شبکه های اجتماعی فرصت یا تهدید! بررسی نقاط ضعف شبکه های اجتماعی دردنیای متراکم امروز ( بخش دوم )

 

حبیب اله قربانی

کارشناس ارشد مطالعات جهان

تحول و تغییر جزء جدایی ناپذیر زندگی اجتماعی انسان است. در گذشته، تغییر شیوه ی زندگی بشر ناملموس بود. با گذشت قرن ها  و نسل ها حتی تا همین اواخر، تغییر محسوسی در زندگی اجتماعی بشر احساس نمی شد. اما پیشرفت تکنولوژی ارتباطات در دوران معاصر تغییر در شیوه ی زندگی و اندیشه ی انسان ها به قدری چشمگیر بوده که هر فرد می تواند این تغییرات را در زندگی روزانه ی خود احساس نماید. برای ما ایرانیان، شاید یکی از تاثیر گذارترین تکنولوژی ها، استفاده فراگیر از تلگرام بوده است. استفاده گسترده از تلگرام در یکی دو سال اخیر نقش مهمی در تحولات فضای سیاسی اجتماعی ایران داشته است و هر روز این تاثیر ابعاد جدیدی پیدا نموده است.

از نظر جامعه شناختی، هر پدیده ای در نظام اجتماعی دارای دو نوع کارکرد است. اینترنت و رسانه و شبکه های اجتماعی نیز دارای کارکردهای مطلوب و نامطلوب هستند. در شماره ی قبل خیام نامه، به برخی از مزایای فضای سایبری اشاره شد. سهولت در ارتباط و اشتراک اطلاعات، استفاده ی اقتصادی و تبلیغ کالا و خدمات در اینترنت و شبکه های اجتماعی، بسط آزادی بیان و انواع دیگر آزادی ها، از جمله کارکردهای مطلوبی بود که فضای مجازی برای زندگی اجتماعی بشر به همراه داشته است. هر یک از این کارکردها توانسته است در تراکم دانش و رشد و توسعه ی جوامع امروز نقش بی بدیلی داشته باشد. به همین دلیل دوران معاصر، عصر انفجار اطلاعات نامیده شده است. تراکم اطلاعات که نتیجه سهولت ارتباط و اشتراک دانش های آحاد مردم کره ی زمین است، باعث شده تا انسان در بسیاری از زوایای ناشناخته جهان قدم گذاشته و بر دانش خود بیافزاید.

در کنارکارکردهای مطلوب اینترنت، نباید به اثرات نامطلوب آن بی توجه بود. شناخت تاثیرات منفی شبکه های اجتماعی و افزایش آگاهی نسبت به آن می تواند جامعه را در برابر آسیب هایی که ممکن است از آن ناحیه به اجتماع وارد شود، ایمن کند.  همیشه در اجتماع انسان ها افرادی یافت می شوند که به دلایل گوناگون تمایل دارند تا با زحمت کمتری از نتیجه و ثمره ی زندگی دیگران بهره ببرند. بخش تاریک اینترنت، به افراد سودجو امکان می دهد تا به اطلاعات دیگران دسترسی یافته و به شیوه های مختلف به آنها آسیب برسانند. اطلاع رسانی و تلاش برای رشد آگاهی نسبت به بخش تاریک شبکه های مجازی می تواند نقش موثری در کاهش برخی از سوء استفاده ها و به تبع آن آسیب های اجتماعی داشته باشد.

سوء استفاده ی اینترنتی

ناشناس بودن و فعالیت اشخاص بدون این که دیگران از هویت فرد اطلاع پیدا کنند یکی از ویژگی های فضای مجازی است. این امر به افراد سود جو اجازه می دهد تا به دنبال اهداف شوم خود، با اغفال دیگران به ویژه کودکان و کسانی که شناخت کافی از اینترنت ندارند، به عکس ها و اطلاعات شخصی دیگران دسترسی یافته و آنها را مورد سوء استفاده جنسی و مالی قرار دهند. در واقع اگر دانش آموزان و کسانی که قدم در فضای مجازی می گذارند،  به اندازه ی کافی آموزش ندیده باشند، طعمه های خوبی خواهند بود و حتی ممکن است توسط نزدیک ترین افراد به خود، مورد سوء استفاده قرار گیرند. داشتن اطلاعات و یا عکس خصوصی از این افراد مقدمه ای برای زور گیری های اینترنتی است که هر روزه شاهد نمونه هایی از آن هستیم. استفاده از رمز اینترنتی بانکی پدر توسط فرزند و یا انتشار عکس های خصوصی در فضای مجازی، نمونه هایی از سوء استفاده در فضای سایبری است.

