شگون بهار

شگون بهار

کارکردهای اجتماعی جشن نوروز

جشن نوروز، استوارترین شالوده ی نظام اجتماعی ایرانیان است. این جشن در طول تاریخ پرفراز و نشیب ایران زمین، ماناترین و اساسی ترین مجموعه ی فرهنگی است که تداوم حیات جامعه ی ایرانی مرهون آن است. با کمی تامل در می یابیم که جشن نوروز در ایجاد نظم اجتماعی، فارغ از نژاد، طبقه ی اجتماعی و گرایش مذهبی مردم، نقشی شگفت آور داشته و توانسته در گذر زمان و پس از هجوم و تاخت و تاز اقوام دیگر، ققنوس وار، ساختار فرهنگی و اجتماعی ایران را بر ویرانه های فرهنگ و تمدن گذشته، دوباره احیا نماید. این یادداشت به شگون بهار و جشن نوروز، برخی از کارکرد های اجتماعی این جشن ملی را تقدیم شهروندان عزیز می نماییم. باشد که در سال جدید، با تلاش های خردمندانه و آگاهانه، وطنمان را به شکوه و عظمتی که شایسته ی آن است کمی نزدیکتر کنیم.

سعادت و خوشبختی هدف غایی همه ی انسان ها است. بدون احساس رضایت از زندگی، سعادت بی معناست. جوامع انسانی برای ایجاد این احساس تمهیدات مختلفی اندیشیده اند. شرط احساس رضایت از زندگی خوشنودی و شادمانی است. مهمترین کارکرد اجتماعی جشن نوروز، زدودن یاس و ناامیدی از دلها و بازگرداندن امید و خرمی به جامعه است. ازدیدگاه ایرانیان اهریمن موجب خشکسالی، یاس، و نابودی خیر و برکت شده بود. جمشید، پادشاه پیشدادی، به فرمان اهورا مزدا به جنگ با اهریمن پرداخت و با نابودی اهریمن بد سگال، بار دیگر شادمانی و خیر و برکت را به مردم ارزانی داشته و هر درختی که خشک شده بود، سبز شد و مردم آن روز را نوروز نامیدند و به فرخندگی چنین روزی، در تشتی جو کاشتند و این رسم برای ایرانیان جاودانه ماند.

به راستی، کدام انگیزه بهتر ازبهار و رویش و سبز شدن، می تواند نسیم سرور، شادمانی و امید را در جامعه ی انسانی بدمد و آغازی نو و سرشار از شادمانی را بشارت دهد. در واقع پیام جشن نوروز، نواختن آهنگ مبارزه با غم و افسردگی است که هر ساله از دوره ی باستان نواخته می شود و ایرانیان در تمام دنیا، با شروع سال جدیدشاد زیستن خود را با آن هماهنگ می کنند.

در آغاز هر سال، جامعه ی ایرانی به صورتی یکپارچه این سنت مشترک را پاس می دارند و همین عامل موجب شده تا ملیت ایرانی در جامعه ی جهانی همواره پایدار بماند. برخی از مجموعه های فرهنگی در حکم شالوده و زیرساخت یک فرهنگ عمل می نمایند. جشن نوروز، جامعه ی ایرانی را قبل و بعد از هر تاخت و تاز و مصیبت، دوباره با هم جمع نموده تا بتوانند با تاکید بر این وجه مشترک، یگانگی و یکپارچگی خود را حفظ کنند و آیین نیاکان خود را مبنی بر گفتار و کردار و پندار نیک، از یاد نبرند.

