سینمای شهر و سیمای جامعه مدنی

به بهانه ی باز شدن سینمای شهر فیروزه

۱- پیدایی جامعه ی مدنی و دموکراتیک، تنها برآمده از نظریّات فیلسوفان و ایده های حقوق دانان و تلاش دیگر اندیشمندان نیست، بلکه باید سهمی به سزا برای نهادها و زیرساخت هایی قائل شد که الهام دهنده ی آن ایده ها و نظریّات به صاحبان ِ آرا بوده اند. بسیاری از ایده هایی که بعدها به صورت یک اصل در قواعد دموکراتیزاسیون پذیرفته شده و امروزه آن چنان از آن ها یاد می شود که گویی از روز ازل این اصول خلق شده و تا ابد نیز بقا خواهند داشت، در حقیقت صورت بندی «دانش کارانه» ی پدیده ها و واقعیّت هایی است که در بستر یک جامعه ی انسانی وجود داشته است. به عنوان مثال یکی از ریشه های مستحکم نظریّه ی حکومت مطلقه در سده های میانی اروپا، وضعیّت عینی افراد نسبت به مالکیّت زمین بود. همچنین ایده ی رواداری، نخست بار در سرزمین هایی پدید آمد و رشد نمود که تکثّر و تنوّع نژادی و قبیله ای در آن جا فراوان تر بود. حتّی در چارچوب ِ دین نیز وضع بر همین مدار، قرار یافته است. اگر مسیح در شام ِ آخر از «نان و شراب» به عنوان استعاره ی خون و گوشت ِ خویش نام می برد و آن را میثاق یک عهد جدید می شمارد، به آن دلیل است که قوت ِ غالب ِ مردمان آن اقلیم نیز از همین سنخ است و بی تردید اگر مسیح در نقطه ای دیگر از کره ی خاکی که غذای ِ مردمانش چیزی دیگر بود، مراسم شام ِ آخر را برگزار می کرد، استعاره ی او نیز از نان و شراب به مفهومی دیگر تغییر می یافت. این حکم برای تمامی دیگر ادیان و مفاهیم انسانی نیز مجرا خواهد بود.

۲- تکثّرگرایی را می توان در مفهومی عام به عنوان باور یا التزام به تنوّع یا چندگانگی و به عبارتی وجود وضعیّت های متعدّد، تعریف کرد. به سخن فیلسوف ِ بزرگ ِ آزادی؛ آیزایا برلین «به زندگی می توان از پنجره های گونه گونی نگریست که هیچ یک از دیگری الزاماً شفّاف تر یا کدرتر نیست.» تکثّرگرایی در بنیادی ترین مفهوم خود سخن از امکان ِ انتخاب به میان می آورد. فرد برای آن که آزادی ِ اراده ی خویش را محقّق کند، باید بتواند از میان گزینه های گونه گون و پرشمار، یکی را که با شرایط و معیارهایش متناسب تر است را برگزیند. اگر چنین شرایطی فراهم نباشد سخن از انتخاب نیز بی معنا خواهد بود. در شرایط بدون امکان انتخاب، حتّی فضیلت نیز رنگ خواهد باخت، زیرا فضیلت زمانی معنا می یابد که امکان انجام کاری خلاف آن وجود داشته و فرد از کار ناشایست سر باز زده است. در وضعیّتی که تکثّر حاکم نباشد، سایه ی جبر، گسترده شده و مفهومی به عنوان شهروند به هیچ عنوان ظهور نخواهد کرد. تکثّرگرایی در حوزه های مختلف ِ دینی، اخلاقی، سیاسی، فرهنگی و … امکان بررسی دارد. ایده ی تکثّرگرایی سیاسی آن است که قدرت ِ بیشتر در جامعه باید به صورت گسترده و یکنواخت توزیع شده باشد تا اینکه در دستان یک نخبه یا طبقه ی حاکم، متمرکز بماند. از جمله ملزومات تحقّق این ایده نیز آن است که انتخابات مشارکتی و رقابتی و احزاب ِ فعّال و نهادهای ِ اقتصادی و مدنی ِ فعّال وجود داشته باشد تا امکان سرشکن شدن قدرت همواره برقرار بماند.

۳- بازگشایی ِ پردیس ِ سینما شهر فیروزه، گامی است مبارک برای ایجاد جامعه ی مدنی در نیشابور. فارغ از نمایش فیلم که تأثیری به سزا در بالا بردن آگاهی شهروندان و گشودگی روحیه ی آنان دارد، کارکردی حقوقی – سیاسی نیز در این باره می توان برای آن متصوّر بود. تا پیش از این فرهنگسرای ِ سیمرغ، یگانه سالن ِ بزرگ برای برگزاری همایش ها، کنسرت ها و برنامه هایی از این دست بود که البتّه به دلیل تعلّق آن به نهادی عمومی، گاه محدودیّت هایی نیز در صدور مجوّز برای آن وجود داشت. بازگشایی ِ پردیس ِ سینما شهر فیروزه، افزودن ِ یک امکان در این زمینه است. افزایش یک امکان، یعنی افزودن به توانایی ِ حقّ انتخاب. افزایش ِ توانایی حقّ انتخاب یعنی شکسته شدن ِ انحصار و تمامیّت خواهی. شکسته شدن ِ انحصار و تمامیّت خواهی یعنی از میان برداشته شدن ِ زمینه های دیکتاتوری. با روشن شدن چراغ های پردیس ِ شهر فیروزه، زمینه ی تکثّرگرایی در انتخاب ِ سالن و به تبَع آن، تدارک دیدن برنامه هایی متنوّع که چندان هم لزومی به انطباق آن با ایده های نهادهای ِ حاکم نیست، فراهم شده است. باید این فرصت را مغتنم دانسته و در راستای استوارسازی ِ تکثّرگرایی در دیگر زمینه های اجتماع نیز، گام برداشت.

سعید رضادوست

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.