اتلاف وقت

حرصِ دیدنِ تمام محتویات اینترنتی مرتبط با تمایلات، شایعات و اطلاعات چالش بر انگیز انسان، راه خوبی برای اتلاف وقت و زمان است. در حقیقت مردم نسبت به این که چقدر در فضای مجازی وقت می گذرانند صادق نیستند اما مشاهده ی سرهای فرو رفته در گوشی های موبایل حتی در مجالس رسمی و یا میهمانی ها حکایت از صرف وقت بیهوده در بسیاری از شبکه های مجازی و اجتماعی است که عموما اطلاعات نادرست و یا پیش پا افتاده به انسان می دهند. تخمین زده می شود که حدود ۷۰ درصد از وقت مردم در جوامع معاصر، صرف گفتگوهای بلا انقطاع در شبکه های اجتماعی یا مشاهده ی سایت هایی می شود که مفید نیستند. این موضوع باعث شده تا کارها یا مطالعه در دوران معاصر بسیار سخت و مشکل شود زیرا بیشتر وقت افراد صرف اموری می شود که نسبت به مشکلات جامعه هرگز گره گشا نبوده اند.

روابط ویرانگر

حتی فراتر از اقیانوس ها، به وسیله رسانه های جمعی روابط جدیدی بین انسانها شکل گرفته است. به هر حال واقعیت این است که رسانه های اینترنتی جدا از روابط سنتی انسان ها، فضای جدیدی خلق کرده اند که می توان به صورت ناشناس با دیگران ارتباط برقرار کرد. در این شرایط، وقتی شریک زندگی یا همسر در فضای مجازی دوستی پیدا می کند، باعث برانگیخته شدن احساس حسادت همسر و در بدترین حالت ممکن است موجب بد گمانی شود. به اعتقادکارشناسان این ارتباطات به خاطر امکان ناشناس بودن مخاطب، در ظاهر با نگرانی کمتری صورت می گیرد ولی لطمه و آسیبی که به روابط زوجین وارد می شود، برخی اوقات جبران ناپذیر است.

تجارت غیر قانونی

کسب و کار از طریق اینترنت می تواند بی کوشش، بی واسطه و خیلی به سرعت انجام شود. اما متاسفانه همین عوامل دلیلی است که مجرمان سایبری(هکرها) از آن استفاده کرده و قربانیان خود را شکار می کنند. هکرها از روی بد خواهی تلاش می کنند به شیوه های مختلف به اطلاعات مالی و هویتی فرد دست یافته از آن سوء استفاده کنند. با به دست آوردن رمز کارت اعتباری از آن برداشت می کنند و با به دست آوردن اطلاعات هویتی، ممکن است به سرقت دست زده و برای انسان مشکل درست کنند. داشتن اطلاعات در این زمینه و دقت در نگهداری و ایمن نگه داشتن اطلاعات هویتی می تواند مانع سوء استفاده ی هکرها شود. هر چند مجرمان سایبری همیشه به دنبال یافتن راه های تازه هستند.

بد نامی و رسوایی های ناخواسته

بسیاری از مردم، کارهای روزانه ی خود را در اینترنت مطرح می کنند و از این رهگذر، به دیگران و از جمله کسانی که دنبال سوء استفاده هستند فرصت می دهند تا بدانند که آنها درباره ی چه چیزی فکر کرده و چه کارهایی را روزانه انجام می دهند. این افراد خود را در معرض انواع تهدیدها و مشکلات بزرگی که دزدان هویت و مزاحم انتظار آن را می کشند، قرار می دهند. وقتی اطلاعات و یا هویت فرد دزدیده می شود و یا عکس های شخصی اش به سرقت می رود، شرایط برای انواع سوء استفاده و داستان سرایی مهیا شده و ممکن است که برای او مشکلات بزرگی ایجاد شود. انتشار اطلاعات خصوصی در فضای مجازی، معمولا با نتیجه ی خوبی همراه نیست.

به هر حال، شبکه های اجتماعی و اینترنت، مزایا و معایب بسیاری دارند که به طور مداوم بر زندگی انسان تاثیر می گذارند. می توان با کسب اطلاعات درباره ی آن و خصوصی نگه داشتن اطلاعات هویتی و همچنین برنامه ریزی زمانی برای حضور در فضای مجازی، از مزایای آن سود جست و بر عکس، می توان با گذراندن تمام وقت خود در این فضا و پرسه زدن در سایت های مختلف، در زندگی معمولی خود خلل ایجاد نمود و منتظر آسیب های جدی آن نشست!

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.