صلح یعنی عطر غذا در شامگاهان

صلح یعنی عطر غذا در شامگاهان

صلح یعنی ماشینی دم در خانه ات توقف کند

و تو وحشت نکنی

صلح یعنی آن که در خانه ات را می کوبد

کسی نباشد جز یک دوست…

یانیس ریتسوس, شاعر یونانی در ۱۹۰۹ در قلعه ای باستانی چشم به جهان گشود. او یکی از پدیده های غریب ادبیات قرن بیستم بود که بیش از ۸۰ مجموعه شعر از خود به یادگار گذاشت. یانیس تلاطم های سیاسی اجتماعی, جنگ سرد و کودتا را به چشم دید. دوازده ساله بود که مادر و برادرش را از دست داد, یک سال بعد پدرش به علت جنون در آسایشگاه روانی بستری شد. یانیس سرپرستی خواهران و برادرانش را بر عهده گرفت. سال بعد خواهرش نیز کم کم مبتلا به جنون گردید و همانند پدر در آسایشگاه روانی بستری شد. در همان سال ۱۹۲۷ خود او نیز به بیماری سل مبتلا شد و به آسایشگاه مسلولین رفت و ۳ سال در آسایشگاه سوتیریا و چند صباحی در جزیره ی کرت بستری شد.

آسایشگاه با تمام رنج هایش فرصتی بود برای مطالعه , او شب و روز کتاب می خواند و در همین دوره بود که از طریق مطالعه ی آثار مارکس و لنین با مارکسیسم آشنا شد و تا آخر عمر گرایش خود را به این فلسفه حفظ کرد.

یانیس ریتسوس نخستین کتابش «تراکتور» را در سال ۱۹۳۵ و دومین کتابش «اهرام» را در سال ۱۹۳۷ منتشر کرد. در سال ۱۹۳۶ تحت تاثیر عکسی قرار گرفت که در روزنامه ای چاپ شده بود. در آن عکس مادری در حال گریه کردن کنار جسد غرق به خون فرزندش بود که در اعتصاب کارگران توتون سازی توسط نظام حاکم آن زمان به خاک و خون کشیده شده بود. یانیس با دیدن این عکس متاثر شد و دو روز و دو شب خودش را در اتاق زیر شیروانی حبس کرد و « لوح مرگ» را سرود. لوح مرگ تغزلی عریان و تند با زبانی ساده و عمیق بود که بلافاصله به سرودی انقلابی تبدیل شد.

مجموعه ی بعدی یانیس ریتسوس « آواز خواهرم» باعث شهرت او در سراسر یونان شد. او در آواز خواهرم ورود خواهرش به دنیای جنون را لحظه به لحظه توصیف می کند. سال ها بعد، «پالاماس» که آسمان شعر یونان در سیطره ی او بود در یک رباعی خطاب به ریتسوس گفت: اکنون شاعر! ما کنار می رویم تا تو بگذری…

یانیس ریتسوس   در تمام زندگی پر فراز و نشیب خود طعم فقر و گرسنگی و زندان و تبعید را کشید. بارها بیانیه هایی توسط هنرمندان و روشنفکران هم عصر او برای آزادی اش نوشته شد.بعدها «لویی آراگون» فرانسوی در وصف او گفت: ریتسوس بزرگترین شاعر زنده ی زمان ماست.

یانیس ریتسوس هیچگاه خودش را محدود به یک نوع شعر نویسی مشخص نکرد. در شعر او اشیاء به شکلی خاص با نگاه سینمایی حضور دارند. شعر او عینیت گراست و تصاویرش کابوس وار چون رویایی از تاریکی درمی آیند و در تاریکی فرو می روند (توی آینه/ در گوشه ی سمت راست/ روی میز زرد/ کلیدها را گذاشته ام/ بردارشان/ بلور آینه باز نمی شود/ باز نمی شود). یکی از قوی ترین شگردهای او غیبت است، حسرت چیزهای از دست رفته در یک محیط استبدادی گاهی باعث غیبت اشیاء و انسان در شعر او می شود (سایه ام را رنگ خواهم زد/ آبی/ دندان هایم را مسواک خواهم زد/ گیتار خواهم نواخت/ تو زیر تخت پنهانی/ وانمود خواهم کرد که نمی دانم). سورئالیسم موجود در شعرش بیانگرنوعی نگاه به آزادی است، آزادیِ زودتر رسیدن، آزادیِ قدم زدن در انفجار تصویرها. شعر او سند امیدها و سرخوردگی های مردم اوست. یانیس ریتسوس شاعری با ایده آل های انسانی بود و در تمام عمرش به آرمان هایش در جهت آزادی انسان و نفی هرگونه زورگویی و ستم وفادار ماند. او در ۱۱ نوامبر ۱۹۹۰ در سن هشتاد و یک سالگی از دنیا رفت.

افتخارات:

جایزه ی جهانی گئورکیدیمیتروف

جایزه ی صلح جهانی

جایزه ی بزرگ شعر فرانسه به نام آلفرد دووینی۱۹۷۵

جایزه ی بین المللی شعر آتناتائورمینا،۱۹۷۶

جایزه ی بزرگ جهانی شعر در بیینالکنوکلزوت بلژیک ۱۹۷۲

ده بارکاندید دریافت جایزه ی صلح نوبل

عضویت افتخاری آکادمی مالارمه در پاریس

عضویت افتخاری آکادمی علوم و هنرهای آلمان غربی

کتاب‌های یانیس ریتسوس به زبان فارسی:

با آهنگباران. مترجم: قاسم صنعوی

دهلیزوپلکان. مترجم: محمدعلی سپانلو

ترانه‌های تلخ میهن. مترجم: احمد شاملو به همراه کاست

یونانیت و آخرین قرن قبل از بشر. مترجم: لیلی گلستان

تقویم تبعید. مترجم: فریدون فریاد

دروغ های قشنگ . مترجم: علی عبداللهی

همه چیز راز است! مترجم: احمد پوری

عاشقانه‌ها. مترجم: فریدون فریاد

زمان سنگی. مترجم: فریدون فریاد

***

شاید هنوز هم بهتر باشد صدایت را کنترل کنی

فردا … پس فردا … روزی…

آن زمان که دیگران زیر بیرق ها فریاد می زنند

تو نیز باید فریاد بزنی

اما یادت نرود کلاهت را تا روی ابروانت پایین بکشی

پایین

بسیار پایین

اینگونه نمی فهمند کجا را نگاه می کنی

بماند که می دانی:

آن هایی که فریاد می زنند

جایی را نگاه نمی کنند!

نوشته شده توسط : سینا زرعی

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.