شرم از اثر عقل و اصل دین است , چرا این قدر بی حیاییم؟!

حبیب الله قربانی

کارشناس ارشد مطالعات جهان

هابیل شرمنده بود که شتری بهتر برای تقدیم به پروردگار نیافته بود و قابیل به خاطر جهلش از علم خدا، خوشحال که نامرغوب ترین غله ی خود را برای سوختن به قربانگاه می برد. بنا به فرموده ی قرآن کریم، قابیل به خاطر حسادت نسبت به تقرّب برادرش به پروردگار، او را گستاخانه کشت. او خدا را به خوبی نشناخته بود و گرنه، شرم از خدا مانع از معصیت و گناه او می شد. امروز هم بسیارند کسانی که به خوبی خدا را و جامعه را نشناخته اند. اینان به طور مضحکی از علم خدا و آگاهی مردم غافل اند.  وقاحت را به آنجا رسانده اند که بی هیچ ترسی دروغ می گویند و در رفتارشان حیا و حمیت جایگاهی ندارد. همچون قابیل بی حیایی، بی انصافی و ناجوانمردی پیشه ساخته، به مصائبی که رفتارهای ضد اجتماعی شان به مردم بیگناه تحمیل می کند نمی اندیشند.

به هر حال، بی حیایی به معنای بی شرمی و گستاخی در ارتکاب کارهای زشت و «ضد اجتماعی» است. با این تعریف طیف وسیعی از رفتارها که ریشه در خودخواهی دارند و منافع جمعی را در نظر نمی گیرند، مانند نگاه های کثیف، دروغ، تهمت، تهدید، خشونت، به کار بردن کلمات نامناسب و …، جزو رفتارهای ضد اجتماعی و بیشرمانه به شمار می روند. گروهی از انسان ها خود را راحت کرده و حیا را فقط در رعایت ظواهر مناسک دینی از جمله حجاب خلاصه می کنند، در حالیکه مفاهیم دینی عمیقا با شرم و حیا ارتباط دارند. به همین دلیل  عده ای از اندیشمندان دینی حیا را به دو دسته ی حیای نفسانی و حیای ایمانی تقسیم کرده اند و معتقدند حیای ایمانی، «شرمی» است که انسان را به خاطر ترس از خدا از معاصی باز دارد. به قول ناصر خسرو:

«شرم از اثر عقل و اصل دین است

دین نیست ترا اگر حیا نیست»

بی حیایی نخستین مرحله ی انجام رفتارهای ضد اجتماعی است. رفتار ضد اجتماعی عبارت است از مخالفت و یا خسارت وارد کردن به نظم اجتماعی یا اصولی که توسط اکثریت جامعه پذیرفته شده¬اند. ارزش و هنجارها، آداب، سنن، رسوم، قواعد و قوانین جامعه اصولی هستند که حیات یک جامعه را تداوم می بخشند. به طور معمول انسان در زندگی اجتماعی، به دلیل برخورداری از مزایای امنیت و تامین نیازها، از منافع شخصی که در تعارض با منافع همگان باشد چشم پوشی می کند. اما افرادی هستند که حرص مال و مقام، آنها را وادار به گستاخی و بی حیایی می کند تا اصول جامعه را نادیده بگیرند. رفتارهای این افراد، در صورت عدم اصلاح، فراگیر شده، حیات و انسجام جامعه را به مخاطره انداخته و تا آستانه ی سقوط پیش می برد.

بی حیایی فی نفسه مجازات قانونی ندارد. هر اجتماعی برای انحراف از اصول خود مجازات هایی در نظر می گیرد. معمولا به کسانی که قوانین جاری جامعه را نادیده می گیرند مجرم گفته می شود و در قانون برای هر جرم، مجازات معینی وجود دارد ولی برخی ناهنجاریهای علی الظاهر کوچک که می توانند مقدمه ی جرائم بزرگ باشند، به عنوان رفتارهای ضد اجتماعی شناخته می شوند و متاسفانه مجازات روشن و معینی در رابطه با این رفتارها وجود ندارد. با این حال فشار اجتماعی و در سطحی وسیع تر، افکار عمومی جامعه مهمترین عامل کنترل رفتارهای ضد اجتماعی محسوب می شوند.

البته نگاه جوامع مختلف به رفتار مجرمانه و رفتار ضد اجتماعی متفاوت است. تلقی مردم کشورهای مختلف از رفتار مجرمانه و ضد اجتماعی به قانون اساسی آنها بستگی دارد. کشورهایی وجود دارند که یک شهروند حتی در صورت احساس آزار و اذیت بصری توسط افراد مریض می تواند به پلیس مراجعه و از مجرم شکایت کرده مورد حمایت قانون قرار گیرد. به عنوان مثالی دیگر، چندین سال قبل در آمریکا، یکی از روسای جمهور، به خاطر «دروغ گویی» به میز محاکمه کشانده شد در حالی که به ندرت مشاهده شده در سایر کشورها، دروغ جرم محسوب شود.

رفتارهای ضد اجتماعی و بی حیایی در ابعاد مختلف زندگی اجتماعی بروز پیدا می کند. ممکن است در محیط خانواده، فردی علی¬رغم برآورده شدن خواسته هایش توسط دیگران، طلبکارانه نسبت به انتظارات آنان بی تفاوت باشد و ارزش ها و قواعد زندگی خانوادگی را نادیده بگیرد. علاوه براین در محیط های آموزشی و اقتصادی نیز بی حیایی موج می زند. مدارک تقلبی و اختلاس های بزرگ نمونه هایی اند که بیانگر نادیده گرفتن خدا و اجتماع و شرم نداشتن از تضییع حقوق مردم است. در ادبیات عامیانه گرگ را به بی حیایی می شناسند و شیر به حیا مشهور است. برخی هنگام به دست آوردن فرصت، همچون گرگ بی رحمانه بیت المال را نابود می کنند. نگاه نمی کنند این که می برند دکل نفتی است یا هزینه بهبود زندگی خانواده ی شهدا یا مردم محروم.

با این حال، سرمایه ی عظیم بی حیایی، در رفتار سیاست مداران و رسانه های وابسته به آنان نهفته است. واقعیت این است که وجود جناح های سیاسی و رقابت در چهارچوب قوانین به نفع مردم تمام می شود. اما با تاسف مشاهده می شود برای برخی از سیاست مداران منافع و قواعد حزبی و گروهی بر قانون اساسی و منافع مردم ارجحیت می یابد. خط قرمز در فعالیت احزاب و گروه ها، اگر قانون نباشد، بی حیایی جای مسئولیت پذیری و پاسخگویی را می گیرد و منافع مردم با دروغ و فریبکاری تباه می شود. سیاست مداران و رسانه های وابسته به آنان، با گزینش ناجوانمردانه اخبار و انعکاس آن، علاوه بر سوء استفاده های شخصی و جناحی از بیت المال، بی حیایی را در جامعه گسترش می دهند. نظام سیاسی می تواند هم سرچشمه ی رواج شرم و حیا نسبت به خدا و مردم باشد و هم می تواند منشاء پیدایش جامعه ای پر از انسان های بی حیایی که نه از خدا شرم می کنند و نه از بنده ی خدا. هابیل شرمنده ی خدا بود که شتری بهتر برای قربانی پیدا نکرده و قابیل، خوشحال از فریب خدا. ما جزو کدام گروه هستیم؟

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.