ضرورت ریشه یابی خشونت خانوادگی

ا.صالح

aggression-1خشونت خانوادگی پدیده ای اجتماعی است که هتا چندی پیش تنها به عنوان رفتار نابهنجار «فردی» در نظر گرفته می‌شد. بیش تر مباحث هم در این زمینه در خصوص علل روانی رفتار خشن بود تا ریشه یابی دقیق «پدیده».

هفته گذشته اما حادثه ای در نیشابور به وقوع پیوست که بسیاری افراد را به حیرت و البته تعمق واداشت. قتل یک زن و بستری شدن همسر او در بیمارستان بر اثر جراحات ناشی از دعوا و چاقوکشی طرفین به سوی یکدیگر. شاید ضروری باشد که رسانه های ما، از جمله نشریاتی مانند خیام نامه، که همواره به دنبال بررسی ریشه های پدیده ها و تحلیل و تفسیر زوایای اخبار اجتماعی است، نگاهی دوباره به این پدیده داشته باشند.

برای تعیین نوع برخورد با یک پدیده، ابتدا تعریف نسبتا جامع و مانعی از آن نیاز است:

خشونت خانوادگی در صریح ترین و متداول ترین شکل خود از خشونت جسمانی (بدنی) نسبت به کودکان آغاز می شود. هرچند برخی میان خشونت بدنی سنگین (سخت) که منجر به ورود جراحات و صدمات جدی به می‌شود و معمولا از طرف افکار عمومی نهی و شماتت می‌گردد و خشونت سبک (ملایم) مانند سیلی و پشت دستی که به صـورت مـعـمـول مردم از آن با عنوان تادیب کودک یاد می کنند،  تفاوت قایل اند.

اما امروزه انواع دیگر خشونت نیز به‌تدریج مشخص شدند؛ انواعی که هرچند جراحات بدنی را به دنبال ندارند؛ اما تأثیر آنها بر قربانی حتی می‌تواند بیشتر از خشونت بدنی هم باشد. از جمله این خشونت‌ها، خشونت روانی (تحقیر، دشنام، از میان بردن اعتماد به نفس)، خشونت اقتصادی (در مضیقه مالی قرار دادن قربانی) و خشونت اجتماعی (انزوای اجتماعی و ممانعت از برقراری روابط اجتماعی) بودند. حتی برخی محققان با توجه به وابستگی کودکان به خانواده، از بدرفتاری و بی‌توجهی نسبت به آنها؛ یعنی عدم ارائه امکانات مناسب برای زندگی کودکان هم به عنوان نوعی از خشونت نام می‌برند.

اما در حادثه مورد اشاره  خشونت بدنی رخ داده است. ‌

در نخستین بررسی‌ها، نگاه پژوهشگران بیشتر متوجه عـوامـل فـردی مـؤثـر بـر خـشـونـت بـود؛ عـوامـلی مانند پرخاشگری عمومی یا حالات نابهنجار روانی افراد.بـا توجه به این که معمولاً بررسی‌های خشونت پـس‌رویـدادی اسـت، تعیین رابطه‌ای میان ویژگی‌های شخصیتی و رفتار خشن بسیار دشوار است و نمی‌توان مشخص کرد که عوامل شخصیتی علت ظهور خشونت هستند یا به‌عکس رفتار خشن بر شخصیت فرد تأثیر گذاشته و ویژگی شخصیتی او را شکل داده است.

در گزارشی در ایسکانیوز از قول یک کارشناس اجتماعی خاندم که: «بررسی‌های دیگر بیانگر این بود که خشونت خانوادگی در جوامع، گستردگی زیاد دارد، در میان تمامی طبقات اجتماعی و خرده‌فرهنگ‌های مختلف دیده می‌شود و عواملی مانند فشارها و تنش‌های اجتماعی یا بحران‌های خانوادگی در بروز آن دخالت نـدارنـد؛ زیـرا خـشـونت تنها در خانواده‌های مسئله‌دار مشاهده نمی‌شود؛ بلکه حتی در میان خانواده‌های طبقات میانی و بالا با شرایط اقتصادی و روابط خانوادگی به ظاهر مطلوب و بدون هر نوع مشکل اجتماعی یا خانوادگی نیز وجود دارد.»

یـکـی از نتایج مهمی که از بررسی‌های خشونت خانوادگی به دست آمده، این است که روابط خشن در خانواده تنها بر فرد تأثیر نمی‌گذارد؛ بلکه جامعه را نیز دربرمی‌گیرد؛ بدین معنا که قربانیان خشونت در روابط اجتماعی خود دارای مشکلاتی هستند. این افراد معمولاً در مـحـیـط‌هـای کـاری کـارآیـی پـایـیـنـی دارند و رفتارهای پرخاشگری یا حالات افسردگی در آنان مشاهده می‌شود.تمایل به رفتارهای بزهکارانه، مصرف مواد مخدر و حتی تمایل به خودکشی در میان قربانیان خشونت بیش از دیگران است و در زندگی خانوادگی نیز رفتار اجتماعی مناسبی ندارند.

بررسی‌های متعدد ثابت کرده‌ است که افراد خشن در دوران کودکی قربانی یا شاهد خشونت بوده‌اند. به این ترتیب، خشونت خانوادگی به یک فرد منتهی نمی‌شود و قربانی در بزرگسالی و پس از تشکیل خانواده، همان رفتار فراگرفته را برای حل تعارض‌ها و تنش‌های خانوادگی به کار می‌گیرد؛ پدیده‌ای که در جامعه‌شناسی از آن به عنوان «چرخه خشونت» نام می‌برند.

از این رو توصیه می شود، جدا از جنبه جنایی رخداد اخیر در نیشابور، جامعه شناسان با همکاری مسئولان پیشگیری از بزهکاری و جرم، دست به اقدام جدی برای شناسایی ریشه های خشونت در نیشابور و به ویژه اشکال خانوادگی آن بپردازند و راه های برخورد با این پدیده را با همکاری محققان مورد بررسی قرار دهند.

با نگاهی به:

۱- سلیمی، علی و داوری، محمد، ۱۳۸۶؛ جامعه‌شناسی کجروی، تهران، انتشارات حوزه و دانشگاه

۲- اعزازی، شهلا و دیگران، ۱۳۸۳؛ بررسی مسائل اجتماعی ایران، تهران، انتشارات پیام نور۵۲۵/۱۲۵

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.