سمنو پزان در نیشابور

سمنو پزان در نیشابور

الهام صادقی/ پای ثابت سفره ی هفت سین که هیچ جایگزینی ندارد سمنو است. آیین سمنو پزان در نیشابور نیز مانند برخی شهرهای دیگر ایران اجرا می شود. رسم پختن سمنو که تقریبا رسمی زنانه است در نزدیکی بهار اجرا می شود که با خود باورها و اعتقاداتی مذهبی را همراه دارد. برای این که با این رسم در شهرمان آشنا شویم سری به روستای کلاغان که هنوز این مراسم با تشریفات آیینی در آن اجرا می شود، می زنیم.

وارد حیاط خانه ای روستایی می شویم که دیگ های سمنو در حال جوشیدن است. حاضرین «عمه معصومه» را به من معرفی می کنند تا هرچه در مورد این مراسم می خواهم از او بپرسم.

عمه معصومه با لهجه ی شیرین نیشابوری ش برایم از ابتدا در مورد این مراسم شرح می دهد:

سمنو پزون در روستای ما یک رسم قدیمی است که بعد از پدر و مادرهای مان، که از ابتدا بانی این امر بودند، به ما رسیده است که ما هم این رسم را ادامه داده و هر ساله با کمک دوستان و آشنایان مان این مراسم را که به نام حضرت فاطمه(س) است اجرا می کنیم. ۱۲۸مَن آرد و ۴۰ کیلو گندم برای پخت این سمنو استفاده کردیم. گندم ها را ۴روز می خیسانیم و ۲۵ روز در ظرف می ریزیم و بعد از این که تبدیل به سبزه شدند عصاره شان را که برای قرمز شدن رنگ سمنوست، می گیریم و مقداری از گندم ها را هم، زمانی که جوانه زده، عصاره می گیریم که به آن «تیجی» می گویند. تیجی به عنوان اصلی ترین مورد برای شیرین شدن سمنوست.

بعد از آن آرد را در آب سبزه ها خمیر
می کنیم و زمانی که می خواهیم این مواد را در دیگ ها بریزیم پیراهن و روسری قرمز بر تن می کنیم. عمه معصومه می گوید پوشیدن لباس قرمز به این خاطر است که رنگ سمنو هم مانند
لباس مان قرمز رنگ شود.

۱۲ساعت، هم زدن سمنو طول می کشد و کفگیر مرتب دست به دست می شود چراکه اگر لحظه ای غفلت کنیم سمنوی مان ته می گیرد.

یکی از قسمت های اصلی این مراسم دم کردن سمنو است که باید قبل از اذان صبح باشد که آن هم ۱۲ساعت طول می کشد. قبل از این کار صاحبان نذر، سفره ای را فراهم می کنند که در آن آرد، آینه و قرآن، شمع، تسبیح، جانماز و شیرینی را برای تبرک کردن سمنو قرار می دهند و شروع به خواندن دعا و نیایش و ذکر اسماء الهی می کنند. عمه معصومه همچنین توضیح می دهد که این کار را برای این می کنند که اعتقاد دارند حضرت زهرا به سمنوی شان نظر کند تا متبرک شود!

از جمله دیگر اعتقادها که در این بین وجود دارد غسل دادن (شستن) سبزه ها با آب جاری برای پاک کردن چشم ناپاک از آن است. ضمن اینکه قبل از آن پرده ای را جلوی ظروف سبزه ها می کشند برای در امان نگه داشتن آن ها از چشم بد! و اگر سمنو به هر دلیلی خراب شود به چشمی ناپاک که بر آن افتاده است منتسب می کنند. آنها همچنین براین باورند که اگر آب باران بر سبزه هایشان ببارد سمنو شیرین می شود.

در آخر بعد از آماده شدن سمنو، افراد به نسبت گندم و آردی که برای پخت سمنو داده اند، سهم بر می دارند و بین خویشان و همسایگان خود تقسیم می کنند.

قندهاری کارشناس اجتماعی در مورد این مراسم آیینی می گوید: جشن های دسته جمعی را می توان یکی از عوامل ایجاد انسجام اجتماعی دانست. تعدادی از افراد گرد هم آمده و با تمسک به یک موضوع خاص به تبادل احساسات و عواطف نسبت به هم می پردازند. برگزاری جشن های دسته جمعی ضمن اینکه منجر به کُنش جمعی می شوند از لحاظ روحی و روانی ، شادابی، کاهش تنش های عاطفی، رفع تیرگی های روابط بین افراد و کاهش کشمکش های اجتماعی را به همراه دارد.

با این وصف جشن های گروهی در خدمت حفظ منافع جمعی است چرا که همبستگی اجتماعی را تضمین کرده و سلامت روحی و روانی اجتماع را به ارمغان می آورد.

به هر حال ایجاد و حفظ همبستگی اجتماعی برای ادامه حیات مفید و ثمر بخش جوامع، بسیار مهم و تعیین کننده است. جشن های گروهی ابزار مناسبی برای ایجاد چنین همبستگی اجتماعی به شمار می روند چه، معمولاً برگزاری جشن ها با هر عنوان و علتی که باشد مورد استقبال عموم مردم قرار می گیرد.

جشن های دسته جمعی کارکردی این چنینی دارند بنابراین ایجاد شور و نشاط بین افراد جامعه و نتیجتاً دستیابی به یکپارچگی اجتماعی در گرو توجه ویژه به آن است.

چیزی که شادابی و نشاط و همبستگی و انسجام اجتماعی را همزمان به وجود می آورد شایسته آن است که بیشتر از آنچه امروز هست مورد عنایت قرار گیرد.

اگر شما هم می خواهید سمنوی خوشمزه ی عمه معصومه را امتحان کنید سری به روستای کلاغان، منزل حاج ابراهیم دهنوی بزنید.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.