز واکاوید و تلخی های به بار آمده از گروه هایی همچون داعش و بوکو حرام در این روزها و مشابهان شان در ایران را تحلیل کرد.

اگر به پیشینه ی تاریخی هر یک از آنانی که امروز در میان ما به نام «جانی های قسیّ القلب» نامور گشته اند بنگریم؛ خواهیم دید که آن ها نیز در زمانه ی خویش برای خود مردمی بوده اند. از «ابن ملجم» بگیرید تا «عمر سعد» و «شمر». هر یک از آنان به نیکی دانش فقه را دارا بوده اند و مقیّد به گزاردن نماز و گرفتن روزه. قرآن می خوانده اند و مستحبّات را انجام می داده اند و از مکروهات نیز می پرهیزیدند. خلیفه ی خودخوانده ی گروه تروریستی داعش؛ «ابوبکر البغدادی» نیز که بر طبل امیرالمؤمنین بودن خویش در جهان اسلام می کوبد، دکتری الهیّات دارد و به قطع آگاه است از حلال و حرام محمّد(ص). پایمردی ِ سیّد محمّد خاتمی در دوره ی ریاست جمهوری خویش و زمانه ی وقوع قتل های زنجیره ای نیز نشان داد که قاتلان زنجیره ای برای کار ناپسند خویش، مأموریّت و فتوا داشته اند. صاحبان آن فتاوی نیز بی گمان به حلال و حرام دین پیامبر خاتم، نیک آگاه اند و گمان نمی کنم بشود در اقامه داشتن نماز و روزه ایشان نیز تردیدی به دل راه داد. بنا بر ایده ی نگارنده، باز هم ما با ظروف مرتبطه ای روبرو هستیم که نخستین خشونت ورزان ِ دین دار را به واپسین آن ها متّصل می کند. و صد البتّه این امر مختص جامعه ی مسلمانان نبوده و در دیگر جوامع نیز پیداست.

۲- خوانش متون و فهم آن ها، مدّتی پس از نگارش و پیدایی آن ها، نیازمند تکنیک هایی است که گاه وجوب استمداد یک متخصّص را ایجاب می کند. این که یک اصطلاح در زمانه ی نگارش متن، به چه معنا به کار می رفته و فهم درست یک متن در سایه ی گذشت و نشستن غبار ِ زمان بر آن، چگونه حاصل می آید، در پرتو رویکردهای تفسیری و گاه تأویلی امکان پذیر است. کژخوانی متن، ممکن است منجر به حوادثی تلخ شود که شاید هیچ گاه احتمال آن نیز داده نمی شد. برای آوردن مثال، به گذشته ای دور از دسترس بازنمی گردم. گروهی از عالمان اصول فقه شیعه، حکم عقل را در «وجوب حفظ نظام» و «حرمت اختلال نظام» دانسته اند. اگر امروزیان بدون مراجعه به اصل ِ متن و فهم کل نگرانه ی آن، این دو گزاره را بخوانند نخستین تبادر ذهنی برای آنان؛ «لزوم حفظ حکومت» خواهد بود، حال آن که مقصود این گروه از اصولیین از وجوب حفظ نظام، «وجوب حفظ نظم اجتماعی» و «عدم اختلال» در آن است و نه هیچ تلاشی برای نگاهداری یک سیستم حکومتی خاص. عدم اتّخاذ رویکرد تفسیری درست و متناسب، سبب ساز کژخوانی و گاه پیدایش قرائت متحجرانه از متن می گردد. در نظر گرفتن افق ذهنی مؤلف هنگام نگارش متن، عرف و عادت هر دوره، هر آن چه که در هر زمانه ای اصول اخلاقی به شمار می آید و قبیله ای مؤلفه از این قبیل، از مقدّمات ضروی خوانش درست متن می باشد.

۳- عاشورای کربلا، پیش از آن که در زر و زور و تزویر، ریشه داشته باشد، در کژخوانی جماعتی از اسلام بنیاد نهاده شده بودکه علی (ع) را کافر به شمار آورده و با پروپاگاندا، او را بی نماز جلوه داده بودند. همان هایی که حسین (ع) را به قرائتی ناصواب از اسلام متّهم کرده و با «فتنه گر» نامیدن او، جواز شهادتش را صادر کرده و با تئوریزه کردن جنایت، سنگ بنای «خشونت مقدّس» را استوار ساخته و مسیر را برای اخلاف خویش در خاورمیانه ی امروز هموار ساختند.

از ویژگی های قرائت آن است که نبایستی خوانش ما با اصول پذیرفته شده ی اخلاقی و نظام حق در تعارض بیفتد. خوانش درست امروز از متن دیروز؛ مبتنی است بر رعایت قواعد اخلاقی و نظام حقوق بشر. تفسیر این آخرین گزاره، خود نیازمند تفصیل است و داوری با مخاطبین این نوشتار تا با خود بیاندیشند که کدامین قرائت از دین را برگزیده و در کدام دسته از حاضران عاشورای کربلا قرار می گیرند. قرائتی مصلحت اندیشانه از متن که اسباب ریاست را فراهم می کند یا قرائتی حقیقت گرایانه که شهادت را در پی خواهد آورد؟

نویسنده :سعید رضادوست

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.