کارکرد دیگر جشن نوروز، به حاشیه رانده شدن عواملی است که برای زندگی اجتماعی و ایرانی بودن، جز تفرقه و ایجاد جنگ های داخلی، منفعتی نداشته است. نژاد، جنسیت و سایر عواملی که موجب پراکندگی ایرانیان می شده است در این سنت فرهنگی اهمیت خود را از دست داده اند. افراد و گروه های ایرانی ممکن است از اقوام و مذاهب مختلفی باشند ولی همیشه آداب و سنن ملی خود را پاس داشته اند. شاید یکی از دلایل مهمی که ایرانیان کمتر درگیر جنگ های قومی و مذهبی داخلی می شوند تاکید بر همین وجه مشترک است، همه اول خود را ایرانی می دانند، بعد مسیحی ، زرتشتی یا مسلمان.

از بعد اقتصادی یکی از کارکردهای مهم جشن نوروز، رونق بازار کسب و کار است. در طول تاریخ در ایام جشن نوروز، بازار رونق چشم گیری یافته که نتیجه ی طبیعی آن، بهبود زندگی و رفاه اکثریت مردم است. در ایام نوروز مصرف گرایی به اوج خود می رسد و کسانیکه در طول سال با صرفه جویی از بسیاری خواسته های خود چشم پوشیده اند، سری به بازار می زنند و برای خانواده، و درمواقع خیلی سخت مثل زمان حاضر، لااقل برای خوشحالی فرزندان، خرید ناچیزی می کنند. به هرحال در مواقعی که جامعه با بحران مواجه نیست، شوک نوروز تمامی کسبه و تولیدکنندگان را تحت تاثیر خود قرار می دهد و در نهایت می تواند نقش مهمی در ایجاد اشتغال داشته باشد.

یکی از رسوم دیگر نوروز، برگزاری میهمانی است. در نوروز علاوه براینکه مردم با حضور در خانه های همسایه ها و اقوام دور و نزدیک و صرف شیرینی و میوه، مودت و دوستی خود را تحکیم می نمایند، اقوام نزدیک یکدیگر را به نهار یا شام دعوت می کنند. هم غذایی عملی است که برای ایجاد، احیا و انتقال تجربیات اجتماعی ضروری است. این عمل همان چیزی است که غالبا مکانیسم یکپارچگی اجتماعی می نامند زیرا احساس همبستگی را افزایش می دهد.

این نوع میهمانی های الزام آور و متقابل، درحالیکه روابط گروه های اجتماعی را تحکیم می بخشد، همزمان پایگاه اجتماعی متمایز افراد را نیز معرفی می کند. روابط بخشنده و گیرنده، یا میهمان و میزبان، در شکل روابط ارشدیت تعریف می شود و در گروه های اجتماعی عموما بزرگ خاندان مهمترین جایگاه را به خود اختصاص می دهد و تا زمانی که این «دهش» بازگشت داده نشود، همچون ابزاری در دست میزبان برای ابراز این ارشدیت تداوم می یابد.

به هرحال، رکود اقتصادی که امروزه دامن جامعه ی ایرانی را گرفته نقش اقتصادی این سنت را کم رنگ تر نموده اما این موضوع دلیل مهمی برای نادیده گرفتن کارکردها ی این سرمایه ی فرهنگی و اجتماعی شگفت انگیز نیست. نمی توانیم تاثیر این جشن را بر روحیه و روان کودکان و اعضای جامعه نادیده بگیریم یا به کارکردی که در یگانگی اجتماعی و ایجاد احساس تعلق می تواند داشته باشد، با اغماض بنگریم. جشن نوروز، روابط اجتماعی را در خانواده ها بین زنان و مردان، خواهران و برادران، بزرگسالان و کودکان، گروه های قومی و همسایگان، تحکیم می بخشد. عید نوروز فاصله های جغرافیایی و دنیوی را از بین می برد و اعضای فامیل با صمیمیت به دیدار هم می شتابند، احساس نابرابری را با تقسیم شادی بین همه کاهش می دهد. در جشن نوروز همه با هم محترمانه رفتار می کنند و غریبه و دوست، خودی و غیر خودی با هم مهربان هستند.

نوشته شده توسط :حبیب اله قربانی

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.